Thách thức và giải pháp từ cộng đồng tiêu chuẩn quốc tế trong giảm thiểu rác thải điện tử

Trong nhiều thập kỷ qua, thiết bị điện và điện tử đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống hiện đại, từ điện thoại thông minh, máy tính cá nhân cho đến các thiết bị gia dụng và công nghiệp. Tuy nhiên, sự đổi mới công nghệ liên tục, cùng với xu hướng tiêu dùng nhanh, đã khiến lượng thiết bị bị thải bỏ tăng mạnh. Theo các số liệu được IEC dẫn lại, rác thải điện tử hiện là dòng chất thải tăng nhanh nhất trên thế giới, với hàng chục triệu tấn phát sinh mỗi năm, nhưng chỉ một phần nhỏ trong số đó được thu gom và tái chế theo các kênh chính thức.

Theo Báo cáo Giám sát Rác thải Điện tử Toàn cầu mới nhất của Liên Hợp quốc, thế giới đã tạo ra 62 triệu tấn rác thải điện tử vào năm 2022, và con số này đang tăng nhanh gấp năm lần so với lượng được ghi nhận là đã được tái chế. Hơn nữa, chưa đến 1% nhu cầu về các nguyên tố đất hiếm được đáp ứng bằng việc tái chế rác thải điện tử, mặc dù nhu cầu đang tăng mạnh. Các khoáng chất quan trọng như coban, đồng, niken và đất hiếm là cần thiết cho việc sản xuất các công nghệ năng lượng sạch như ô tô điện và được coi là thiết yếu cho quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp.

Giảm thiểu rác thải điện tử là một trong những mối quan tâm của nhiều quốc gia hiện nay

Đáng lo ngại hơn, phần lớn rác thải điện tử không được xử lý đúng cách. Nhiều thiết bị bị chôn lấp, đốt bỏ hoặc tháo dỡ thủ công trong điều kiện thiếu an toàn, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển. Quá trình này làm phát tán các chất độc hại như chì, thủy ngân, cadmium ra môi trường, gây ô nhiễm đất, nước và không khí, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Theo đánh giá của các tổ chức quốc tế, tác động của e-waste không chỉ mang tính môi trường mà còn là vấn đề xã hội và y tế lâu dài.

Để giải quyết vấn đề toàn cầu ngày càng nghiêm trọng này, cần có sự hiểu biết và áp dụng rộng rãi các biện pháp an toàn và hiệu quả tốt nhất về quản lý rác thải điện tử, được hỗ trợ bởi các quy định pháp luật.

Một tiêu chuẩn quốc tế mới vừa được ban hành nhằm mục đích thực hiện điều đó. Tiêu chuẩn IEC 63395 đề cập đến việc quản lý bền vững chất thải thiết bị điện và điện tử trong tất cả các bước của quy trình, từ thu gom đến việc đưa các sản phẩm, linh kiện, vật liệu hoặc năng lượng đã thu hồi trở lại chuỗi giá trị.

Tiêu chuẩn này bao gồm khả năng truy xuất nguồn gốc, giám sát và đánh giá dòng chảy rác thải điện tử, tỷ lệ thu hồi và chất lượng thu hồi. Tiêu chuẩn này được thiết kế để sử dụng bởi các tổ chức tham gia quản lý rác thải điện tử nhằm quản lý trách nhiệm của mình một cách có hệ thống. Việc sử dụng tiêu chuẩn này không chỉ giúp cải thiện việc quản lý rác thải điện tử của tổ chức mà còn giúp họ đáp ứng các nghĩa vụ tuân thủ cùng một lúc.

Theo cách này, tiêu chuẩn góp phần bảo vệ sức khỏe và sự an toàn của con người cũng như môi trường, tối đa hóa tính tuần hoàn của tài nguyên thông qua việc thu hồi các sản phẩm, linh kiện và vật liệu rác thải điện tử, tối ưu hóa chất lượng của các sản phẩm, linh kiện và vật liệu được thu hồi và ngăn ngừa các hoạt động thu hồi và xử lý rác thải điện tử không bền vững và không an toàn.

Có thể thấy, rác thải điện tử là thách thức phức tạp, gắn liền với quá trình số hóa toàn cầu. Tuy nhiên, như IEC phân tích, đây cũng là cơ hội để thế giới tái định hình cách thiết kế, sử dụng và quản lý thiết bị điện – điện tử. Khi tiêu chuẩn quốc tế, chính sách công và hành vi thị trường cùng hội tụ, bài toán e-waste hoàn toàn có thể được kiểm soát theo hướng bền vững hơn, thay vì tiếp tục trở thành “mặt trái” của tiến bộ công nghệ.

Bảo Linh