Lần đầu tiên có tiêu chuẩn quốc tế về bảo vệ người lao động trên nền tảng số

Tại phiên họp toàn thể Hội nghị Lao động Quốc tế lần thứ 114 diễn ra ở Geneva (Thụy Sĩ), các đại biểu Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đã chính thức thông qua Công ước về “Việc làm thỏa đáng trong nền kinh tế nền tảng” (Convention Concerning Decent Work in the Platform Economy – Công ước số 193) cùng khuyến nghị đi kèm. Đây được xem là cột mốc lịch sử đối với thị trường lao động toàn cầu khi lần đầu tiên một bộ tiêu chuẩn lao động quốc tế được xây dựng riêng cho những người làm việc thông qua các nền tảng số.

Văn kiện này nhằm mở rộng bảo vệ lao động cho hàng trăm triệu người làm việc thông qua các nền tảng số, bao gồm tài xế giao đồ ăn và tài xế taxi công nghệ.

Các nội dung cốt lõi bao gồm quyền được bảo đảm về an toàn, vệ sinh lao động; tiếp cận mức thù lao tối thiểu phù hợp; được bảo vệ trước việc chấm dứt hợp tác hoặc vô hiệu hóa tài khoản một cách vô lý; đồng thời được hưởng các cơ chế bảo vệ xã hội theo quy định của từng quốc gia.

Trong đó, một nội dung hoàn toàn mới của công ước là việc đặt ra các nguyên tắc quốc tế về quản lý bằng thuật toán (algorithmic management). Theo đó, các nền tảng số phải minh bạch hơn trong sử dụng hệ thống tự động để phân công công việc, đánh giá hiệu suất, xác định thu nhập hoặc quyết định quyền tiếp cận cơ hội việc làm của người lao động. Những quy định này được kỳ vọng sẽ tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong môi trường lao động số đang ngày càng phụ thuộc vào trí tuệ nhân tạo và các thuật toán quản trị.

ILO thông qua tiêu chuẩn lao động toàn cầu đầu tiên cho lao động trên nền tảng số.

Theo ILO, quá trình xây dựng tiêu chuẩn này được khởi động từ năm 2023 và trải qua hai vòng thảo luận chính thức tại Hội nghị Lao động Quốc tế năm 2025 và 2026. Việc thông qua Công ước số 193 khẳng định nỗ lực của tổ chức này trong việc bảo đảm nguyên tắc “việc làm bền vững” được mở rộng sang các hình thức lao động mới phát sinh từ quá trình chuyển đổi số và phát triển kinh tế nền tảng.

Mặc dù ILO không có cơ chế thực thi trực tiếp, công ước sẽ trở thành cơ sở để các quốc gia thành viên tiến hành phê chuẩn và nội luật hóa vào hệ thống pháp luật trong nước. Sau khi được phê chuẩn, các quy định của Công ước số 193 có thể trở thành căn cứ pháp lý quan trọng bảo vệ quyền lợi của hàng trăm triệu lao động đang làm việc trên các nền tảng số trên toàn thế giới.

Giới công đoàn và các tổ chức bảo vệ quyền lao động đánh giá việc thông qua Công ước số 193 là bước ngoặt đối với người lao động nền tảng. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của tiêu chuẩn này sẽ phụ thuộc vào tốc độ phê chuẩn và triển khai của các quốc gia thành viên trong thời gian tới.

Bà Amanda Brown, Phó Chủ tịch Nhóm Lao động của ILO cho biết đây là cột mốc quan trọng đối với người lao động nền tảng và là kết quả của nhiều năm ghi nhận các hành vi lạm dụng và bóc lột. Tổng thư ký Tổ chức Chủ sử dụng Lao động Quốc tế, ông Roberto Suarez Santos cho rằng thỏa thuận tôn trọng hệ thống pháp luật quốc gia và cho phép mỗi nước tự xác định tình trạng việc làm theo luật và tiêu chí riêng.

Bảo Linh