Cảnh báo tốn tiền và nguy hại sức khỏe khi dùng thực phẩm chức năng để 'trẻ mãi không già'

Câu chuyện của Kristin Leite, một chuyên gia thẩm mỹ 38 tuổi tại Tampa, đang trở thành hình ảnh tiêu biểu cho một xu hướng mới: theo đuổi tuổi trẻ bằng “cocktail” thực phẩm bổ sung. Mỗi ngày, cô sử dụng hơn 20 loại viên uống khác nhau, chia đều từ sáng đến tối và liên tục thay đổi liều lượng dựa trên cảm nhận cá nhân. Không chỉ dừng ở đường uống, Leite còn tự tiêm NAD+ và glutathione – những phương pháp chưa được khuyến nghị rộng rãi – bất chấp cảnh báo từ cơ quan quản lý.

Trên TikTok, cô công khai chia sẻ quy trình này với hàng trăm nghìn người theo dõi, đồng thời gắn kèm liên kết bán hàng để hưởng hoa hồng. Lối sống này không còn là cá biệt mà đang dần trở thành một “chuẩn mực mới” trong cộng đồng yêu làm đẹp và tối ưu hóa cơ thể.

Sự bùng nổ của trào lưu này được thúc đẩy mạnh mẽ bởi các nhân vật có ảnh hưởng. Doanh nhân công nghệ Bryan Johnson từng gây chú ý khi tiết lộ uống hơn 100 viên mỗi ngày trong dự án chống lão hóa, trong khi Dave Asprey duy trì mức 150 viên/ngày suốt nhiều năm. Những hình mẫu này đã góp phần định hình niềm tin rằng càng đầu tư nhiều vào thực phẩm chức năng, cơ thể càng được “tối ưu”.

Lạm dụng thực phẩm chức năng để trẻ lâu là trào lưu tiềm ẩn nhiều rủi ro. Ảnh: WSJ/VnExpress

Không chỉ giới giàu có hay nổi tiếng, người trẻ bình thường cũng bị cuốn vào vòng xoáy này. Dylan Amble, 28 tuổi ở North Carolina, chi hơn 100 USD mỗi tháng cho các loại bổ sung dù không có bệnh lý cụ thể. Động lực của anh đến từ các podcast sức khỏe và nỗi lo lão hóa sớm – một tâm lý ngày càng phổ biến trong thế hệ trẻ.

Theo nhiều chuyên gia, sự phát triển của mạng xã hội đã biến thực phẩm chức năng từ một giải pháp y tế thành biểu tượng phong cách sống. Một “ngăn kéo vitamin” đầy ắp giờ đây không chỉ thể hiện sự quan tâm sức khỏe mà còn là dấu hiệu của sự đầu tư và đẳng cấp cá nhân.

Tuy nhiên, giới y khoa lại nhìn nhận xu hướng này bằng sự ái ngại sâu sắc. Nhiều nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn, bao gồm các báo cáo công bố trên tạp chí y khoa JAMA, đã chỉ ra rằng việc bổ sung vitamin và khoáng chất ở những người khỏe mạnh không mang lại lợi ích rõ rệt trong việc ngăn ngừa bệnh tim mạch hay ung thư, thậm chí một số chất chống oxy hóa liều cao còn có thể gây hại cho gan và thận.

Chuyên gia dinh dưỡng Mona Sharma tại Los Angeles thẳng thắn gọi hiện tượng này là một cơn nghiện mới. Chứng kiến những khách hàng sử dụng từ 15 đến 70 loại viên nang mỗi ngày mà sức khỏe thể chất lẫn tinh thần không hề cải thiện, bà đúc kết một thực tế trớ trêu khi con người đang chạy theo các thần tượng trên mạng xã hội và mù quáng nạp vào cơ thể những hợp chất mà họ hoàn toàn không cần đến, chỉ vì ảo tưởng rằng điều đó là tốt cho mình.

