Bảo đảm năng suất gắn với an toàn trong phát triển nhân lực công nghiệp

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa và chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng dựa trên công nghệ, nguồn nhân lực ngày càng trở thành yếu tố then chốt quyết định năng suất và tính bền vững của nền kinh tế. Thực tiễn tại một số địa phương như Khánh Hòa và Hải Phòng cho thấy nhu cầu lao động trong lĩnh vực công nghiệp và năng lượng đang tăng nhanh, song lại tồn tại khoảng cách đáng kể giữa cung và cầu, đặc biệt về chất lượng nhân lực.

Tại Khánh Hòa, nhu cầu lao động trong giai đoạn 2026–2030 được dự báo khoảng 4.200 người, tập trung chủ yếu vào các ngành công nghiệp và năng lượng. Đáng chú ý, hơn 70% trong số này, tương đương 2.976 lao động, là lao động phổ thông và trình độ sơ cấp, trong khi lao động có trình độ cao đẳng, đại học chỉ chiếm 634 người. Xét theo cơ cấu ngành nghề, lĩnh vực chế biến nông – lâm – thủy sản, thực phẩm cần tới 2.190 lao động, còn công nghiệp hỗ trợ như cơ khí, điện tử, dệt may cần khoảng 1.420 lao động. Bên cạnh nhu cầu tuyển mới, các doanh nghiệp còn cần đào tạo lại 1.210 lao động, trong đó 1.120 người ở trình độ sơ cấp, cho thấy áp lực nâng cao tay nghề thực hành đang rất lớn. Đồng thời, những lĩnh vực công nghệ cao như bán dẫn và năng lượng tái tạo được dự báo sẽ thiếu hụt nhân lực trong thời gian tới, phản ánh xu hướng chuyển dịch sang các ngành có giá trị gia tăng cao.

Đào tạo kỹ năng thực hành giúp nâng cao năng suất và bảo đảm an toàn trong sản xuất công nghiệp.

Tình trạng này cũng diễn ra rõ nét tại Hải Phòng, một trong những trung tâm công nghiệp lớn của cả nước. Năm 2023, các doanh nghiệp trong khu công nghiệp và khu kinh tế tại đây cần tuyển hơn 28.000 lao động, riêng quý IV cần khoảng 10.000 người, và dự kiến năm 2024 tiếp tục cần thêm khoảng 20.000 lao động. Một số doanh nghiệp quy mô lớn như LG Innotek hay Regina Miracle mỗi đơn vị cần tới 4.000–5.000 lao động. Tuy nhiên, dù mức lương phổ biến dao động từ 8 đến 10 triệu đồng mỗi tháng cùng nhiều chế độ đãi ngộ, tình trạng thiếu hụt lao động, đặc biệt là lao động kỹ thuật cao, vẫn diễn ra. Về dài hạn, Hải Phòng được dự báo cần bổ sung 82.700 lao động trình độ cao vào năm 2025 và tăng lên 127.800 lao động vào năm 2030, cho thấy áp lực rất lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao.

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này là sự “lệch pha” giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Lực lượng lao động tuy dồi dào nhưng chủ yếu là lao động phổ thông, trong khi sinh viên tốt nghiệp lại thiếu kỹ năng thực hành và kinh nghiệm làm việc. Nhiều doanh nghiệp phải mất từ 4 đến 6 tháng để đào tạo lại trước khi người lao động có thể đáp ứng yêu cầu công việc. Điều này không chỉ làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp mà còn làm giảm hiệu quả sản xuất và khả năng cạnh tranh.

Trong bối cảnh đó, nguồn nhân lực không còn chỉ là yếu tố hỗ trợ mà đã trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng công nghiệp. Tại Hải Phòng, chỉ số sản xuất công nghiệp có mức tăng khá cao, đạt 12,78% trong tháng 10 và 15,02% trong 10 tháng, song vẫn chưa đạt kỳ vọng do hạn chế về nhân lực kỹ thuật cao, hạ tầng và các động lực tăng trưởng mới. Thực tế này cho thấy tăng trưởng trong giai đoạn tới không thể chỉ dựa vào mở rộng quy mô mà cần chuyển sang chiều sâu, dựa trên năng suất, công nghệ và chất lượng lao động. Nguồn nhân lực chất lượng cao vì thế đóng vai trò quyết định trong việc nâng cao giá trị sản phẩm và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Nhu cầu nhân lực ngành công nghiệp – năng lượng tăng mạnh, yêu cầu cao về tay nghề và an toàn lao động.

Để giải quyết bài toán này, cần có sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Việc đào tạo phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của thị trường, trong đó doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng chương trình và đào tạo theo đơn đặt hàng. Đồng thời, cần chú trọng phát triển giáo dục nghề nghiệp, nâng cao kỹ năng thực hành, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ và tự động hóa. Các chính sách thu hút và giữ chân lao động cũng cần được cải thiện thông qua nâng cao thu nhập, điều kiện làm việc và hỗ trợ an sinh. Công tác dự báo và quy hoạch nhân lực phải đi trước một bước, gắn với định hướng phát triển các khu công nghiệp và ngành năng lượng trong tương lai.

Từ thực tiễn trên có thể thấy rằng nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực công nghiệp và năng lượng tại Việt Nam đang tăng nhanh, nhưng sự mất cân đối về chất lượng đang là rào cản lớn đối với tăng trưởng bền vững. Giải quyết vấn đề này không chỉ là câu chuyện của thị trường lao động mà còn là chiến lược phát triển dài hạn của nền kinh tế, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ và quyết liệt giữa các bên liên quan.

Thanh Hiền