Hà Nội: Phát triển sản phẩm quà tặng thủ công mỹ nghệ bắt kịp xu hướng thế giới

Đổi mới sáng tạo - nâng tầm quà tặng làng nghề

Hà Nội từ lâu được biết đến là vùng đất hội tụ nhiều làng nghề thủ công mỹ nghệ (TCMN) nổi tiếng, với những sản phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa và kỹ thuật chế tác tinh xảo. Từ gốm sứ, sơn mài, mây tre đan đến khảm trai, gỗ mỹ nghệ, thêu ren và lụa tơ tằm, mỗi dòng sản phẩm đều chứa đựng câu chuyện về lịch sử, phong tục, thẩm mỹ và sự khéo léo được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, sản phẩm TCMN không chỉ phục vụ nhu cầu trang trí, sinh hoạt mà còn trở thành nhóm hàng quà tặng có tiềm năng phát triển. Đặc biệt, khi du lịch trải nghiệm, giao lưu văn hóa và nhu cầu tìm kiếm những món quà độc đáo ngày càng được quan tâm, các sản phẩm thủ công mang bản sắc địa phương có thêm cơ hội khẳng định vị thế.

Khi sáng tạo được đặt trên nền tảng bản sắc, khi thiết kế gắn với nhu cầu thực tế, sản phẩm quà tặng TCMN nghệ Hà Nội sẽ có thêm cơ hội khẳng định vị thế.

Điều này đòi hỏi các cơ sở sản xuất làng nghề Hà Nội phải chuyển từ tư duy chủ yếu dựa vào kỹ thuật chế tác truyền thống sang phát triển sản phẩm theo nhu cầu thị trường. Những sản phẩm có giá trị văn hóa cao cần được thể hiện bằng ngôn ngữ thiết kế hiện đại, phù hợp với nhiều không gian sống, mục đích sử dụng và phân khúc khách hàng.

Chẳng hạn, từ chất liệu gốm sứ truyền thống có thể phát triển những bộ quà tặng văn phòng, đồ lưu niệm du lịch, vật dụng trang trí nội thất hoặc sản phẩm dùng trong đời sống hằng ngày. Với mây tre đan, bên cạnh các mặt hàng gia dụng quen thuộc, nhà sản xuất có thể sáng tạo thêm phụ kiện trang trí, hộp quà, đồ dùng cá nhân và các sản phẩm phục vụ lối sống xanh. Trong khi đó, sơn mài, khảm trai và lụa tơ tằm có thể được ứng dụng vào những bộ quà tặng cao cấp, sản phẩm trang trí hoặc quà lưu niệm mang dấu ấn riêng của Hà Nội.

Điểm mấu chốt là đổi mới nhưng không đánh mất bản sắc. Giá trị của sản phẩm TCMN không chỉ nằm ở hình dáng hay công năng mà còn ở câu chuyện về người thợ, nguyên liệu, kỹ thuật chế tác và văn hóa địa phương. Khi những giá trị ấy được chuyển tải một cách tinh tế, sản phẩm sẽ có khả năng tạo sự khác biệt, nâng cao giá trị cảm nhận và gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

Khuyến công khơi nguồn sáng tạo, mở đường cho sản phẩm mới

Nhận thức rõ vai trò của thiết kế đối với sự phát triển ngành thủ công mỹ nghệ, Hà Nội đã triển khai nhiều hoạt động khuyến công nhằm hỗ trợ các cơ sở công nghiệp nông thôn đổi mới sản phẩm, nâng cao năng lực sản xuất và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Trong đó, Cuộc thi thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ mới do Sở Công Thương Hà Nội chủ trì, Trung tâm Khuyến công và Xúc tiến thương mại tổ chức hằng năm là một hoạt động nổi bật. Cuộc thi tạo diễn đàn để nghệ nhân, thợ giỏi, tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp và những người làm thiết kế giới thiệu ý tưởng mới, phát huy năng lực sáng tạo trên nền tảng nghề truyền thống.

Không chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm, tôn vinh những mẫu sản phẩm đẹp, cuộc thi còn hướng tới mục tiêu tạo ra các thiết kế có giá trị kinh tế, kỹ thuật, mỹ thuật cao, đáp ứng nhu cầu thị trường và có khả năng ứng dụng vào sản xuất, kinh doanh.

Thực tế cho thấy, nhiều nghệ nhân và cơ sở sản xuất làng nghề có tay nghề cao, am hiểu sâu sắc chất liệu, kỹ thuật truyền thống nhưng chưa có nhiều điều kiện tiếp cận phương pháp thiết kế mới, nghiên cứu thị hiếu khách hàng hay phát triển sản phẩm theo từng phân khúc. Thông qua cuộc thi, các tác giả có thêm cơ hội thử nghiệm ý tưởng, hoàn thiện mẫu mã và tiếp nhận những góp ý chuyên môn để nâng cao chất lượng sản phẩm.

Đồng thời, cuộc thi góp phần tạo môi trường kết nối giữa nghệ nhân, nhà thiết kế và doanh nghiệp. Một ý tưởng sáng tạo khi được hoàn thiện về kỹ thuật, tính ứng dụng và khả năng sản xuất có thể trở thành sản phẩm thương mại, mở ra hướng phát triển mới cho cơ sở làng nghề. Những mẫu thiết kế giàu tiềm năng cũng có thể được lựa chọn để trưng bày, quảng bá, kết nối với đối tác và khách hàng.

Tại Cuộc thi thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ Hà Nội năm 2025, chương trình thu hút 161 tổ chức, cá nhân, nghệ nhân tham gia với 381 sản phẩm, bộ sản phẩm thuộc sáu nhóm ngành nghề. Có 90 sản phẩm xuất sắc được vinh danh tại lễ trao giải. Kết quả này cho thấy sức lan tỏa của hoạt động khuyến khích sáng tạo, đồng thời phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn của các chủ thể làng nghề đối với yêu cầu đổi mới mẫu mã và phát triển sản phẩm.

Ông Hoàng Minh Lâm- Giám đốc Trung tâm Khuyến công và Xúc tiến thương mại Hà Nội cho biết, năm nay, Hà Nội tiếp tục triển khai Cuộc thi thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ Hà Nội năm 2026, với mục tiêu tạo ra khoảng 300-400 mẫu sản phẩm mới. Những mục tiêu này thể hiện kỳ vọng đưa thiết kế trở thành một khâu quan trọng trong quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm thủ công mỹ nghệ.

“Ý nghĩa lớn nhất của cuộc thi không chỉ nằm ở số lượng tác phẩm tham gia hay giải thưởng được trao, mà còn ở việc khơi dậy tinh thần đổi mới trong cộng đồng làng nghề”- ông Hoàng Minh Lâm nhấn mạnh.

Khi sáng tạo được đặt trên nền tảng bản sắc, khi thiết kế gắn với nhu cầu thực tế và khi hoạt động khuyến công đồng hành cùng doanh nghiệp từ khâu hình thành ý tưởng đến tiếp cận thị trường, sản phẩm quà tặng TCMN nghệ Hà Nội sẽ có thêm cơ hội khẳng định vị thế.

Đó cũng là hướng đi để nghề TCMN Thủ đô không chỉ được gìn giữ như một di sản, mà còn tiếp tục phát triển như một ngành kinh tế sáng tạo, tạo sinh kế cho người dân và đóng góp tích cực vào quá trình hội nhập quốc tế của Hà Nội.

Lê Kim Liên