Kết nối hạ tầng phòng thí nghiệm dùng chung: Cơ hội 'mở' cho doanh nghiệp công nghệ

Hội thảo do Analytica Vietnam tổ chức với sự hỗ trợ của Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.Hồ Chí Minh, Trung tâm Nghiên cứu Triển khai Khu Công nghệ cao TP.Hồ Chí Minh, Trung tâm Đào tạo Khu Công nghệ cao và Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 3 (QUATEST 3).

Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, cũng như các chính sách về đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất chất lượng, việc tối ưu hóa mô hình Lab, hạ tầng phòng thí nghiệm dùng chung cho doanh nghiệp công nghệ đang trở thành một vấn đề cần được quan tâm.

Thông qua việc chia sẻ hạ tầng, thiết bị phòng thí nghiệm sẽ giúp các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp khai thác hiệu quả thiết bị, hạn chế đầu tư trùng lặp, mở rộng hợp tác. Từ đó, nâng cao năng lực nghiên cứu, thúc đẩy hợp tác và hỗ trợ chuyển hóa tri thức khoa học thành các ứng dụng thực tiễn. Đây là hướng đi phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Chia sẻ tại hội thảo, ThS. Nguyễn Thị Thơ Mộng, Trưởng phòng Truyền thông và Hợp tác quốc tế, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.Hồ Chí Minh (SIHUB) cho biết, hệ sinh thái khởi nghiệp của TP hiện đã vươn lên vị trí 98 toàn cầu năm 2026. Do đó, hiệu quả khai thác nguồn lực nghiên cứu càng cần được chú trọng.

Theo ThS. Nguyễn Thị Thơ Mộng, giai đoạn 2024 - 2025, TP đã hỗ trợ 179 dự án thông qua 35 nhiệm vụ đổi mới sáng tạo, với kinh phí 18,303 tỷ đồng. Do đó, nhu cầu hoàn thiện nguyên mẫu, kiểm chứng, kiểm định công nghệ cần phải được tiếp cận dễ dàng hơn.

Tuy nhiên, hiện nay, việc các doanh nghiệp tiếp cận hạ tầng khoa học công nghệ còn đang gặp nhiều vướng mắc. Có thể kể đến như: hạ tầng phân tán, thiếu cơ sở dữ liệu số; thủ tục tiếp cận phức tạp; chuỗi dịch vụ kỹ thuật chưa liền mạch; vướng mắc về tài sản công.

Dựa trên Nghị quyết số 65/2026/NQ-HĐND về hỗ trợ phát triển hạ tầng đổi mới sáng tạo và Nghị quyết số 64/2026/NQ-HĐND về hỗ trợ chi phí ươm tạo của Hội đồng nhân dân TP.Hồ Chí Minh, ThS. Nguyễn Thị Thơ Mộng đề xuất kết hợp các phòng thí nghiệm chế tác mở (FabLab) tập trung với mạng lưới phòng thí nghiệm phân tán, kết nối qua nền tảng FabLab Network HCMC. Hệ thống dự kiến hỗ trợ xuyên suốt các khâu, từ hình thành ý tưởng, chế tạo nguyên mẫu, nghiên cứu chuyên ngành, đo kiểm, sản xuất thử và thương mại hóa.

Các hoạt động sẽ dựa trên nguyên tắc “đầu tư theo khoảng trống”, ưu tiên thuê dịch vụ, chia sẻ thiết bị hiện có trước khi đầu tư mới, đi cùng đánh giá chi phí vòng đời và cơ chế bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp.

Hợp tác, chia sẻ các phòng thí nghiệm dùng chung là "cánh cửa" giúp doanh nghiệp tiếp cận nhanh hơn với các dịch vụ, hạ tầng mà mình cần trong quá trình phát triển

ThS. Nguyễn Hồng Thảo, Trưởng phòng Nghiên cứu Phát triển và Đảm bảo Chất lượng, Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 3 (QUATEST 3) cho biết, khảo sát trên 113 cơ sở cho thấy, 78% thiết bị tại 16 phòng thí nghiệm trọng điểm đã sử dụng hơn 10 năm, trong khi 30% cơ sở nghiên cứu, phát triển công lập hoạt động dưới 50% công suất. Các đề xuất đầu tư giai đoạn 2026–2027 vượt 4.162 tỷ đồng, đặt ra nhu cầu điều phối để tránh trùng lặp.

Do đó, bà Thảo đưa ra đề xuất quản trị các thiết bị theo chỉ số hiệu quả đầu ra, gắn trách nhiệm đơn vị vận hành với kết quả sử dụng hạ tầng. Theo đó, cơ sở không đạt 70% chỉ tiêu sau 3 năm cần được xem xét tái cơ cấu; sau 5 năm có thể xem xét thay thế tổ chức vận hành.

Được biết, sau Analytica Vietnam Connect, triển lãm quốc tế về công nghệ phòng thí nghiệm, phân tích, công nghệ sinh học và chẩn đoán tại Việt Nam (Analytica Vietnam 2027) dự kiến sẽ diễn ra từ ngày 31/3 – 2/4/2027. Triển lãm sẽ mang đến nền tảng quy mô và toàn diện hơn, giúp cộng đồng khoa học và phòng thí nghiệm khám phá các công nghệ tiên tiến, trao đổi tri thức và phát triển các mối quan hệ hợp tác kinh doanh.

Minh Nghĩa