Xây dựng quy chuẩn mới cho cơ sở bảo hành, bảo dưỡng xe cơ giới

Chuẩn hóa theo từng loại phương tiện

Theo dự thảo đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về cơ sở bảo hành, bảo dưỡng xe cơ giới sẽ được sửa đổi theo hướng cụ thể hóa điều kiện kỹ thuật tương ứng với từng loại phương tiện. Các khu vực từ mặt bằng tổng thể, nhà xưởng, nơi tiếp nhận và bàn giao xe đến khu vực bảo hành - bảo dưỡng, sửa chữa thân vỏ, sơn, kiểm tra xuất xưởng, nhà điều hành và kho phụ tùng đều phải đáp ứng yêu cầu tối thiểu về số lượng, kích thước vị trí làm việc.

Đi cùng với mặt bằng là hệ thống trang thiết bị. Dự thảo xác định danh mục thiết bị, dụng cụ tối thiểu theo từng loại xe, gồm cầu nâng, bàn nâng, hầm kiểm tra, thiết bị thu hồi và bơm dầu, bơm mỡ, đồng hồ đo điện, thiết bị sạc ắc quy, kiểm tra hệ thống nhiên liệu, điều hòa, thiết bị chẩn đoán, đo độ chụm, máy nén khí cũng như những phương tiện phục vụ sửa chữa thân vỏ và sơn.

Điểm đáng chú ý là những yêu cầu dành riêng cho xe điện và xe hybrid điện được bổ sung, làm rõ. Cơ sở thực hiện bảo hành, bảo dưỡng các loại xe này phải có thiết bị và dụng cụ bảo vệ an toàn cách điện, thiết bị kiểm tra dòng điện và điện áp cao; đồng thời có phương tiện phục vụ nâng, hạ, di chuyển và sạc pin theo yêu cầu của nhà sản xuất. Đây là yêu cầu cần thiết khi hệ thống điện áp cao trên phương tiện đặt ra những rủi ro kỹ thuật khác biệt so với xe sử dụng động cơ đốt trong.

Khâu kiểm tra trước khi xe rời xưởng cũng được chú trọng. Theo dự thảo, cơ sở phải có thiết bị kiểm tra độ trượt ngang, góc đặt bánh xe, góc quay lái, lực phanh, đèn chiếu sáng phía trước và khí thải phù hợp với loại xe được bảo hành, bảo dưỡng. Riêng cơ sở dành cho mô tô, xe gắn máy được miễn một số thiết bị kiểm tra xuất xưởng nhưng vẫn phải trang bị thiết bị kiểm tra khí thải.

 Bộ Xây dựng đề xuất sửa Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về cơ sở bảo hành, bảo dưỡng xe cơ giới 

Không chỉ chuẩn hóa máy móc, còn phải chuẩn hóa con người

Một trong những thay đổi quan trọng của dự thảo là dành riêng một chương quy định về nhân lực, quản lý quá trình thực hiện công việc, quản lý thông tin và bảo đảm chất lượng dịch vụ. Điều này cho thấy yêu cầu chuẩn hóa không dừng ở việc cơ sở có đủ diện tích hay máy móc, mà hướng tới kiểm soát toàn bộ quá trình cung cấp dịch vụ.

Theo đề xuất, mỗi cơ sở phải có ít nhất một người phụ trách kỹ thuật được đào tạo về kỹ thuật bảo hành, bảo dưỡng và có tối thiểu 5 năm kinh nghiệm, tính từ thời điểm hoàn thành khóa đào tạo liên quan đầu tiên. Tại các vị trí bảo hành, bảo dưỡng, thân vỏ, sơn và kiểm tra xuất xưởng cũng phải bố trí tối thiểu một kỹ thuật viên theo quy định.

Đối với kỹ thuật viên kiểm tra xuất xưởng, yêu cầu không chỉ nằm ở thao tác nghề nghiệp mà còn phải nắm vững các quy định về an toàn kỹ thuật, bảo vệ môi trường và sử dụng thành thạo thiết bị kiểm tra. Người làm việc với xe điện, xe hybrid điện phải được đào tạo về an toàn điện theo quy định của nhà sản xuất; còn kỹ thuật viên chạy thử xe phải có giấy phép lái xe phù hợp và còn hiệu lực.

Cùng với đó, các cơ sở phải xây dựng quy trình dịch vụ, quy trình kiểm tra xuất xưởng và biểu mẫu theo yêu cầu của nhà sản xuất, đồng thời có cam kết bảo hành đối với hạng mục bảo dưỡng, sửa chữa cũng như phụ tùng thay thế do chính cơ sở cung cấp. Cách tiếp cận này góp phần làm rõ trách nhiệm của đơn vị dịch vụ đối với chất lượng công việc sau khi phương tiện rời xưởng.

