Hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật đối với xe khách giường nằm

Bổ sung yêu cầu kỹ thuật nhằm kiểm soát rủi ro trên xe khách giường nằm

Cục Đăng kiểm Việt Nam đang xây dựng, hoàn thiện dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe ô tô, dự kiến thay thế QCVN 09:2024/BGTVT. Một trong những nội dung đáng chú ý là việc bổ sung các yêu cầu kỹ thuật riêng đối với xe khách giường nằm, loại phương tiện có đặc thù về kết cấu khoang hành khách, cách bố trí giường và khả năng thoát nạn khi xảy ra sự cố.

Theo dự thảo, bên cạnh hệ thống chống bó cứng phanh (ABS), xe khách giường nằm phải được trang bị hệ thống có chức năng kiểm soát ổn định, chẳng hạn hệ thống kiểm soát ổn định điện tử (ESC) hoặc công nghệ tương đương. Việc kết hợp các hệ thống này nhằm tăng khả năng kiểm soát phương tiện trong những tình huống vận hành phức tạp, hạn chế nguy cơ mất ổn định khi phanh hoặc chuyển hướng đột ngột.

 Những thay đổi này đặt ra yêu cầu điều chỉnh thiết kế, công nghệ và chi phí tuân thủ đối với doanh nghiệp sản xuất

Đối với kết cấu khoang hành khách, dự thảo quy định phải có tối thiểu hai cửa có thể đóng, mở, bố trí trên thành bên xe, trong đó ít nhất một cửa phục vụ hành khách lên xuống. Tại mỗi vị trí giường nằm sát thành xe, ô kính cửa sổ tương ứng phải được sử dụng làm cửa sổ thoát hiểm khẩn cấp ở cả hai bên phương tiện. Riêng hàng giường cuối có thể được miễn yêu cầu này nếu kết cấu thân xe không cho phép bố trí cửa sổ đáp ứng kích thước quy định.

Hệ thống giường nằm cũng phải bảo đảm độ chắc chắn, được bố trí dọc theo chiều chuyển động của phương tiện. Mỗi giường chỉ dành cho một hành khách và phải trang bị dây đai an toàn phù hợp. Đây là những yêu cầu có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế nguy cơ chấn thương khi phương tiện phanh gấp, va chạm hoặc xảy ra tai nạn.

Đáng chú ý, số lượng cửa sập thoát hiểm được xác định theo sức chứa của xe. Phương tiện có không quá 30 giường phải bố trí ít nhất một cửa sập thoát hiểm trên nóc hoặc cửa trượt dưới sàn; xe trên 30 giường phải có tối thiểu hai cửa. Trường hợp có từ hai cửa trở lên, khoảng cách giữa hai cửa liền kề không được nhỏ hơn 2 m.

Những quy định này cho thấy yêu cầu an toàn không chỉ tập trung vào khả năng vận hành mà còn chú trọng điều kiện thoát nạn, đặc biệt trong các tình huống phương tiện bị lật, cửa chính không thể sử dụng hoặc hành khách gặp khó khăn khi di chuyển.

Tăng cường cảnh báo sớm, hoàn thiện hệ thống an toàn phương tiện

Bên cạnh các yêu cầu về kết cấu, dự thảo bổ sung quy định đối với hệ thống phát hiện nhiệt độ bất thường hoặc khói tại khoang động cơ của ô tô khách từ 30 chỗ ngồi trở lên, tính cả vị trí người lái, và xe khách giường nằm.

Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, hệ thống phải đồng thời phát cảnh báo bằng âm thanh, hình ảnh tại vị trí người lái và kích hoạt đèn cảnh báo nguy hiểm. Thiết bị phải hoạt động trong suốt thời gian động cơ vận hành hoặc phương tiện ở trạng thái sẵn sàng hoạt động. Yêu cầu này không áp dụng đối với động cơ điện không đặt trong không gian khép kín.

Dự thảo cũng yêu cầu các nhóm phương tiện nêu trên phải trang bị hệ thống cung cấp hình ảnh khu vực phía sau khi lùi, góp phần hạn chế điểm mù và hỗ trợ người điều khiển nhận diện nguy cơ va chạm.

Xét về phương diện quản lý chất lượng và an toàn kỹ thuật, các yêu cầu mới hình thành cơ chế kiểm soát rủi ro theo nhiều lớp. Trong đó, hệ thống phanh và kiểm soát ổn định đóng vai trò phòng ngừa tai nạn; thiết bị phát hiện khói, nhiệt độ bất thường hỗ trợ nhận diện sớm sự cố; còn hệ thống cửa và lối thoát hiểm tạo điều kiện để hành khách rời phương tiện khi tình huống nguy hiểm xảy ra.

Cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu đánh giá mức độ an toàn của phương tiện một cách tổng thể, thay vì chỉ xem xét riêng lẻ từng thiết bị hoặc bộ phận kỹ thuật.

Bài toán chi phí tuân thủ và yêu cầu điều chỉnh thiết kế

Theo số liệu được Cục Đăng kiểm Việt Nam công bố trong quá trình xây dựng dự thảo, cả nước hiện có khoảng 148.300 ô tô khách với tổng sức chứa hơn 3,72 triệu chỗ. Quy mô phương tiện lớn khiến việc nâng cao yêu cầu an toàn kỹ thuật có ý nghĩa đáng kể đối với hoạt động vận tải hành khách.

Tuy nhiên, việc đáp ứng quy chuẩn mới có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thiết kế và chi phí đầu tư, đặc biệt đối với xe khách giường nằm. Việc bổ sung cửa thoát hiểm, điều chỉnh lối đi hoặc thay đổi vị trí giường có thể tác động đến kết cấu khung xe, hệ thống dây dẫn và cách bố trí thiết bị. So với lắp đặt một thiết bị riêng lẻ, những thay đổi liên quan đến kết cấu thường đòi hỏi quá trình tính toán, thiết kế và đánh giá kỹ thuật phức tạp hơn.

Trong một số trường hợp, phương án bố trí mới có thể làm giảm số lượng giường hoặc diện tích khai thác, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp vận tải. Dù vậy, mức độ tác động cần được xác định dựa trên đặc điểm thiết kế của từng kiểu loại phương tiện, bởi số liệu hiện có chưa tách riêng quy mô đội xe giường nằm.

Một vấn đề quan trọng khác là xác định chính xác phạm vi áp dụng của từng điều khoản, tránh cách hiểu rằng toàn bộ phương tiện đang lưu hành đều phải bổ sung đồng thời tất cả các hệ thống kỹ thuật. Đồng thời, việc sử dụng tài liệu chứng minh sự phù hợp của nhà sản xuất đối với những nội dung được dự thảo cho phép có thể góp phần hạn chế thử nghiệm trùng lặp, tiết kiệm thời gian và chi phí đánh giá.

Dự thảo quy chuẩn hiện vẫn trong quá trình hoàn thiện, chưa phải quy định chính thức có hiệu lực. Tuy nhiên, định hướng bổ sung các yêu cầu về an toàn chủ động, cảnh báo sớm và thoát hiểm cho thấy xu hướng tăng cường kiểm soát chất lượng phương tiện ngay từ khâu thiết kế, chế tạo, hướng tới giảm thiểu rủi ro trong hoạt động vận tải hành khách đường bộ.

Bảo Linh