Đồng bộ giải pháp, tạo động lực nâng cao năng suất giai đoạn 2026 - 2030

Năng suất lao động là yếu tố quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và doanh nghiệp, đồng thời tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng theo hướng bền vững. Nâng cao năng suất không chỉ giúp sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực mà còn góp phần cải thiện chất lượng tăng trưởng và nâng cao sức cạnh tranh của Việt Nam.

Theo Báo cáo Năng suất Việt Nam 2025, trong hơn một thập kỷ qua, năng suất lao động của Việt Nam đã có những cải thiện, song vẫn ở mức thấp so với nhiều nền kinh tế trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Khoảng cách năng suất với các nền kinh tế ASEAN phát triển hơn như Singapore, Malaysia, Thái Lan và một số nền kinh tế công nghiệp mới vẫn còn lớn và chậm thu hẹp.

Trong bối cảnh đó, nâng cao năng suất giai đoạn 2026 - 2030 cần được triển khai đồng bộ, tập trung vào những động lực có khả năng tạo chuyển biến rõ nét.

Ngành công nghiệp bán dẫn được xác định là lĩnh vực chiến lược, đóng vai trò then chốt trong Cách mạng công nghiệp 4.0. (Ảnh minh họa)

Thứ nhất, thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việt Nam cần tăng cường đầu tư cho nghiên cứu, phát triển và đổi mới công nghệ, gắn hoạt động nghiên cứu, ứng dụng với mục tiêu nâng cao năng suất và hiệu quả. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong sản xuất, quản trị và cung ứng dịch vụ giúp doanh nghiệp tối ưu quy trình, giảm chi phí và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn. Đồng thời, cần nâng cao năng lực hấp thụ và lan tỏa công nghệ, nhất là thúc đẩy chuyển giao công nghệ từ khu vực FDI sang doanh nghiệp trong nước.

Thứ hai, phát triển nguồn nhân lực và kỹ năng. Đổi mới giáo dục đào tạo theo hướng chú trọng kỹ năng, năng lực thực hành và tư duy đổi mới sáng tạo là yêu cầu cấp thiết. Cùng với đó, đẩy mạnh đào tạo lại, đào tạo nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động hiện hữu để thích ứng với chuyển đổi công nghệ. Phát triển nhân lực cần gắn với yêu cầu nâng cao năng suất của từng ngành, từng vùng và nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

Thứ ba, cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng nâng cao năng suất. Cần đẩy nhanh chuyển dịch lao động từ các ngành có năng suất thấp sang những ngành có năng suất và giá trị gia tăng cao hơn. Trong đó, chú trọng phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ hiện đại và kinh tế số; đồng thời gắn cơ cấu lại ngành với phát triển vùng và đô thị hóa bền vững. Phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn sẽ tạo dư địa nâng cao năng suất của toàn nền kinh tế.

Thứ tư, nâng cao năng suất ở cấp doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần chủ động áp dụng các hệ thống quản lý tiên tiến, công cụ cải tiến năng suất, tiêu chuẩn và giải pháp quản lý chất lượng để chuẩn hóa quy trình, giảm lãng phí và nâng cao hiệu quả hoạt động. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần hỗ trợ chuẩn hóa quy trình, số hóa hoạt động và nâng cao năng lực tham gia chuỗi giá trị. Đồng thời, xây dựng văn hóa năng suất và đổi mới sáng tạo để thúc đẩy cải tiến liên tục.

Thứ năm, hoàn thiện thể chế và môi trường thúc đẩy năng suất. Tiếp tục cải cách thể chế, giảm chi phí tuân thủ, tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ. Hoàn thiện chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ, đổi mới và nâng cao năng suất; nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước, phát triển chính phủ số và thúc đẩy hoạch định chính sách dựa trên bằng chứng.

Báo cáo nhấn mạnh, giai đoạn 2026 - 2030, khi các động lực tăng trưởng truyền thống suy giảm, nâng cao năng suất lao động và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) là con đường chủ đạo để Việt Nam duy trì tăng trưởng nhanh và bền vững. Chiến lược nâng cao năng suất cần được triển khai đồng bộ, nhất quán và gắn chặt với cải cách thể chế, phát triển khoa học - công nghệ, nguồn nhân lực và doanh nghiệp. Đây là điều kiện then chốt để Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong trung và dài hạn.

Thanh Tùng