Canh tác bền vững - nâng tầm giá trị nông sản

Những năm gần đây, nhiều vùng trồng cà phê đã từng bước chuyển từ phương thức canh tác truyền thống sang mô hình sản xuất hữu cơ, liên kết chuỗi và áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm.

Tại Tây Nguyên, các hợp tác xã và nông hộ đang chú trọng xây dựng vùng nguyên liệu cà phê bền vững. Điển hình như một hợp tác xã tại Đắk Lắk hiện có 154 thành viên với diện tích hơn 230 ha cà phê, mỗi năm cung cấp ra thị trường 500–700 tấn cà phê. Sản phẩm của hợp tác xã đã được chứng nhận OCOP 3 sao và đang hướng tới OCOP 4 sao. Để khuyến khích người dân tham gia sản xuất theo tiêu chuẩn, hợp tác xã thu mua cà phê cho nông dân cao hơn giá thị trường từ 5.000–10.000 đồng/kg, qua đó tạo động lực duy trì vùng nguyên liệu ổn định.

Vườn cà phê hơn 2 hecta của gia đình ông Đức được canh tác theo hướng hữu cơ.

Song song với việc liên kết tiêu thụ, nhiều mô hình còn tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân vi sinh phục vụ canh tác. Sau mỗi niên vụ, vỏ cà phê được tái chế thành khoảng 35 tấn phân vi sinh, giúp nông dân tiết kiệm khoảng 30% chi phí vật tư đầu vào và cải thiện độ phì nhiêu của đất.

Việc chuyển sang canh tác hữu cơ không chỉ giúp giảm sử dụng hóa chất, bảo vệ môi trường mà còn nâng cao chất lượng hạt cà phê, đáp ứng yêu cầu khắt khe của các thị trường xuất khẩu. Nhiều diện tích cà phê hiện đã đạt các chứng nhận quốc tế như Rainforest Alliance, 4C…, tạo tiền đề xây dựng chuỗi giá trị cà phê bền vững và gia tăng giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Không chỉ với cà phê, xu hướng sản xuất bền vững cũng đang được áp dụng mạnh mẽ trong ngành cây ăn quả, đặc biệt là sầu riêng là loại nông sản đang có giá trị kinh tế cao. Tại Đồng Nai, địa phương đang nổi lên như một vùng trồng sầu riêng trọng điểm với khoảng 25.000 ha diện tích và sản lượng đạt 270.000 tấn. Theo kế hoạch phát triển, đến năm 2030 diện tích sầu riêng của tỉnh dự kiến tăng lên 30.000 ha, với sản lượng khoảng 360.000 tấn.

Nhờ chăm sóc theo hướng hữu cơ, vườn sầu riêng của chị Nguyễn Thị Thủy, xã Tân Tiến, tỉnh Đồng Nai luôn phát triển xanh tốt.

Hiệu quả kinh tế từ loại cây này đã giúp nhiều hộ nông dân cải thiện đáng kể thu nhập. Chẳng hạn, một hộ nông dân tại địa phương trồng 3 ha sầu riêng xen với cà phê và hồ tiêu, riêng vụ mùa năm 2025 đã mang lại hơn 3 tỷ đồng doanh thu.

Để phát triển bền vững, các địa phương đang khuyến khích nông dân áp dụng quy trình canh tác an toàn, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, xây dựng mã số vùng trồng và liên kết với doanh nghiệp trong khâu thu mua, chế biến và xuất khẩu. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng trái sầu riêng mà còn giúp sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế.

Thực tế cho thấy, việc chuyển đổi sang sản xuất theo hướng hữu cơ, áp dụng tiêu chuẩn quốc tế và xây dựng chuỗi liên kết đang trở thành xu hướng tất yếu của ngành nông nghiệp. Những mô hình này giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí sản xuất, đồng thời tạo ra sản phẩm có chất lượng ổn định và giá trị gia tăng cao.

Từ hạt cà phê ở Tây Nguyên đến trái sầu riêng ở Đông Nam Bộ, việc thay đổi phương thức canh tác đang mở ra cơ hội lớn cho nông sản Việt Nam trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh. Trong dài hạn, phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn góp phần xây dựng thương hiệu nông sản Việt, tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Thanh Hiền