Doanh nghiệp thời carbon thấp: Không xanh, mất thị trường

Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, chuyển đổi xanh đang trở thành trục chính trong chiến lược nâng cao năng suất và chất lượng của doanh nghiệp. Không còn dừng ở khẩu hiệu, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu đưa ra mục tiêu cụ thể, đầu tư công nghệ và tái cấu trúc toàn bộ chuỗi sản xuất để giảm phát thải carbon.

Một trong những ví dụ điển hình là Công ty Cổ phần Xi măng Sông Gianh, thành viên Tập đoàn SCG, khi đặt mục tiêu giảm tới 23% lượng phát thải CO₂ vào năm 2030 so với mức năm 2020. Đây là con số đáng chú ý trong một ngành vốn được xem là “điểm nóng” phát thải.

SCG đặt mục tiêu giảm 23% phát thải CO₂ toàn ngành xi măng của tập đoàn tại khu vực miền Trung vào năm 2030.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, doanh nghiệp đã triển khai hàng loạt giải pháp nâng cao năng suất theo hướng xanh: từ tối ưu hóa vận hành, tự động hóa logistics đến sử dụng nguyên liệu thay thế. Đáng chú ý, mỗi năm nhà máy xử lý khoảng 140.000 - 200.000 tấn chất thải làm nhiên liệu, giúp giảm đáng kể phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Không chỉ vậy, tính đến năm 2025, mức giảm phát thải của doanh nghiệp đã đạt khoảng 9%, tạo nền tảng để tiếp tục cắt giảm sâu hơn trong giai đoạn tới. Song song, SCG cũng dự kiến đầu tư khoảng 3,5 triệu USD cho hệ thống Auto Truck nhằm tự động hóa logistics, qua đó tối ưu năng suất vận hành và giảm tiêu hao năng lượng.

Những con số này cho thấy, chuyển đổi xanh không làm giảm hiệu quả sản xuất, mà ngược lại đang trở thành động lực nâng cao năng suất tổng thể.

Không chỉ ngành vật liệu xây dựng, làn sóng giảm phát thải cũng trở thành trào lưu ở lĩnh vực công nghiệp chế tạo. Tập đoàn Toyota đã bắt đầu sử dụng “thép xanh” - loại thép sản xuất bằng công nghệ ít phát thải, trong sản xuất ô tô. Theo đó, việc chuyển từ lò cao truyền thống sang lò điện có thể giúp giảm tới 75% lượng khí thải CO₂ trong quá trình sản xuất thép. Tuy nhiên, chi phí của thép xanh cao hơn khoảng 40% so với thép thông thường, cho thấy bài toán cân bằng giữa chi phí và môi trường vẫn là thách thức lớn đối với doanh nghiệp.

Dù vậy, Toyota vẫn chấp nhận chi phí cao hơn để đổi lấy lợi thế cạnh tranh dài hạn, khi các thị trường ngày càng siết chặt tiêu chuẩn phát thải. Đây là tín hiệu rõ ràng cho thấy tiêu chí “carbon thấp” đang trở thành một phần của chất lượng sản phẩm.

Ở lĩnh vực xuất khẩu, theo ghi nhận, nhiều doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa đã đầu tư xây dựng nhà máy trung hòa carbon, thậm chí sử dụng 100% năng lượng tái tạo. 

Đáng chú ý, Tập đoàn Nestlé đặt mục tiêu giảm 20% phát thải vào năm 2025 và tới 50% vào năm 2030; riêng năm 2023 đã giảm được 13,58% lượng phát thải thông qua cải tiến quy trình sản xuất. Trong khi đó, các dự án lớn tại Việt Nam cũng chuyển mạnh sang năng lượng sạch: nhà máy Lego xây dựng hệ thống điện mặt trời công suất 50MW, kết hợp thêm 4MW điện áp mái; Trina Solar vận hành nhà máy sử dụng 100% điện mặt trời với công suất 12,6MW.

Không dừng lại ở “tự nguyện”, áp lực thị trường đang buộc doanh nghiệp phải chuyển đổi. Đại diện một doanh nghiệp dệt may cho biết nếu không có lộ trình giảm phát thải, đối tác quốc tế có thể dịch chuyển đơn hàng sang quốc gia khác. Điều này cho thấy giảm phát thải không chỉ là vấn đề môi trường mà đã trở thành “giấy thông hành” để duy trì đơn hàng và thị phần.

Ở góc độ năng suất chất lượng, theo đánh giá của giới chuyên môn, chuyển đổi xanh đang tạo ra một sự thay đổi căn bản trong cách doanh nghiệp vận hành. Thay vì tối đa hóa sản lượng bằng mọi giá, doanh nghiệp buộc phải tối ưu hóa toàn bộ chuỗi giá trị: từ nguyên liệu, năng lượng đến logistics.

Các doanh nghiệp cam kết xây dựng nhà máy trung hòa carbon, giảm phát thải.

Các giải pháp như tái sử dụng chất thải, tự chủ năng lượng, tự động hóa sản xuất hay phát triển vật liệu phát thải thấp không chỉ giúp giảm CO₂ mà còn nâng cao hiệu suất sử dụng tài nguyên. Đây chính là cốt lõi của năng suất chất lượng trong giai đoạn mới là nơi “hiệu quả xanh” trở thành tiêu chuẩn cạnh tranh.

Tuy nhiên, thách thức vẫn còn không nhỏ. Chi phí đầu tư ban đầu cao, công nghệ chưa đồng đều và cơ chế chính sách chưa hoàn thiện đang là những rào cản lớn. Nhiều doanh nghiệp cho rằng cần sớm có cơ chế hỗ trợ, đặc biệt là trong phát triển năng lượng tái tạo và thị trường carbon để giảm áp lực chi phí và thúc đẩy chuyển đổi.

Rõ ràng, chuyển đổi xanh không còn là xu hướng mà đã trở thành “luật chơi” mới của nền kinh tế. Doanh nghiệp nào chậm thích ứng không chỉ tụt lại về môi trường mà còn mất lợi thế về năng suất, chất lượng và thị trường. Trong cuộc đua này, giảm phát thải carbon chính là thước đo mới của năng lực cạnh tranh, là nơi mỗi tấn CO₂ cắt giảm không chỉ là lợi ích môi trường, mà còn là giá trị kinh tế lâu dài.

Hiền Anh