Hộ chiếu sản phẩm số: Bước tiến mới trong minh bạch chất lượng hàng hóa

“Hồ sơ số” của sản phẩm

Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, hộ chiếu số của sản phẩm là tập hợp thông tin về sản phẩm và chuỗi cung ứng của sản phẩm đó, được lưu trữ bằng mã vạch hoặc phương thức phù hợp, thông qua cơ sở dữ liệu bằng đường dẫn, bảo đảm có thể đọc, kết nối thông qua thiết bị phù hợp. Nói đơn giản, thay vì thông tin về sản phẩm chỉ nằm trên bao bì hoặc hồ sơ giấy, một phần dữ liệu có thể được số hóa và liên kết với sản phẩm để các bên có thẩm quyền hoặc người sử dụng tiếp cận theo cơ chế được thiết lập.

Nghị định 37/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa đã dành riêng một mục về ứng dụng công nghệ triển khai hộ chiếu số của sản phẩm và nhãn điện tử hàng hóa.

Theo Điều 32 Nghị định 37, nội dung tối thiểu của hộ chiếu số sản phẩm gồm tên sản phẩm, mã số định danh sản phẩm toàn cầu (GTIN); tên, địa chỉ, mã số định danh của tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh; thông tin về xuất xứ hoặc nơi thực hiện công đoạn cuối cùng để hoàn thiện hàng hóa.

Ngoài ra còn có thông tin về truy xuất nguồn gốc; các chứng nhận hợp chuẩn, hợp quy, chứng nhận chất lượng nếu có; ngày sản xuất, hạn sử dụng nếu có; cảnh báo an toàn nếu có và các thông tin khác phục vụ quản lý chất lượng theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước.

Những dữ liệu này giúp hình thành “hồ sơ” có tính hệ thống hơn về hàng hóa, thay vì người mua hoặc cơ quan quản lý phải tìm kiếm thông tin từ nhiều nguồn riêng lẻ. Đáng chú ý, thông tin trong hộ chiếu số phải được kê khai trung thực, đầy đủ và cập nhật kịp thời. Hộ chiếu số cũng phải bảo đảm khả năng truy cập và kết nối cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia.

Không thay thế trách nhiệm về chất lượng

Hộ chiếu số không phải một loại chứng nhận thay thế cho việc đánh giá chất lượng, hợp chuẩn hay hợp quy. Các chứng nhận hợp chuẩn, hợp quy hoặc chứng nhận chất lượng chỉ được thể hiện trong hộ chiếu số nếu có. Điều này cho thấy DPP có vai trò tập hợp và kết nối thông tin, giúp thông tin về sản phẩm dễ tiếp cận và minh bạch hơn, chứ bản thân việc có hộ chiếu số không đồng nghĩa sản phẩm mặc nhiên được xác nhận đạt mọi yêu cầu chất lượng.

Doanh nghiệp sử dụng hộ chiếu số vẫn phải chịu trách nhiệm về thông tin đã công bố. Theo Nghị định 37/2026/NĐ-CP, khi áp dụng hộ chiếu số, tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh phải duy trì, cập nhật thông tin khi có thay đổi liên quan đến nguồn gốc, chất lượng hoặc tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật của sản phẩm, hàng hóa; đồng thời chịu trách nhiệm trước pháp luật về thông tin trong hộ chiếu số.

Thêm một lớp thông tin cho người tiêu dùng

Với người tiêu dùng, giá trị dễ nhận thấy của hộ chiếu số là khả năng tiếp cận thông tin thuận tiện hơn. Thay vì chỉ dựa vào diện tích giới hạn của bao bì, dữ liệu điện tử có thể cung cấp thêm thông tin về nguồn gốc, truy xuất, tiêu chuẩn hoặc cảnh báo liên quan đến sản phẩm, tùy phạm vi dữ liệu được thiết lập.

Đây cũng là hướng đang được cơ quan quản lý thúc đẩy. Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cho biết, mã số, mã vạch và truy xuất nguồn gốc theo chuẩn quốc tế có vai trò quan trọng trong việc định danh sản phẩm và kết nối thông tin trong chuỗi cung ứng. Các chuẩn GS1 như GTIN, GLN, SSCC, EPCIS và GS1 Digital Link được đề cập như những công cụ hỗ trợ chuẩn hóa dữ liệu và khả năng liên thông.

Đặc biệt, trong hoạt động xuất khẩu, minh bạch dữ liệu sản phẩm ngày càng trở thành yêu cầu đáng chú ý tại các thị trường quốc tế. Cơ quan tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng cũng đang tăng cường hướng dẫn doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp xuất khẩu sang EU, về các yêu cầu liên quan đến Hộ chiếu số sản phẩm.

Từ “mã QR” đến minh bạch chất lượng

Sự xuất hiện của hộ chiếu số cho thấy quản lý chất lượng đang chuyển dần từ cách tiếp cận dựa vào hồ sơ giấy sang quản lý bằng dữ liệu.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa đã bổ sung quy định về ứng dụng công nghệ nhằm minh bạch thông tin, truy xuất nguồn gốc, kết nối và chia sẻ dữ liệu trong toàn bộ vòng đời sản phẩm, hàng hóa; đồng thời khuyến khích ứng dụng mã số, mã vạch, nhãn điện tử, nền tảng số và hộ chiếu số sản phẩm.

Với doanh nghiệp, đây vừa là yêu cầu mới trong quá trình chuyển đổi số, vừa là cơ hội chuẩn hóa dữ liệu sản phẩm và nâng cao khả năng truy xuất. Với người tiêu dùng, hộ chiếu số có thể trở thành thêm một kênh để kiểm tra thông tin trước khi mua và sử dụng hàng hóa.

Quan trọng hơn, khi dữ liệu sản phẩm được chuẩn hóa, cập nhật và có khả năng truy xuất, minh bạch chất lượng không còn chỉ nằm trên một dòng thông tin của bao bì mà có thể được mở rộng thành một hồ sơ số gắn với sản phẩm và chuỗi cung ứng.

An Nguyên