Báo động: Nhiều dòng sông trên thế giới chứa dược phẩm nguy hiểm

author 11:42 29/06/2022

(VietQ.vn) - Theo các nhà nghiên cứu ở Anh, gần một nửa số con sông trên Trái đất bị ô nhiễm các loại dược phẩm nguy hiểm.

Dược phẩm và các hợp chất có tính sinh học khác mà con người sử dụng được cho là gây hại cho động vật hoang dã, còn thuốc kháng sinh làm tăng nguy cơ kháng thuốc, một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với nhân loại.

Cụ thể, mới đây các nhà nghiên cứu đã tìm thấy 23 thành phần hoạt tính từ dược phẩm vượt quá nồng độ "an toàn" ở hơn 43% trong số hơn 1.000 mẫu nước được lấy ở các con sông thuộc 104 quốc gia. Chúng bao gồm cả những thành phần trong thuốc chống trầm cảm, thuốc kháng histamine, chất kích thích, benzos và thuốc giảm đau...

Các con sông ở Pakistan, Bolivia và Ethiopia là một trong những nơi bị ô nhiễm nặng nhất. Trong khi đó, sông ở Iceland, Na Uy và rừng nhiệt đới Amazon là nơi ít bị ô nhiễm bởi các loại thuốc này nhất.

Đồng tác giả của nghiên cứu, nhà nghiên cứu Alejandra Bouzas - Monroy tại Đại học York (Anh) cho biết: "Các phát hiện của chúng tôi cho thấy tỷ lệ rất cao các con sông trên thế giới đang bị đe dọa do ô nhiễm dược phẩm".

Ông Bouzas - Monroy, người đã phân tích các mẫu rải rác khắp châu Âu, Bắc Mỹ, Australia, châu Á và châu Phi, cho biết, đây "thực sự là đánh giá toàn cầu đầu tiên".

 Rác dược phẩm đang đe dọa các dòng sông trên thế giới. Ảnh minh họa

Theo Cơ quan Khảo sát địa chất Mỹ (USGS), dược phẩm có mặt ở sông, hồ và suối theo một số cách như từ các cơ sở sản xuất dược phẩm thải ra, các trang trại, nơi vật nuôi thường xuyên được cho dùng thuốc để ngăn ngừa bệnh tật, và những người đào thải các loại thuốc mà cơ thể họ không chuyển hóa.

USGS đã tiến hành nghiên cứu lớn đầu tiên về chủ đề này vào năm 2002, phát hiện ra 7 hóa chất khác nhau trong ít nhất một nửa số dòng sông được thử nghiệm; 34% dòng sông có chứa 10 hoặc nhiều hơn các chất kể trên.

Vào năm 2019, USGS cũng đã kiểm tra 1.120 giếng và suối trên khắp nước Mỹ, phát hiện chúng cũng chứa nhiều loại thuốc, trong đó nhiều nhất là carbamazepine (thuốc chống co giật), sulfamethoxazole (thuốc kháng sinh), meprobamate (thuốc an thần) và hydrocortisone (thuốc kháng histamine).

Chưa rõ hậu quả sức khỏe của con người trong việc tiếp xúc lâu dài với các loại thuốc ở mức độ thấp là gì. Tuy nhiên, nạn nhân đầu tiên là cá và các sinh vật sống dưới nước, những quá trình sinh học của chúng có thể bị gián đoạn bởi lượng lớn thuốc mà con người thải ra.

Trong khi đó, các nhà khoa học quan tâm đến sự dư thừa kháng sinh trong môi trường. Họ cảnh báo điều này góp phần vào việc hình thành một "siêu vi khuẩn" kháng kháng sinh.

Còn theo Liên Hợp Quốc: "Sự gia tăng vi khuẩn kháng thuốc kháng sinh là một tình trạng khẩn cấp về sức khỏe toàn cầu, có thể giết chết 10 triệu người vào năm 2050".

Ông John Wilkinson (Đại học York, Anh) cho biết: “Tổ chức Y tế thế giới và Liên Hợp Quốc và các tổ chức khác nói rằng kháng thuốc là mối đe dọa lớn nhất đối với nhân loại, đó là một đại dịch tiếp theo sẽ diễn ra. Ở 19% của tất cả các địa điểm mà chúng tôi nghiên cứu, nồng độ kháng sinh vượt quá mức an toàn”.

Một nghiên cứu được công bố ước tính rằng 5 triệu người đã chết trong năm 2019 do nhiễm vi khuẩn kháng thuốc. Các khu vực chịu tác động cao nhất từ tình trạng kháng thuốc trong nghiên cứu đó tương đồng với các khu vực trong nghiên cứu có độ ô nhiễm tồi tệ nhất. Điều này cho thấy tình trạng ô nhiễm ở các dòng sông có thể đóng một vai trò trong việc gia tăng tình trạng kháng thuốc. Một địa điểm ở Bangladesh có nồng độ kháng sinh metronidazole cao hơn 300 lần so với mức an toàn. Việc này có thể là do rò rỉ từ quá trình sản xuất dược phẩm.

