Hoàn thiện khung pháp lý về tiêu chuẩn và chất lượng sản phẩm, hàng hóa theo cách tiếp cận hiện đại

Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa

Từ quản lý phân tán sang quản lý theo chuỗi giá trị

Một điểm đổi mới có tính xuyên suốt của hai nghị định là chuyển cách tiếp cận quản lý từ từng khâu riêng lẻ sang tiếp cận theo chuỗi giá trị. Theo đó, Nghị định số 22/2026/NĐ-CP tập trung quy định các nội dung liên quan đến tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, trong khi Nghị định số 37/2026/NĐ-CP quy định các biện pháp quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong quá trình lưu thông trên thị trường. Cách tiếp cận này làm rõ mối liên hệ giữa tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và hoạt động quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong thực tiễn.

Đổi mới tư duy quản lý từ tiền kiểm sang quản lý dựa trên rủi ro

Cả 02 Nghị định đều thể hiện định hướng đổi mới tư duy quản lý nhà nước theo hướng dựa trên rủi ro, cụ thể:

– Nghị định số 22/2026/NĐ-CP quy định việc xây dựng tiêu chuẩn theo hướng gắn với nhu cầu thị trường, khoa học – công nghệ và yêu cầu hội nhập quốc tế;

– Nghị định số 37/2026/NĐ-CP làm rõ nguyên tắc quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa theo mức độ rủi ro, làm căn cứ để xác định phạm vi, phương thức và mức độ áp dụng các biện pháp quản lý.

Cách tiếp cận này phù hợp với thông lệ quốc tế và tạo cơ sở cho việc tổ chức các hoạt động quản lý chất lượng theo hướng có trọng tâm, trọng điểm.

Chuẩn hóa quy trình nhưng mở rộng không gian tham gia

So với các quy định trước đây, Nghị định số 22/2026/NĐ-CP đã chuẩn hóa quy trình xây dựng tiêu chuẩn quốc gia, làm rõ trình tự, trách nhiệm của các chủ thể tham gia và cơ chế phối hợp trong quá trình xây dựng tiêu chuẩn, qua đó tạo cơ sở pháp lý để tổ chức thực hiện thống nhất. Đồng thời, Nghị định cũng mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp, hiệp hội, tổ chức khoa học và chuyên gia trong quá trình xây dựng tiêu chuẩn.

Song song với đó, Nghị định số 37/2026/NĐ-CP hoàn thiện cơ chế xây dựng và cập nhật danh mục sản phẩm, hàng hóa thuộc diện quản lý chất lượng, trên cơ sở thông tin, dữ liệu, đánh giá rủi ro và diễn biến thị trường, nhằm bảo đảm tính kịp thời và phù hợp trong tổ chức thực hiện.

Đặt hoạt động đánh giá sự phù hợp trong tổng thể hệ thống quản lý

Cả 02 Nghị định đều làm rõ vị trí của hoạt động đánh giá sự phù hợp trong hệ thống quản lý tiêu chuẩn và chất lượng. Nghị định số 22/2026/NĐ-CP gắn hoạt động đánh giá sự phù hợp với hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và yêu cầu hội nhập quốc tế; trong khi Nghị định số 37/2026/NĐ-CP gắn hoạt động này với quản lý rủi ro, kiểm tra chất lượng và xử lý vi phạm. Cách tiếp cận này làm rõ phạm vi, vai trò và mối quan hệ giữa các hoạt động quản lý, hạn chế chồng chéo trong tổ chức thực hiện.

Dữ liệu và công nghệ là nền tảng cho tổ chức thực hiện

Hai Nghị định đều xác định hạ tầng dữ liệu và ứng dụng công nghệ là nền tảng phục vụ công tác quản lý. Nghị định số 22/2026/NĐ-CP quy định việc xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng; Nghị định số 37/2026/NĐ-CP quy định việc khai thác, sử dụng dữ liệu để phục vụ giám sát, cảnh báo rủi ro và kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu tạo điều kiện cho việc chuyển dần từ quản lý dựa trên hồ sơ sang quản lý dựa trên thông tin.

Làm rõ trách nhiệm của các chủ thể trong hệ thống

Một điểm chung quan trọng của hai nghị định là làm rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức đánh giá sự phù hợp và doanh nghiệp trong việc bảo đảm chất lượng sản phẩm, hàng hóa, đồng thời quy định các cơ chế khuyến khích tham gia và tuân thủ pháp luật gắn với nghĩa vụ công khai, minh bạch thông tin.

Vai trò của Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia

Trong bối cảnh Nghị định số 22/2026/NĐ-CP và Nghị định số 37/2026/NĐ-CP được triển khai đồng bộ, có thể thấy, Nghị định số 22/2026/NĐ-CP và Nghị định số 37/2026/NĐ-CP không chỉ là các văn bản hướng dẫn thi hành luật, mà còn định hình một mô hình quản lý mới trong lĩnh vực tiêu chuẩn và chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Việc triển khai đồng bộ 02 Nghị định sẽ góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, bảo vệ người tiêu dùng và thúc đẩy phát triển thị trường minh bạch, bền vững trong giai đoạn mới.

Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Uỷ ban) là cơ quan đầu mối và điều phối trong tổ chức triển khai các quy định của Nghị định số 22/2026/NĐ-CP và Nghị định số 37/2026/NĐ-CP. Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao, Ủy ban thực hiện hướng dẫn chuyên môn, xây dựng và vận hành hệ thống tiêu chuẩn, cơ sở dữ liệu quốc gia, phối hợp hoạt động đánh giá sự phù hợp và hỗ trợ các bộ, ngành, địa phương trong quá trình tổ chức thực hiện. Qua đó, bảo đảm việc triển khai các quy định về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa được thực hiện thống nhất, đúng quy định pháp luật và phù hợp với yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới.

 Lê Bích Ngọc