Chất lượng bắt đầu từ người lao động: Doanh nghiệp cần thay đổi cách đào tạo

Không thể nâng chất lượng nếu thiếu kỹ năng

Theo Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những yếu tố trực tiếp góp phần nâng cao năng suất, chất lượng. Người lao động có kiến thức và kỹ năng phù hợp có khả năng thực hiện công việc hiệu quả hơn, tối ưu quy trình và thích ứng với công nghệ mới.

Trong khi đó, một trong những điểm nghẽn được chỉ ra hiện nay là khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Yêu cầu về kỹ năng thay đổi cùng với công nghệ và phương thức sản xuất, nhưng nguồn nhân lực không phải lúc nào cũng được đào tạo kịp thời theo những thay đổi này.

Vì vậy, doanh nghiệp không nên chỉ tuyển người đã có sẵn mọi kỹ năng cần thiết. Việc đào tạo lại và đào tạo nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động hiện hữu cũng cần được xem là một phần của chiến lược nâng năng suất.

Đào tạo phải gắn với công việc thực tế

Một thay đổi quan trọng là đưa hoạt động đào tạo gần hơn với dây chuyền, thiết bị và yêu cầu công việc.

Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia dẫn quan điểm cho rằng, doanh nghiệp cần trở thành chủ thể trong đào tạo nguồn nhân lực, thay vì chỉ trông chờ vào các cơ sở đào tạo bên ngoài. Các chương trình đào tạo ngắn hạn trực tiếp tại doanh nghiệp, gắn với thực hành, được xem là một hướng phù hợp để đáp ứng yêu cầu thực tế.

Cách làm này đặc biệt có ý nghĩa khi doanh nghiệp đưa công nghệ mới vào sản xuất. Người lao động không chỉ cần biết vận hành thiết bị mà còn phải hiểu các yêu cầu về chất lượng, an toàn, dữ liệu và cách xử lý khi phát sinh bất thường.

Chất lượng không phải việc riêng của bộ phận QC

Doanh nghiệp cũng cần thay đổi cách nhìn về trách nhiệm chất lượng.

Trong một tọa đàm về số hóa kiểm soát chất lượng tổ chức tháng 5/2026, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia dẫn thực tế tại doanh nghiệp cho thấy, nhận thức về chất lượng đang được chuyển từ việc coi đây là trách nhiệm riêng của bộ phận QA/QC sang trách nhiệm xuyên suốt toàn bộ hệ thống vận hành.

Điều này có nghĩa người trực tiếp sản xuất cần được trao đủ kiến thức và trách nhiệm để phát hiện vấn đề ngay tại công đoạn của mình, thay vì chờ bộ phận kiểm tra phát hiện ở cuối dây chuyền.

Khi lỗi được nhận diện sớm, doanh nghiệp có cơ hội hạn chế sản phẩm không phù hợp, giảm công việc phải làm lại và tránh để vấn đề tiếp tục xuất hiện ở các công đoạn sau.

Người lao động cần được tham gia cải tiến

Nâng chất lượng cũng không chỉ là đào tạo để người lao động làm đúng quy trình. Doanh nghiệp cần tạo điều kiện để họ phát hiện vấn đề và đề xuất cải tiến.

Theo định hướng của Chương trình quốc gia hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng giai đoạn 2021-2030, các giải pháp được triển khai theo hướng kết hợp hệ thống quản lý, công cụ cải tiến năng suất với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trong thực tế, người trực tiếp làm việc tại hiện trường thường là người nhận thấy sớm những thao tác bất hợp lý, thời gian chờ, lỗi lặp lại hoặc những khó khăn khi vận hành. Vì vậy, nếu doanh nghiệp chỉ đầu tư công nghệ mà không phát huy kiến thức và kinh nghiệm của người lao động, hiệu quả cải tiến có thể không đạt như kỳ vọng.

Một hướng đi đang được đặt ra là đào tạo dựa trên vị trí việc làm và yêu cầu năng lực cụ thể.

Quyết định 1202/QĐ-TTg ngày 3/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Đề án đào tạo phát triển nguồn nhân lực lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng đến năm 2030 đặt nhiệm vụ xây dựng khung năng lực và tiêu chí đánh giá kết quả sau đào tạo theo vị trí công việc. Đề án cũng xác định đào tạo nhân lực doanh nghiệp về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng gắn với đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đây là cách tiếp cận có thể tham khảo ở cấp doanh nghiệp: thay vì tổ chức đào tạo theo phong trào, cần xác định từng vị trí đang thiếu kỹ năng gì, kỹ năng đó ảnh hưởng thế nào đến chất lượng và sau đào tạo kết quả công việc có được cải thiện hay không.

Từ “làm đúng” sang “làm tốt hơn”

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu nâng cao năng suất để tạo động lực cho tăng trưởng, chất lượng nguồn nhân lực ngày càng có ý nghĩa. Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia nhận định phát triển nguồn nhân lực và kỹ năng, trong đó có đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động hiện hữu, là một trong những nhóm giải pháp trọng tâm cho giai đoạn 2026-2030.

Với doanh nghiệp, thay đổi vì thế không nhất thiết bắt đầu bằng một khoản đầu tư lớn. Có thể bắt đầu từ việc xác định đúng năng lực cần thiết cho từng vị trí, đào tạo sát với công việc, trao trách nhiệm chất lượng cho người trực tiếp sản xuất và tạo cơ chế để người lao động tham gia cải tiến.

Khi người lao động hiểu tiêu chuẩn, làm chủ công nghệ và có khả năng phát hiện, xử lý vấn đề, chất lượng sẽ không còn là khâu kiểm tra ở cuối dây chuyền mà trở thành một phần của chính quá trình sản xuất.

Hùng Anh