Hoàn thiện hành lang pháp lý cho bưu chính và đo lường trong kỷ nguyên số

Hội nghị là hoạt động cụ thể triển khai Kế hoạch truyền thông chính sách của Bộ Khoa học và Công nghệ theo Quyết định số 2809/QĐ-BKHCN ngày 16/6/2026 của Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ. Thông qua Hội nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ mong muốn giới thiệu những nội dung cơ bản, các điểm mới và định hướng chính sách của 2 dự án luật trọng tâm do Bộ chủ trì soạn thảo; đồng thời, lắng nghe ý kiến góp ý từ các chuyên gia, hiệp hội, doanh nghiệp và các cơ quan, tổ chức có liên quan để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự án luật trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10 năm 2026.

Phát biểu tại Hội nghị, bà Nguyễn Như Quỳnh, Vụ trưởng Vụ Bưu chính – Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, đối với dự án Luật Bưu Chính (sửa đổi), định hướng xuyên suốt là thể chế hóa quan điểm phát triển bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và nền kinh tế số. Dự thảo Luật đề xuất đổi mới phương thức quản lý nhà nước theo hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở ứng dụng dữ liệu, quản lý rủi ro, đồng thời tạo hành lang pháp lý cho các mô hình kinh doanh mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính.

Đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, trọng tâm là hiện đại hóa hạ tầng đo lường quốc gia theo hướng số hóa, cắt giảm các quy định không còn phù hợp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đổi mới phương thức kiểm tra nhà nước, qua đó giảm chi phí tuân thủ, tạo môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Theo bà, hai dự án luật đều hướng tới mục tiêu xây dựng khuôn khổ pháp lý hiện đại, minh bạch, ổn định, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, vừa tạo động lực phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, phù hợp yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Nhấn mạnh công tác truyền thông chính sách cần được triển khai chủ động, kịp thời ngay từ giai đoạn đề xuất và xây dựng chính sách, Vụ trưởng Vụ Pháp chế Nguyễn Như Quỳnh nêu rõ, hoạt động truyền thông chính sách không chỉ nhằm cung cấp thông tin về dự thảo luật mà còn hướng tới tạo diễn đàn để các cơ quan quản lý, chuyên gia, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức xã hội cùng tham gia phản biện, đóng góp ý kiến trong quá trình xây dựng dự án Luật.

Hội thảo thu hút đông đảo đại biểu tham dự.

Chia sẻ tại hội thảo về Dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, ông Trần Quý Giầu – Trưởng ban Ban Đo lường, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cho biết, sau gần 15 năm thi hành, Luật Đo lường năm 2011 đã bộc lộ ba nhóm bất cập chính.

Thứ nhất về chuyển đổi số: Thiếu nền tảng và cơ sở dữ liệu thống nhất, liên thông; chưa quy định đầy đủ về giá trị pháp lý của kết quả điện tử, quản lý dựa trên dữ liệu và các yêu cầu về chính xác, toàn vẹn, xác thực, truy xuất, an toàn, bảo mật dữ liệu.

Thứ hai về phát triển hệ thống đo lường quốc gia: Chưa có cơ chế ưu tiên đầu tư cho lĩnh vực công nghệ mới, kinh tế số, kinh tế xanh, công nghiệp chiến lược; việc huy động nguồn lực xã hội và triển khai Chương trình bảo đảm đo lường còn hạn chế.

Thứ ba về phân quyền và cải cách: Thẩm quyền quản lý phép đo giữa các bộ, ngành chưa rõ; chưa tách bạch đầy đủ hoạt động tự nguyện và bắt buộc; cơ chế dấu định lượng còn nặng về tiền kiểm; một số quy định chưa đồng bộ với Luật Thanh tra năm 2025 và mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.

Ông Trần Quý Giầu - Trưởng ban Ban Đo lường, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia.

Cũng theo ông Giầu, mục đích của việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa chủ trương về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, bên cạnh đó, khắc phục bất cập của Luật năm 2011; hiện đại hóa quản lý đo lường; huy động nguồn lực xã hội; đẩy mạnh phân cấp, hậu kiểm, cắt giảm thủ tục và chi phí tuân thủ; bảo đảm đồng bộ pháp luật, bảo vệ người tiêu dùng.