Nhiều nghiên cứu quốc tế cũng củng cố quan điểm này. Các báo cáo trên tạp chí y khoa JAMA chỉ ra rằng việc bổ sung vitamin ở người khỏe mạnh không giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch hay ung thư. Thậm chí, một số chất chống oxy hóa liều cao còn có thể gây hại, đặc biệt khi tích tụ lâu dài trong cơ thể.

Chuyên gia dinh dưỡng Mona Sharma tại Los Angeles gọi hiện tượng này là một “cơn nghiện mới”. Theo bà, ngày càng nhiều người tiêu thụ từ vài chục đến hàng chục loại viên nang mỗi ngày nhưng không nhận được lợi ích rõ rệt. Ngược lại, họ rơi vào trạng thái phụ thuộc tâm lý, tin rằng phải tiếp tục sử dụng để duy trì sức khỏe và ngoại hình.

Thực tế, các chuyên gia nhấn mạnh rằng nền tảng của sức khỏe vẫn nằm ở chế độ ăn cân bằng, vận động đều đặn và giấc ngủ chất lượng. Thực phẩm chức năng chỉ nên đóng vai trò bổ trợ trong những trường hợp cần thiết, có chỉ định rõ ràng từ bác sĩ.

Trong bối cảnh thị trường thực phẩm chức năng toàn cầu ngày càng mở rộng, người tiêu dùng đang đứng trước một nghịch lý: càng nhiều lựa chọn, nguy cơ sai lầm càng lớn. Khi “đầu tư cho sức khỏe” biến thành cuộc chạy đua hình thức, cái giá phải trả có thể không chỉ là tiền bạc mà còn là chính sức khỏe mà họ đang cố bảo vệ.

Liên quan tới việc lạm dụng thực phẩm chức năng để bồi bổ cơ thể, theo thông tin từ Bộ Y tế Việt Nam, nhiều thực phẩm chức năng không có bằng chứng khoa học rõ ràng về hiệu quả. Việc lạm dụng thực phẩm chức năng có thể gây ra nhiều hệ lụy, đặc biệt khi người dùng tự ý kết hợp nhiều loại mà không có hướng dẫn chuyên môn. Sử dụng quá liều vitamin và khoáng chất có thể dẫn đến tổn thương gan, thận, rối loạn chuyển hóa và thậm chí ngộ độc.

Tương tự, theo cảnh báo của bác sĩ Nguyễn Phương Thảo, Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng Phúc Tâm An, cho biết, rất nhiều bệnh nhân tìm đến tôi trong tình trạng rối loạn chuyển hóa, gan thận suy giảm vì sử dụng quá nhiều thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc. Nguy hiểm nhất là nhiều người bỏ qua điều trị y khoa chính thống, tin hoàn toàn vào quảng cáo và tự mua sản phẩm về uống. Sự xuất hiện của người nổi tiếng, KOLs hay YouTuber tự nhận là "chuyên gia sức khỏe" càng khiến người tiêu dùng khó phân biệt thông tin đúng – sai.

Đặc biệt, thị trường thực phẩm chức năng hiện như một "ma trận", với hàng chục nghìn sản phẩm đang lưu hành và vô số mặt hàng xách tay, không rõ nguồn gốc được rao bán công khai. Trong khi đó, lực lượng quản lý còn mỏng, hậu kiểm chưa thường xuyên, tình trạng "hồ sơ một đường – quảng cáo một nẻo" vẫn phổ biến, nhiều doanh nghiệp chấp nhận bị phạt để tiếp tục bán hàng vì lợi nhuận quá lớn…

Bác sĩ Phương Thảo cảnh báo thêm, thực phẩm chức năng không xấu, nhưng cách sản xuất, quảng cáo và sử dụng tùy tiện đang biến chúng thành con dao hai lưỡi. Với các sản phẩm kém chất lượng, rủi ro ngộ độc, suy gan thận hay tương tác bất lợi với thuốc điều trị là hoàn toàn có thật.

An Dương (T/h)