Ô nhiễm dược phẩm đã được biết là gây hại cho động vật hoang dã, từ thuốc chống trầm cảm khiến chim sáo ăn ít hơn và thuốc tránh thai làm giảm số lượng cá. “Nếu tôi là con cá sống ở một số con sông bị ô nhiễm, tôi sẽ cảm thấy vô cùng lo lắng”, Wilkinson nói.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Proceeding of the National Academy of Sciences là nghiên cứu lớn nhất cho đến này thể hiện rõ tác động gây ô nhiễm các con sông từ 470 triệu người trên thế giới. Các nhà nghiên cứu kết luận rằng: “Ô nhiễm dược phẩm là mối đe dọa toàn cầu đối với sức khỏe con người và môi trường”.

Trước đây, hầu hết các lần đo đã được thực hiện ở Tây Âu và Bắc Mỹ nhưng nghiên cứu mới nhất cho thấy ô nhiễm API thường cao hơn nhiều ở những nơi khác. Công trình được thực hiện ở 36 quốc gia, trong đó lần tiên các hoạt chất API được đo lường, đặc biệt là ở châu Phi và Nam Mỹ.

Một số loại thuốc được phát hiện ở tất cả các lục địa (ngoại trừ Nam Cực) là thuốc chống trầm cảm citalopram và venlafaxine, thuốc kháng histamine cetirizine và fexofenadine, kháng sinh trimethoprim và lidocaine, một loại thuốc gây mê. Sông Kai Tak ở Hồng Kông có 34 hoạt chất API khác nhau tại địa điểm duy nhất, con số cao nhất được ghi nhận.

Các nhà nghiên cứu cho biết: “Rủi ro sinh thái có thể lớn hơn dự đoán đối với các hoạt chất API đơn lẻ do các tương tác độc hại của các hỗn hợp này”.

Có hơn 2.500 loại dược phẩm đang được sử dụng, nhưng công nghệ hiện tại chỉ cho phép phân tích 50 - 100 loại từ mẫu duy nhất, vì vậy các nhà nghiên cứu tập trung vào loại được sử dụng phổ biến nhất.

Nồng độ dược phẩm cao nhất được tìm thấy ở các nước có thu nhập thấp đến trung bình, trong đó có Ấn Độ và Nigeria. Các nhà nghiên cứu cho rằng điều này có thể là do người dân ở các quốc gia ấy có đủ tiền để mua dược phẩm, nhưng lại sống ở những nơi không có hệ thống thoát nước thải tốt.

Nghiên cứu không bao gồm việc đo lường các loại ma túy bất hợp pháp như cocaine và MDMA, đã được phát hiện ở các con sông ở mức độ gây hại cho động vật hoang dã, mặc dù các phân tích mẫu trong tương lai có thể làm được điều này.

Các nhà khoa học hy vọng nghiên cứu sẽ giúp tập trung nỗ lực làm sạch dược phẩm và các khu vực có nguy cơ cao nhất. Wilkinson nói: “Chúng tôi biết kết nối hệ thống thoát nước tốt và xử lý nước thải là chìa khóa để giảm thiểu, mặc dù không nhất thiết phải loại bỏ nồng độ dược phẩm. Tuy nhiên, điều đó cực kỳ tốn kém vì có rất nhiều cơ sở hạ tầng liên quan”.

Ông nói việc sử dụng thuốc cẩn thận hơn là một cách khác để giảm ô nhiễm, đặc biệt là thuốc kháng sinh, loại thuốc có giá thành rẻ ở nhiều quốc gia mà không cần kê đơn, và được sử dụng rộng rãi không cần thiết, chẳng hạn như để điều trị cảm lạnh.

Giáo sư Joakim Larsson thuộc Đại học Gothenburg (Thụy Điển), người không tham gia nhóm nghiên cứu, cho biết: “Dược phẩm gần như có mặt ở khắp các con sông trên thế giới. Nghiên cứu này cho thấy rằng một lượng lớn dược phẩm vượt quá mức an toàn. Vi khuẩn không phân biệt biên giới quốc gia, vì vậy nếu một loại vi khuẩn kháng thuốc mới phát triển ở nơi nào đó trên hành tinh chúng ta, nó sẽ sớm trở thành nguy cơ cho tất cả mọi người”.

Các nhà nghiên cứu đang tìm cách mở rộng số lượng quốc gia được khảo sát, bởi vừa qua đại dịch COVID-19 đã làm tạm dừng các cuộc nghiên cứu của họ. Họ cũng đang tăng số lượng các loại thuốc được đo lường và hy vọng sẽ đánh giá mức độ ô nhiễm ở các con sông trong năm nay theo xu hướng theo mùa.

 An Dương (T/h)

Thích và chia sẻ bài viết:

tin liên quan

video hot

Về đầu trang