Dự thảo Luật gồm 03 điều: Điều 1 sửa đổi, bổ sung 20 khoản; Điều 2 quy định thi hành; Điều 3 quy định chuyển tiếp. Dự thảo tác động đến 26 điều không trùng lặp; Điều 43 vừa được sửa đổi, bổ sung, vừa bãi bỏ một điểm.

Liên quan đến nội dung mới về quyền, lợi ích hợp pháp và nghĩa vụ của người dân, tổ chức và doanh nghiệp, ông Giầu nhấn mạnh, chuẩn do tổ chức, doanh nghiệp đầu tư có thể được xem xét, phê duyệt là chuẩn đo lường quốc gia khi đáp ứng yêu cầu (khoản 1 Điều 5). Bên cạnh đó, khuyến khích, hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp xây dựng Chương trình bảo đảm đo lường; kết quả thực hiện được xem xét khi đánh giá rủi ro, xác định trọng tâm kiểm tra (Điều 5a, khoản 6 Điều 43).

Chuyển từ điều kiện, đăng ký hoạt động sang công bố năng lực dịch vụ đối với phương tiện đo nhóm 1 và chuẩn đo lường không dùng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo nhóm 2, tổ chức tự chịu trách nhiệm (Điều 25, Điều 36); Bảo đảm quyền lựa chọn tổ chức kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo nhóm 1 hoạt động hợp pháp (khoản 3 Điều 18); Kết quả đo lường điện tử được xác thực bằng chữ ký số hoặc phương thức xác thực điện tử khác có giá trị pháp lý như văn bản giấy; tổ chức, cá nhân có quyền khai thác, sử dụng dữ liệu theo phạm vi và điều kiện do pháp luật quy định (khoản 1 Điều 34c, khoản 4 Điều 34b).

Gắn mã quản lý duy nhất cho phương tiện đo, chuẩn đo lường để truy xuất thông tin trong suốt vòng đời (Điều 34b); Bổ sung hành vi cấm can thiệp phần cứng, phần mềm hoặc làm giả biện pháp bảo vệ, niêm phong nhằm làm sai lệch kết quả đo (khoản 5 Điều 7); Giao Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã chủ trì kiểm tra tại chợ, trung tâm thương mại và điểm kinh doanh hàng hóa dân sinh (điểm a khoản 3 Điều 56).

Ông Giầu cũng cho biết, bãi bỏ điều kiện kinh doanh và thủ tục đăng ký đối với dịch vụ đối với phương tiện đo nhóm 1 và chuẩn không dùng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo nhóm 2; Bãi bỏ chứng nhận chuẩn công tác, chất chuẩn dùng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo nhóm 2; chuyển sang công bố sự phù hợp kỹ thuật;

Bãi bỏ giấy chứng nhận đủ điều kiện sử dụng dấu định lượng và nghĩa vụ thể hiện dấu định lượng; Bãi bỏ phân loại hàng đóng gói sẵn nhóm 1, nhóm 2; tích hợp quy định tại Điều 32; Kiểm tra nhà nước dựa trên đánh giá rủi ro, tập trung đối tượng, lĩnh vực có nguy cơ vi phạm cao.

Cũng theo ông Giầu, Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 01/3/2027, với 03 nội dung chuyển tiếp: Quyết định chứng nhận chuẩn đo lường dùng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo nhóm 2 còn hiệu lực được tiếp tục sử dụng đến hết thời hạn; Hồ sơ đề nghị chứng nhận chuẩn đo lường đã nộp trước ngày Luật có hiệu lực tiếp tục giải quyết theo Luật hiện hành; Giấy chứng nhận đăng ký cung cấp dịch vụ hết giá trị từ ngày Luật có hiệu lực; kết quả, tem, dấu và giấy chứng nhận đã cấp còn hiệu lực tiếp tục được sử dụng.

Dự án Luật đã được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết số 162/NQ-CP ngày 23/6/2026 và trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Tờ trình số 350/TTr-CP ngày 26/6/2026; dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, tháng 10/2026.

Hồng Vân