Dán nhãn năng lượng thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng hiệu quả

Dán nhãn năng lượng tạo động lực chuyển đổi thị trường

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng không ngừng gia tăng, cùng với sức ép bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện các cam kết giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để phát triển bền vững. Bên cạnh việc đổi mới công nghệ sản xuất, chương trình dán nhãn năng lượng và quản lý hiệu suất năng lượng tối thiểu đang phát huy vai trò là công cụ điều tiết thị trường, định hướng người tiêu dùng lựa chọn các sản phẩm có hiệu suất cao.

Nhãn năng lượng cung cấp thông tin minh bạch về mức tiêu thụ điện, hiệu suất vận hành và khả năng tiết kiệm năng lượng của từng thiết bị. Đây là cơ sở giúp người tiêu dùng dễ dàng so sánh các sản phẩm trên thị trường. Đối với những thiết bị có cùng số sao, chỉ số hiệu suất năng lượng sẽ là căn cứ quan trọng để lựa chọn sản phẩm tiết kiệm điện hơn.

Theo Bộ Công Thương, sau gần 15 năm triển khai, khoảng 95% sản phẩm, phương tiện và thiết bị sử dụng năng lượng thuộc các nhóm hàng gia dụng, thương mại và công nghiệp đã được dán nhãn năng lượng. Chương trình không chỉ giúp nâng cao nhận thức của người tiêu dùng mà còn tạo sức ép tích cực để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất và phát triển các dòng sản phẩm hiệu suất cao.

Dán nhãn năng lượng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Ảnh minh họa

Hiệu quả của chương trình thể hiện rõ ở nhiều nhóm thiết bị tiêu thụ điện phổ biến. Trong lĩnh vực chiếu sáng, tổng sản lượng tiêu thụ đèn LED tại Việt Nam hiện đạt từ 180 đến hơn 210 triệu sản phẩm mỗi năm. Việc thúc đẩy chuyển đổi sang công nghệ LED đã góp phần loại bỏ khoảng 90 triệu bóng đèn sợi đốt công suất trên 60W, tương đương khoảng 45% sản lượng thị trường trước đây. Nhờ đó, hệ thống điện quốc gia tiết kiệm được khoảng 4,5 tỷ kWh điện mỗi năm, tương ứng với khoảng 4.500 MW công suất đặt.

Bên cạnh lĩnh vực chiếu sáng, hiệu suất năng lượng của nhiều nhóm sản phẩm như máy biến áp, điều hòa không khí, nồi cơm điện, quạt điện, đèn huỳnh quang ống và đèn huỳnh quang compact cũng liên tục được cải thiện thông qua việc áp dụng các tiêu chuẩn hiệu suất năng lượng tối thiểu.

Tiếp tục mở rộng lộ trình, hướng tới tiêu dùng xanh

Điều hòa không khí là một trong những nhóm thiết bị ghi nhận sự chuyển dịch rõ nét nhất. Giai đoạn 2020 - 2025, Bộ Công Thương tiếp nhận khoảng 600 model điều hòa gia dụng đăng ký dán nhãn năng lượng trong bối cảnh quy mô thị trường đạt khoảng 2,1 triệu bộ mỗi năm.

Thị trường hiện cho thấy xu hướng chuyển dịch mạnh sang các dòng điều hòa Inverter có hiệu suất cao. Trong khi các sản phẩm Non-Inverter chủ yếu đạt mức 1 - 3 sao, các dòng Inverter tập trung ở nhóm 4 - 5 sao và chiếm khoảng 80% thị phần.

Đặc biệt, việc nâng cấp tiêu chuẩn hiệu suất năng lượng điều hòa không khí từ TCVN 7830:2015 lên TCVN 7830:2021 đã nâng mức hiệu suất năng lượng của các sản phẩm đạt 4 và 5 sao thêm khoảng 25 - 29% so với trước đây. Quy định này được áp dụng bắt buộc từ tháng 4/2025 và được kỳ vọng mang lại tiềm năng tiết kiệm từ 7,79 đến 20,79 TWh điện, tương đương khoảng 3 - 8% tổng sản lượng điện của Việt Nam năm 2021.

Những kết quả trên cho thấy chương trình dán nhãn năng lượng không chỉ giúp tiết kiệm chi phí điện năng cho người sử dụng mà còn góp phần giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới, hạn chế phát thải khí nhà kính và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trên phạm vi toàn nền kinh tế.

Tiếp nối những kết quả đạt được, Bộ Công Thương đang mở rộng phạm vi chương trình đối với nhiều nhóm thiết bị mới, gồm lò vi sóng, bếp điện từ, bếp hồng ngoại, đèn LED chiếu sáng đường phố, máy tính để bàn và điều hòa không khí thương mại. Việc mở rộng danh mục sẽ giúp người tiêu dùng có thêm thông tin khi lựa chọn sản phẩm, đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo lộ trình mới, nhiều sản phẩm sẽ thực hiện dán nhãn năng lượng tự nguyện đến hết ngày 31/12/2026 trước khi chuyển sang áp dụng bắt buộc từ ngày 1/1/2027. Cách tiếp cận này được đánh giá phù hợp với thực tiễn, tạo điều kiện để doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị, đồng thời bảo đảm quá trình chuyển đổi diễn ra hiệu quả.

Trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục rà soát, cập nhật hệ thống tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) theo hướng tiệm cận các tiêu chuẩn tiên tiến của khu vực và thế giới. Cùng với đó là từng bước nâng mức hiệu suất năng lượng tối thiểu đối với các nhóm thiết bị tiêu thụ điện lớn nhằm loại bỏ dần những sản phẩm tiêu hao nhiều năng lượng khỏi thị trường.

Có thể thấy, sau gần 15 năm triển khai, chương trình dán nhãn năng lượng đã vượt ra ngoài vai trò của một công cụ quản lý kỹ thuật để trở thành đòn bẩy thúc đẩy chuyển dịch thị trường theo hướng sử dụng các thiết bị hiệu suất cao. Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu phát triển xanh và phát thải ròng bằng "0", chương trình được kỳ vọng sẽ tiếp tục đóng góp quan trọng vào việc hình thành thói quen tiêu dùng bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

 An Dương