Đánh giá tác động dự thảo quy chuẩn kỹ thuật, bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước

Hiện nay, quy chuẩn kỹ thuật được hiểu là quy định về mức giới hạn của đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý mà sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, quá trình, môi trường và các đối tượng khác trong hoạt động kinh tế - xã hội phải tuân thủ để bảo đảm an toàn, vệ sinh, sức khỏe con người; bảo vệ động vật, thực vật, môi trường; bảo vệ lợi ích và an ninh quốc gia, quyền lợi của người tiêu dùng và các yêu cầu thiết yếu khác; bảo đảm tuân thủ cam kết trong các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và không tạo rào cản không cần thiết cho thương mại.

Quy chuẩn kỹ thuật do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền ban hành dưới dạng văn bản quy phạm pháp luật để bắt buộc áp dụng.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, việc xây dựng và ban hành quy chuẩn kỹ thuật đòi hỏi phải dựa trên cơ sở khoa học, thực tiễn, đánh giá đầy đủ mức độ rủi ro và các tác động liên quan. Nói cách khác, việc đánh giá tác động trước khi ban hành quy chuẩn kỹ thuật là một bước quan trọng nhằm bảo đảm các quy định được xây dựng có căn cứ, minh bạch và khả thi.

Đồ chơi trẻ em là một trong những mặt hàng thuộc nhóm rủi ro cao, phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật tương ứng theo quy định pháp luật trước khi lưu thông. (Ảnh minh họa)

Theo đó, tại Nghị định 22/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, quy định rõ về vấn đề báo cáo đánh giá tác động dự thảo quy chuẩn kỹ thuật, cụ thể như sau:

Trước tiên, việc lập báo cáo đánh giá tác động dự thảo quy chuẩn kỹ thuật được thực hiện bằng phương pháp định lượng, phương pháp định tính. Trong trường hợp không thể áp dụng phương pháp định lượng thì trong báo cáo đánh giá tác động dự thảo quy chuẩn kỹ thuật phải nêu rõ lý do.

Đồng thời, thông tin được sử dụng khi xây dựng báo cáo đánh giá tác động của chính sách phải chính xác, trung thực và ghi rõ nguồn thông tin.

Nội dung cơ bản của báo cáo đánh giá tác động bao gồm: Khái quát chung về những nội dung của dự thảo quy chuẩn kỹ thuật; xác định vấn đề (đánh giá, phân tích bất cập trên thực tiễn, mức độ rủi ro, diễn giải cụ thể các nội dung của dự thảo quy chuẩn kỹ thuật có khả năng tác động và cơ sở pháp lý, cơ sở khoa học, lý do quy định các chỉ tiêu kỹ thuật, yêu cầu quản lý);

Đưa ra các giải pháp giải quyết vấn đề; phân tích, đánh giá tác động tích cực và tác động tiêu cực của từng giải pháp đối với Nhà nước, người dân, doanh nghiệp (phân tích, đánh giá lợi ích - chi phí, tác động kinh tế - xã hội, ảnh hưởng môi trường, người tiêu dùng...);

Tính khả thi, sẵn sàng của hạ tầng kỹ thuật, năng lực hoạt động đánh giá sự phù hợp sau khi quy chuẩn kỹ thuật được ban hành (phân tích, đánh giá năng lực đội ngũ chuyên gia; năng lực phòng thử nghiệm, giám định, chứng nhận trong nước; Khả năng thừa nhận kết quả đánh giá sự phù hợp của tổ chức quốc tế, nước ngoài; kiểm tra, giám sát, hậu kiểm...);

Thời hạn chuyển tiếp (trong trường hợp đang có các quy định hiện hành điều chỉnh nội dung liên quan quy định tại dự thảo quy chuẩn kỹ thuật), thời điểm quy chuẩn kỹ thuật có hiệu lực; Quá trình tham vấn các vấn đề có khả năng tác động kinh tế - xã hội, môi trường, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và giải trình các ý kiến liên quan; Kiến nghị giải pháp tối ưu trên cơ sở phân tích và quá trình tham vấn các bên liên quan.

Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm tổ chức kiểm tra, giám sát việc triển khai xây dựng, ban hành, áp dụng quy chuẩn kỹ thuật tuân thủ các quy định của pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

Nhìn chung, quy định về báo cáo đánh giá tác động dự thảo quy chuẩn kỹ thuật góp phần nâng cao tính khoa học, minh bạch và khả thi trong quá trình xây dựng, ban hành quy chuẩn kỹ thuật. Việc đánh giá đầy đủ rủi ro, chi phí, lợi ích và khả năng thực thi giúp cơ quan quản lý lựa chọn phương án phù hợp, đồng thời hạn chế những tác động không cần thiết đến người dân, doanh nghiệp và hoạt động thương mại. Đây cũng là cơ sở quan trọng để các quy chuẩn kỹ thuật khi được ban hành vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, vừa phù hợp thực tiễn và các cam kết hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Hoàng Bách