Dữ liệu và năng suất: Doanh nghiệp logistics đang thay đổi ra sao?

Khi dữ liệu bước vào từng khâu vận hành

Logistics vốn là ngành gắn chặt với thời gian. Hàng hóa phải được đưa đến đúng nơi, đúng thời điểm, phương tiện cần được sử dụng hợp lý, kho bãi phải đáp ứng được lượng hàng, các thông tin về đơn hàng cũng cần được cập nhật liên tục.

Vì vậy, cùng với sự phát triển của hoạt động logistics, dữ liệu ngày càng có vai trò rõ hơn trong quá trình vận hành. Từ thông tin về đơn hàng, vị trí hàng hóa, lịch trình vận chuyển đến tình trạng phương tiện, kho bãi…, mỗi dữ liệu đều có thể trở thành cơ sở để doanh nghiệp đưa ra quyết định.

Khai thác dữ liệu giúp doanh nghiệp logistics có thêm cơ sở để nhận diện điểm nghẽn và cải thiện năng suất.

Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 được phê duyệt tại Quyết định 2229/QĐ-TTg cũng xác định chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học, công nghệ là một trong những nhóm giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng dịch vụ logistics. Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2035, 80% doanh nghiệp logistics sử dụng các giải pháp chuyển đổi số.

Điều đáng chú ý là chuyển đổi số trong logistics không chỉ nằm ở việc đưa một phần mềm mới vào doanh nghiệp. Quan trọng hơn là dữ liệu từ các khâu khác nhau có thể được thu thập, kết nối và sử dụng như thế nào.

Chẳng hạn, với hoạt động vận tải, dữ liệu về hành trình, thời gian giao nhận và tình trạng phương tiện có thể giúp doanh nghiệp theo dõi quá trình thực hiện đơn hàng. Trong kho, thông tin về lượng hàng, vị trí lưu trữ và tốc độ luân chuyển có thể hỗ trợ việc bố trí không gian và nhân lực.

Khi những thông tin này được cập nhật thường xuyên, người quản lý không phải chỉ chờ đến cuối ngày hoặc cuối kỳ mới nhìn lại kết quả. Dữ liệu có thể trở thành một phần của quá trình điều hành hằng ngày.

Không phải càng nhiều dữ liệu thì năng suất càng cao

Tuy nhiên, dữ liệu chỉ thực sự có ý nghĩa khi doanh nghiệp biết mình cần dữ liệu nào và sử dụng nó để giải quyết vấn đề gì.

Một doanh nghiệp có thể sở hữu nhiều phần mềm nhưng nếu dữ liệu nằm ở những hệ thống riêng biệt, không được chuẩn hóa hoặc khó kết nối, việc khai thác thông tin vẫn gặp nhiều hạn chế. Khi đó, công nghệ chưa chắc đã giúp quy trình vận hành đơn giản hơn.

Đây cũng là một trong những vấn đề được đặt ra trong quá trình chuyển đổi số của ngành logistics Việt Nam. Tại hội thảo về thúc đẩy chuyển đổi số trong ngành logistics do Bộ Công Thương phối hợp tổ chức đầu năm 2025, các chuyên gia và doanh nghiệp đã trao đổi về những khác biệt trong mức độ chuyển đổi số giữa các nhóm doanh nghiệp, cùng các vấn đề về nguồn lực, quy trình, an toàn thông tin và khả năng triển khai.

Một nghiên cứu khác được báo chí đăng tải, dựa trên khảo sát 129 chuyên gia thuộc doanh nghiệp vận tải, logistics, cơ quan quản lý và cơ sở đào tạo, cho thấy Big Data, IoT và AI là những nhóm công nghệ được đánh giá có xu hướng đầu tư đáng chú ý trong lĩnh vực vận tải và logistics tại Việt Nam. Nghiên cứu cũng cho thấy mức độ sẵn sàng đầu tư công nghệ giữa các nhóm đối tượng có sự khác biệt.

