Chuyển đổi số mở hướng nâng cao năng suất, chất lượng ngành dệt may

Áp lực thị trường thúc đẩy chuyển đổi số

Ngành dệt may Việt Nam đang đứng trước yêu cầu nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng trong bối cảnh thị trường quốc tế biến động, khách hàng đòi hỏi cao hơn về chất lượng, thời gian giao hàng và trách nhiệm môi trường, xã hội. Trong khi đó, chi phí đầu vào gia tăng, thời gian sản xuất ngày càng rút ngắn khiến doanh nghiệp phải tìm cách tổ chức sản xuất hiệu quả hơn.

Theo Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS), năm 2025, kim ngạch xuất khẩu dệt may Việt Nam đạt khoảng 46,2 tỷ USD, đưa Việt Nam vào nhóm ba quốc gia xuất khẩu dệt may lớn nhất thế giới. Năm 2026, ngành tiếp tục đặt mục tiêu xuất khẩu khoảng 48 tỷ USD, dù phải đối mặt với nhiều sức ép từ thị trường và chuỗi cung ứng.

Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng Thư ký VITAS nhận định, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo là những động lực quan trọng giúp ngành nâng cao năng suất, chất lượng, gia tăng giá trị và củng cố vị thế trên thị trường quốc tế.

Theo ông Cẩm, chuyển đổi số không đơn thuần là đầu tư máy móc, thiết bị hay phần mềm mà còn đòi hỏi thay đổi tư duy quản trị, tổ chức sản xuất và phương thức kinh doanh. Trong đó, dữ liệu cần trở thành nền tảng để doanh nghiệp theo dõi tiến độ đơn hàng, sử dụng hiệu quả nguyên phụ liệu, nâng cao năng suất, kiểm soát chi phí và đưa ra quyết định kịp thời.

Cách tiếp cận này cho thấy công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với những vấn đề cụ thể trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Thay vì đầu tư dàn trải, doanh nghiệp cần xác định khâu còn hạn chế, lựa chọn giải pháp phù hợp, đo lường kết quả trước khi mở rộng ứng dụng.

TS Nguyễn Thu Phượng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp và Thương mại Hà Nội cũng nhấn mạnh, công nghệ phù hợp, nguồn nhân lực đủ năng lực và hệ sinh thái liên kết là nền tảng để nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh của ngành dệt may. Theo bà, quá trình chuyển đổi cần bắt đầu từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, kết hợp đổi mới quản trị dữ liệu và kỹ năng lao động, đồng thời tăng cường phối hợp giữa doanh nghiệp, nhà trường, viện nghiên cứu, hiệp hội và cơ quan quản lý.

Nếu đổi mới công nghệ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, AI tạo cơ hội mở rộng thị trường và cải thiện kinh doanh thời trang trực tuyến. Theo bà Đinh Thị Thủy, Phó Trưởng khoa Kinh tế, Trường Đại học Công nghiệp và Thương mại Hà Nội, AI hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận khách hàng, chuẩn hóa thông tin sản phẩm và xây dựng nội dung tiếp thị phù hợp. Để đạt hiệu quả, doanh nghiệp cần bảo đảm thông tin chính xác, kết nối dữ liệu bán hàng, đơn hàng, tồn kho và đánh giá hiệu quả qua doanh số, chi phí, lợi nhuận.

Từ nhà máy đến thị trường, chuyển đổi số chỉ tạo lợi thế khi gắn với nhu cầu thực tế và hiệu quả đo lường được. Đổi mới công nghệ giúp nâng năng suất, chất lượng; AI hỗ trợ hiểu khách hàng và tổ chức bán hàng hiệu quả hơn. Kết hợp hai hướng đi giúp doanh nghiệp dệt may thích ứng, gia tăng giá trị xuất khẩu và củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Số hóa từ nhà máy sợi đến quản trị sản xuất

Thực tế tại một số doanh nghiệp cho thấy chuyển đổi số đang được triển khai theo nhiều hướng, từ số hóa hoạt động điều hành đến thu thập dữ liệu máy móc và quản lý chất lượng.

Tại Công ty Cổ phần Dệt May Huế (Huegatex), hệ thống phần mềm quản trị doanh nghiệp được triển khai nhằm kết nối dữ liệu phục vụ điều hành. Còn theo Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex), doanh nghiệp trong tập đoàn đã số hóa các khâu như quản trị nhân sự, điều độ sản xuất và quản lý chuỗi cung ứng; đồng thời ứng dụng phần mềm để lập kế hoạch, phân bổ đơn hàng giữa các nhà máy, quản lý chất lượng và năng lượng. Một số phần mềm phục vụ sản xuất được đội ngũ kỹ sư, cán bộ của doanh nghiệp tự nghiên cứu, phát triển.

Ở khâu kéo sợi, Công ty Cổ phần Sợi Phú Bài ứng dụng các giải pháp cảm biến và công nghệ IoT để hỗ trợ phát hiện sự cố, theo dõi hoạt động thiết bị. Những cải tiến này cho thấy số hóa không nhất thiết phải bắt đầu từ các dự án đầu tư quy mô lớn mà có thể xuất phát từ những vấn đề cụ thể trên dây chuyền, qua đó hỗ trợ người lao động phát hiện bất thường và cải thiện hiệu quả vận hành.

Trong khi đó, Tổng Công ty Cổ phần Phong Phú từng triển khai các giải pháp thu thập dữ liệu từ máy móc, phát triển phần mềm phục vụ quản lý sản xuất, giá thành và bảo trì thiết bị. Việc đưa dữ liệu vào quá trình quản lý giúp doanh nghiệp có thêm cơ sở theo dõi hoạt động sản xuất, kiểm soát chi phí và hỗ trợ quyết định điều hành.

Bên cạnh việc số hóa quản lý sản xuất, ngành dệt may cũng phải đẩy mạnh tự động hóa và chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế. Theo ông Thân Đức Việt, Tổng Giám đốc Tổng Công ty May 10, tự động hóa và “xanh hóa” đang trở thành yếu tố mang tính chiến lược, không chỉ với doanh nghiệp mà với toàn ngành dệt may. Yêu cầu từ các thị trường quốc tế về tăng tỷ lệ nguyên liệu tái chế đang buộc doanh nghiệp phải thay đổi. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng, giảm tiêu hao nguyên liệu và sử dụng năng lượng tái tạo như điện mặt trời cũng được đẩy mạnh nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất xanh.

Các trường hợp trên cho thấy chuyển đổi số trong ngành dệt may không có một mô hình chung áp dụng cho mọi doanh nghiệp. Tùy đặc điểm sản xuất và nguồn lực, doanh nghiệp có thể bắt đầu từ quản lý đơn hàng, điều độ chuyền, kiểm soát chất lượng, tiết kiệm năng lượng hoặc giám sát thiết bị. Điều quan trọng là giải pháp phải gắn với mục tiêu đo lường được, có khả năng tích hợp dữ liệu và tạo ra cải thiện thực chất.

Để quá trình này phát huy hiệu quả, doanh nghiệp cần đồng thời đầu tư cho năng lực số của người lao động, chuẩn hóa dữ liệu và tăng cường liên kết với các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu. Khi công nghệ được triển khai đúng nhu cầu và gắn với cải tiến quản trị, chuyển đổi số sẽ trở thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu thị trường và tăng sức cạnh tranh.

An Dương