Khoa học công nghệ thúc đẩy năng suất, chất lượng vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Tại hội thảo khoa học do Cục Đổi mới sáng tạo phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Vĩnh Long được tổ chức mới đây, các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp đã tập trung thảo luận giải pháp đưa nhanh kết quả nghiên cứu, tiến bộ khoa học kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất và đời sống.

Một trong những vấn đề được đặt ra là thay đổi cách đánh giá hiệu quả hoạt động khoa học, công nghệ. Thay vì chủ yếu nhìn vào số lượng đề tài được nghiệm thu hay công bố khoa học, hiệu quả cần được thể hiện bằng số công nghệ được chuyển giao, sản phẩm mới hình thành và giá trị kinh tế - xã hội tạo ra.

Theo ông Nguyễn Quỳnh Thiện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long, hệ thống pháp luật mới đã có bước chuyển quan trọng khi lấy kết quả, hiệu quả ứng dụng và đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội làm trọng tâm. Những thay đổi như giao quyền sở hữu, quản lý kết quả nghiên cứu cho tổ chức chủ trì; mở rộng cơ chế tài chính cho quá trình hoàn thiện, thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ; sử dụng nhu cầu thị trường và doanh nghiệp làm tín hiệu phân bổ nguồn lực được kỳ vọng tạo thuận lợi hơn cho việc đưa nghiên cứu vào thực tế.

Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo chỉ thực sự tạo ra giá trị khi kết quả nghiên cứu được chuyển giao, ứng dụng thực tiễn

Doanh nghiệp trở thành trung tâm của quá trình đổi mới

Ông Chu Thúc Đạt, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, cho rằng cơ chế đối với kết quả nghiên cứu hiện đã thông thoáng hơn, tạo điều kiện cho khai thác, chuyển giao và thương mại hóa. Chính sách tài chính cũng chú trọng hơn đến giai đoạn đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm ra thị trường, trong khi doanh nghiệp ngày càng được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình đổi mới sáng tạo.

Từ góc độ năng suất, đây là yếu tố đáng chú ý. Công nghệ chỉ tạo ra hiệu quả khi được đưa vào quy trình sản xuất, giúp cải thiện chất lượng, giảm tổn thất, gia tăng giá trị sản phẩm và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường.

Đối với Vĩnh Long và Đồng bằng sông Cửu Long, yêu cầu này càng trở nên thiết thực khi khu vực có thế mạnh về nông nghiệp, thủy sản và kinh tế biển, song đồng thời phải thích ứng với biến đổi khí hậu và những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, giá trị gia tăng.

Theo đó, các đơn vị cần rà soát danh mục kết quả nghiên cứu, phân loại theo mức độ sẵn sàng công nghệ và nhu cầu thị trường để lựa chọn những kết quả có thể sớm đưa vào sản xuất. Cách đặt hàng nhiệm vụ khoa học, công nghệ cũng cần gắn chặt hơn với nhu cầu thực tiễn, tăng vai trò của doanh nghiệp và có cơ chế hỗ trợ giai đoạn rủi ro từ nghiên cứu đến hình thành sản phẩm thương mại.

Công nghệ phải tạo ra giá trị trong sản xuất

Tại Vĩnh Long, định hướng ứng dụng khoa học, công nghệ đang gắn với nâng cao giá trị các sản phẩm chủ lực như lúa gạo, cây ăn quả, dừa, cây màu, hoa kiểng, chăn nuôi và thủy sản; đồng thời thúc đẩy sản xuất công nghệ cao, hữu cơ, phát triển vùng nguyên liệu, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, chế biến sâu và liên kết sản xuất - tiêu thụ.

Trong sản xuất lúa gạo, các giải pháp được đặt ra gồm ứng dụng giống mới, canh tác chính xác, tự động hóa, quản lý nước, giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc và chế biến sâu. Với cây ăn quả và ngành dừa, trọng tâm là công nghệ giống, bảo quản sau thu hoạch, chế biến sâu, công nghệ sinh học, tận dụng phụ phẩm và xây dựng thương hiệu. Đối với thủy sản, cần tăng cường công nghệ quan trắc môi trường, giống, thức ăn, phòng trừ dịch bệnh, nuôi trồng tuần hoàn và các giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu.

Đáng chú ý, công nghệ sau thu hoạch, logistics, kho lạnh, chế biến và thương mại điện tử cũng được xác định là những khâu cần đầu tư nhiều hơn bởi có khả năng trực tiếp giảm tổn thất, nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường.

Điểm mấu chốt là các tiến bộ kỹ thuật không dừng lại ở mô hình trình diễn. Công nghệ phải được doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân tiếp nhận, làm chủ và nhân rộng. Điều này đòi hỏi hình thành mối liên kết thông suốt giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, nhà khoa học và các tổ chức trung gian, từ nghiên cứu, hoàn thiện, bảo hộ đến chuyển giao, ứng dụng và thương mại hóa.

Khi kết quả nghiên cứu được chuyển thành công nghệ có khả năng ứng dụng rộng rãi và tạo ra giá trị thực tế, khoa học, công nghệ mới thực sự trở thành động lực cải thiện năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của sản xuất vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Bảo Linh