Việc quản lý thông tin phương tiện cũng được đặt ra chặt chẽ hơn. Hệ thống lưu trữ tối thiểu phải có biển số xe nếu có, số khung/VIN, ngày phương tiện vào và ra xưởng cùng nội dung công việc đã thực hiện. Hồ sơ giấy phải được lưu ít nhất 12 tháng và cơ sở phải có phương án lưu dữ liệu để có thể truy xuất trước khi hồ sơ bị hủy.

Bài toán công bố hợp quy với hàng nghìn cơ sở

Chuẩn hóa chất lượng là mục tiêu cần thiết, song quá trình đưa quy định vào thực tế cũng đặt ra bài toán lớn về nguồn lực. Theo thống kê sơ bộ được dẫn trong dự thảo, cả nước hiện có hơn 600 cơ sở bảo hành, bảo dưỡng ô tô và khoảng 2.000 cơ sở bảo hành, bảo dưỡng mô tô, xe gắn máy do doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu xe công bố. Con số này chưa tính các cơ sở dành cho rơ-moóc, sơ-mi rơ-moóc và xe bốn bánh có gắn động cơ.

Trong khi đó, dự thảo đặt ra yêu cầu các cơ sở thực hiện thủ tục công bố hợp quy. Với khoảng 2.600 cơ sở hiện có, việc đánh giá, chứng nhận và hoàn thành thủ tục trong thời gian ngắn có nguy cơ tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp, tổ chức đánh giá sự phù hợp cũng như cơ quan tiếp nhận hồ sơ, đặc biệt tại nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo.

Cục Đăng kiểm Việt Nam tính toán, nếu thời gian thực tế dành cho mỗi cơ sở, bao gồm đánh giá, di chuyển, khắc phục vấn đề phát sinh và hoàn thiện thủ tục, kéo dài khoảng 3 - 5 ngày làm việc hoặc hơn, quá trình hoàn thành công bố hợp quy cho toàn bộ số cơ sở hiện hữu có thể mất từ 3 - 5 năm, thậm chí lâu hơn. Một khó khăn khác là hiện gần như chưa có tổ chức chứng nhận sự phù hợp được đăng ký và xác nhận lĩnh vực hoạt động chứng nhận phù hợp đối với loại hình cơ sở này.

Cần lộ trình để tiêu chuẩn hóa đi vào thực chất

Trước thực tế trên, Cục Đăng kiểm Việt Nam đề xuất một lộ trình chuyển tiếp nhằm tránh dồn thủ tục vào cùng một thời điểm. Theo đó, những cơ sở bảo hành, bảo dưỡng ô tô đã được doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu công bố trước khi quy chuẩn mới có hiệu lực được đề xuất phải đáp ứng các yêu cầu mới từ ngày 1/1/2028.

Với cơ sở bảo hành, bảo dưỡng mô tô, xe gắn máy đã hoạt động theo ủy quyền, chỉ định hoặc công bố của doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu trước khi quy chuẩn có hiệu lực, thời điểm được đề xuất là ngày 1/1/2027. Việc áp dụng sớm hơn đối với nhóm này còn nhằm chuẩn bị cơ sở hạ tầng phục vụ lộ trình kiểm soát khí thải mô tô, xe gắn máy đang lưu hành của Chính phủ.

Đáng chú ý, các cơ sở đã được chứng nhận phù hợp với QCVN 121:2024/BGTVT sẽ không phải chứng nhận lại và công bố hợp quy cho đến khi hết thời hạn ghi trên giấy chứng nhận đã được cấp. Quy định chuyển tiếp này giúp hạn chế việc phát sinh thủ tục trùng lặp và giảm áp lực cho các đơn vị đã đáp ứng quy chuẩn hiện hành.

Từ những đề xuất trong dự thảo có thể thấy, việc sửa đổi quy chuẩn không đơn thuần là bổ sung thêm điều kiện đối với các xưởng dịch vụ. Mục tiêu rộng hơn là hình thành một mặt bằng chất lượng tương đối thống nhất cho hoạt động bảo hành, bảo dưỡng xe cơ giới, trong đó chất lượng được kiểm soát từ cơ sở vật chất, thiết bị, năng lực kỹ thuật viên đến quy trình và khả năng truy xuất hồ sơ.

Bảo Linh