Những kết quả này cho thấy bài toán đặt ra với doanh nghiệp không đơn thuần là lựa chọn công nghệ nào, mà còn là cách tổ chức dữ liệu và đưa dữ liệu vào quy trình.

Nếu một doanh nghiệp thường xuyên gặp tình trạng xe chờ hàng, giao hàng chậm hoặc kho bị ùn ở một thời điểm nhất định, dữ liệu được lưu lại qua nhiều lần vận hành có thể giúp nhận diện quy luật của vấn đề. Từ đó, doanh nghiệp có cơ sở để xem xét lại lịch vận chuyển, cách bố trí kho hoặc phân bổ nguồn lực.

Nói cách khác, dữ liệu không trực tiếp tạo ra năng suất. Dữ liệu cung cấp cơ sở để doanh nghiệp hiểu rõ hơn hoạt động của mình, còn việc biến thông tin đó thành thay đổi trong quy trình mới là yếu tố quyết định.

Từ dữ liệu của doanh nghiệp đến dữ liệu của cả chuỗi

Logistics càng phát triển, nhu cầu kết nối dữ liệu giữa các bên trong chuỗi cung ứng càng trở nên rõ ràng.

Một lô hàng có thể liên quan đến doanh nghiệp sản xuất, đơn vị vận tải, kho hàng, cảng, doanh nghiệp giao nhận và cơ quan quản lý. Nếu mỗi bên sử dụng một nguồn thông tin khác nhau, việc phối hợp có thể mất thêm thời gian và phát sinh những thao tác không cần thiết.

Đây là lý do xây dựng hệ sinh thái dữ liệu số đang được đặt ra cùng với quá trình hiện đại hóa logistics.

Ngày 23/4/2026, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã làm việc với các đơn vị chuyên trách của Bộ Khoa học và Công nghệ về phương án triển khai Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050. Hai bên thống nhất lộ trình phối hợp, tập trung vào nghiên cứu, ứng dụng, làm chủ công nghệ cao và xây dựng hệ sinh thái dữ liệu số cho logistics. Chiến lược cũng đặt ra các giải pháp về tối ưu hóa lộ trình, tự động hóa quy trình và phát triển hệ thống cơ sở dữ liệu công nghệ hỗ trợ doanh nghiệp logistics.

Ở góc độ doanh nghiệp, điều này mở ra một cách tiếp cận khác đối với bài toán năng suất. Thay vì chỉ cố gắng tăng tốc ở từng công đoạn, doanh nghiệp có thể nhìn toàn bộ dòng vận hành để tìm ra nơi đang tiêu tốn nhiều thời gian, nhân lực hoặc nguồn lực nhất.

Đó có thể là một khâu xử lý đơn hàng, thời gian chờ tại kho, cách sắp xếp hàng hóa hay việc trao đổi thông tin giữa các bộ phận. Khi vấn đề được đo lường bằng dữ liệu, việc cải tiến quy trình cũng có thêm cơ sở cụ thể hơn.

Dữ liệu vì thế đang dần trở thành một phần của năng lực vận hành trong logistics. Nhưng để dữ liệu thực sự góp phần nâng năng suất, doanh nghiệp vẫn cần đi từ những việc căn bản: xác định dữ liệu cần thiết, chuẩn hóa cách thu thập, bảo đảm chất lượng thông tin, kết nối các hệ thống phù hợp và quan trọng nhất là sử dụng dữ liệu để cải tiến công việc.

Trong chặng đường chuyển đổi số, có lẽ câu hỏi không chỉ là doanh nghiệp logistics đã có bao nhiêu công nghệ, mà còn là doanh nghiệp đang hiểu gì từ những dữ liệu mình tạo ra mỗi ngày.

Khi dữ liệu được đặt đúng chỗ trong quy trình, những con số về đơn hàng, thời gian, phương tiện hay kho bãi không còn chỉ để báo cáo. Chúng có thể trở thành cơ sở để doanh nghiệp nhìn thấy điểm nghẽn, điều chỉnh cách làm và từng bước nâng cao năng suất, chất lượng dịch vụ.

Hùng Anh