Quy trình kiểm định và phân loại xe pickup: Những quy định đã được áp dụng ổn định

Việc kiểm tra khí thải phương tiện giao thông đường bộ tại Việt Nam đã được triển khai từ năm 1999 theo Quyết định số 1397/1999/QĐ-BGTVT của Bộ Giao thông Vận tải, trên cơ sở áp dụng bắt buộc các Tiêu chuẩn Việt Nam về môi trường đối với phương tiện cơ giới. Ngay từ thời điểm đó, phương pháp đo khí thải bằng chu trình gia tốc tự do – tức “đạp hết hành trình bàn đạp ga” đã được quy định trong TCVN 5418:1991 và TCVN 6438:1998.

Đây là phương pháp đo chuẩn nhằm xác định độ mờ khói và mức phát thải cực đại của động cơ diesel. Việc đưa động cơ lên trạng thái gia tốc tự do tối đa là yêu cầu kỹ thuật bắt buộc, đảm bảo kết quả đo phản ánh đúng tình trạng vận hành của phương tiện. Các đề xuất như “đạp ga nửa hành trình” vì lo ngại hỏng máy bị đánh giá là không phù hợp với nguyên lý đo lường, đi ngược lại các tiêu chuẩn kỹ thuật đã được chuẩn hóa.

Thực tế, phương pháp này tiếp tục được kế thừa trong các quy chuẩn mới. Trước ngày 1/3, quy định đo độ khói động cơ diesel được áp dụng theo QCVN 122:2024/BGTVT, dẫn chiếu TCVN 7663. Từ ngày 1/3, quy định chuyển sang QCVN 85:2025/BNNMT nhưng vẫn giữ nguyên phương pháp đo theo chu trình gia tốc tự do tại TCVN 7663:2007 (tương đương ISO 11614:1999). Điều này khẳng định bản chất kỹ thuật không thay đổi, chỉ là cập nhật hệ thống quy chuẩn.

Ảnh minh họa.

Không chỉ Việt Nam, phương pháp này cũng là chuẩn mực quốc tế, được quy định trong UNECE R24 của Liên hợp quốc, Chỉ thị 2014/45/EU của châu Âu và tiêu chuẩn GB 3847-2018 của Trung Quốc. Việc áp dụng trong hệ thống TCVN cho thấy sự hài hòa cao với thông lệ toàn cầu.

Song song với những hiểu nhầm về kiểm định khí thải, thông tin liên quan đến xe bán tải cũng đang bị “thổi phồng” thành thay đổi chính sách. Trước tin đồn xe bán tải bị xếp vào nhóm ô tô tải pickup và bị cấm lưu thông nội đô Hà Nội vào giờ cao điểm, đại diện Cục Đăng kiểm Việt Nam khẳng định không có quy định mới về phân loại phương tiện.

Theo ông Nguyễn Tô An, Phó Cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam, việc phân loại giữa ô tô con pickup và ô tô tải pickup đã được xác lập và ổn định từ lâu. Các tiêu chí phân loại căn cứ vào kết cấu phương tiện, tỷ lệ giữa khối lượng chở người và hàng hóa, cũng như diện tích hữu ích của thùng xe, được quy định tại Thông tư 53/2024/TT-BGTVT.

Đáng chú ý, các tiêu chí này không phải mới ban hành mà đã được xây dựng từ năm 2003 trong TCVN 7271:2003 về phân loại ô tô theo mục đích sử dụng. Điều này cho thấy hệ thống phân loại phương tiện đã tồn tại ổn định trong thời gian dài và không có sự thay đổi đột ngột như nhiều người lầm tưởng.

Hiện nay, Thông tư 53/2024 là căn cứ pháp lý áp dụng cho các hoạt động nhập khẩu, sản xuất, lắp ráp, kiểm định và cải tạo xe pickup, đồng thời đảm bảo phù hợp với TCVN 7271:2003. Khi cấp Giấy chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường, cơ quan đăng kiểm ghi rõ loại phương tiện là ô tô tải pickup hoặc ô tô con pickup, giúp người sử dụng nhận diện rõ ràng ngay từ khi mua xe.

Sự khác biệt này cũng ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách thuế và giá bán. Ô tô con pickup chịu mức thuế cao hơn, do đó giá bán thường cao hơn so với ô tô tải pickup. Đồng thời, giấy chứng nhận kiểm định của xe tải pickup ghi rõ niên hạn sử dụng 25 năm kể từ năm sản xuất, trong khi ô tô con pickup không bị giới hạn niên hạn.

Đại diện Cục Đăng kiểm nhấn mạnh, các tranh luận gần đây không xuất phát từ thay đổi trong tiêu chí phân loại phương tiện, mà chủ yếu liên quan đến quy định hạn chế lưu thông trong nội đô – vốn thuộc thẩm quyền của cơ quan quản lý giao thông đường bộ và chính quyền địa phương, không phải lĩnh vực đăng kiểm.

Trong trường hợp cần điều chỉnh chính sách phân loại xe pickup, cơ quan chức năng sẽ phải nghiên cứu, đánh giá đầy đủ tác động kinh tế – xã hội, đảm bảo phù hợp với chủ trương, pháp luật và thông lệ quốc tế, thay vì thay đổi đột ngột.

Thực tế cho thấy, từ quy trình kiểm định khí thải đến phân loại xe bán tải, phần lớn những tranh cãi hiện nay đều bắt nguồn từ việc hiểu sai hoặc thiếu đầy đủ về hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Trong khi đó, các TCVN liên quan đã được xây dựng, áp dụng và ổn định trong nhiều năm, đóng vai trò là “khung kỹ thuật” đảm bảo tính minh bạch và nhất quán.

Vì vậy, thay vì hoang mang trước các thông tin chưa được kiểm chứng, người dân cần tiếp cận thông tin từ nguồn chính thống, đồng thời chủ động bảo dưỡng và sử dụng phương tiện đúng quy định. Chỉ khi hiểu đúng bản chất, những tranh cãi mới được tháo gỡ, trả lại vai trò cho hệ thống TCVN như một công cụ kỹ thuật bảo vệ môi trường và đảm bảo an toàn giao thông, thay vì trở thành nguồn gây nhiễu thông tin trên thị trường.

Hiền Anh