Khi niềm tin quyết định tương lai của công nghệ

Hãy thử hình dung một công cụ AI cho kết quả chính xác và sở hữu năng lực vượt trội. Nhưng nếu những người sử dụng không thể hiểu cách hệ thống đưa ra quyết định, cũng không có cơ chế để phản biện những kết quả được cho là sai, liệu họ có sẵn sàng giao cho AI những quyết định quan trọng? Doanh nghiệp có mạnh dạn tích hợp công cụ này vào các hệ thống thiết yếu? Cơ quan quản lý có đủ tự tin để đánh giá và kiểm soát những rủi ro mà nó tạo ra?

Năng lực kỹ thuật rõ ràng rất quan trọng, nhưng chưa đủ để bảo đảm một công nghệ được chấp nhận và phát triển trên quy mô lớn. Điều này đặc biệt đúng với những công nghệ mới nổi. Công nghệ lượng tử, chẳng hạn, có tiềm năng tạo ra những thay đổi lớn trong điện toán, truyền thông và đo lường. Tuy nhiên, việc ứng dụng rộng rãi sẽ phụ thuộc không chỉ vào những gì công nghệ có thể làm, mà còn vào khả năng triển khai chúng một cách an toàn, ổn định và đáng tin cậy.

Để một đột phá công nghệ chuyển thành ứng dụng phổ biến, con người cần có niềm tin vào các hệ thống mà họ sử dụng. Doanh nghiệp cần biết công nghệ hoạt động ổn định và an toàn; chính phủ và cơ quan quản lý cần những phương thức đáng tin cậy để nhận diện rủi ro và đánh giá kết quả. Vì vậy, đổi mới có thể bắt đầu từ năng lực kỹ thuật, nhưng khả năng mở rộng lại phụ thuộc vào niềm tin.

Từ hiệu năng đến sự tin cậy

Kinh nghiệm trong lĩnh vực tiêu chuẩn và an ninh mạng cho thấy công nghệ mới vừa mở ra nhiều cơ hội, vừa làm gia tăng mức độ phức tạp và phụ thuộc lẫn nhau. Công nghệ không tồn tại độc lập mà kết nối với nhiều hệ thống khác, sử dụng dữ liệu và hạ tầng chung, vượt qua biên giới quốc gia và phụ thuộc vào mạng lưới nhà cung cấp, đối tác. 

Trong môi trường đó, niềm tin không thể chỉ được khẳng định bằng lời nói mà phải được chứng minh bằng những bằng chứng cụ thể. Quay trở lại ví dụ về công cụ AI, việc biết hệ thống hoạt động chính xác là chưa đủ. Cần đặt ra nhiều câu hỏi: Công nghệ được phát triển như thế nào? Dựa trên dữ liệu nào? Rủi ro được nhận diện và kiểm soát ra sao? Khi triển khai trong môi trường thực tế, hệ thống sẽ hoạt động thế nào? Hiệu năng có được đánh giá và duy trì theo thời gian? 

Để trả lời những câu hỏi này, cần có các chuẩn mực chung giúp xác định rõ yêu cầu và cung cấp bằng chứng về việc các yêu cầu đó đã được đáp ứng. Đây chính là vai trò quan trọng của tiêu chuẩn. Tiêu chuẩn về thuật ngữ tạo ra cách hiểu thống nhất; tiêu chuẩn về hệ thống quản lý và vòng đời giúp tổ chức kiểm soát rủi ro; tiêu chuẩn kỹ thuật đưa ra các phương pháp thống nhất liên quan đến an toàn, bảo mật, chất lượng dữ liệu và khả năng tương tác. Trong khi đó, thử nghiệm và đánh giá sự phù hợp cung cấp bằng chứng cho thấy sản phẩm, hệ thống đã đáp ứng các yêu cầu đặt ra.

Tất cả những cơ chế này giúp chuyển trọng tâm từ câu hỏi “công nghệ có thể làm gì?” sang “có thể tin tưởng công nghệ đến mức nào?”

Tiêu chuẩn tạo nền móng cho AI và công nghệ lượng tử

Nền tảng tiêu chuẩn hóa cho AI đang dần hình thành, bao gồm các tiêu chuẩn quốc tế về thuật ngữ, hệ thống quản lý, quản lý rủi ro, đánh giá tác động, cũng như yêu cầu đối với hoạt động đánh giá, kiểm toán và chứng nhận. Những nền tảng chung này có thể kết nối với yêu cầu riêng của từng ngành và lĩnh vực ứng dụng, bởi mức độ tin cậy của một hệ thống AI không chỉ phụ thuộc vào bản thân công nghệ mà còn phụ thuộc vào nơi và cách công nghệ được sử dụng.

Tương tự, lĩnh vực công nghệ lượng tử cũng bắt đầu hình thành nền tảng tiêu chuẩn hóa trong các lĩnh vực như điện toán, truyền thông, đo lường, nguồn phát và thiết bị dò. Việc xây dựng ngôn ngữ chung ngay trong giai đoạn công nghệ còn phát triển được kỳ vọng tạo nền tảng cho những thị trường lượng tử an toàn, đáng tin cậy và có khả năng tương tác trong tương lai.

Ảnh minh họa.

Niềm tin phải được mở rộng trên toàn hệ sinh thái

Niềm tin vào một công nghệ riêng lẻ vẫn chưa đủ để bảo đảm khả năng ứng dụng ở quy mô lớn. Các hệ sinh thái số hiện đại phụ thuộc vào sự phối hợp giữa nhiều sản phẩm, dịch vụ, nền tảng và tổ chức. 

Một công cụ AI có thể sử dụng dữ liệu từ nhà cung cấp này, hạ tầng điện toán đám mây từ nhà cung cấp khác và phần mềm của nhiều bên khác. Hệ thống cũng có thể phải trao đổi dữ liệu với những nền tảng nằm ngoài quyền sở hữu hoặc kiểm soát của nhà phát triển. 

Khi các kết nối ngày càng mở rộng, những vấn đề như khả năng chống chịu, định danh, toàn vẹn dữ liệu, quyền riêng tư và bảo đảm năng lực của nhà cung cấp cũng trở nên phức tạp hơn. Niềm tin vào một công nghệ vì thế ngày càng gắn liền với niềm tin vào toàn bộ hệ sinh thái mà công nghệ đó tham gia.

Khả năng tương tác trở thành yếu tố then chốt. Nếu thiếu những cách tiếp cận chung giúp các công nghệ kết nối và vận hành cùng nhau, hệ thống sẽ bị phân mảnh, chi phí tích hợp tăng và sự lựa chọn của người dùng bị thu hẹp. Tiêu chuẩn giúp giải quyết vấn đề này bằng cách thiết lập những phương thức thống nhất để sản phẩm, dịch vụ từ các nhà cung cấp khác nhau có thể hoạt động an toàn và ổn định cùng nhau.

Tiêu chuẩn phải phát triển cùng công nghệ

Một thách thức khác là công nghệ và rủi ro luôn thay đổi. An ninh mạng là minh chứng rõ ràng: mối đe dọa liên tục tiến hóa, công nghệ thay đổi và các sự cố thực tế có thể làm lộ ra những rủi ro trước đó khó dự đoán. Vì vậy, tiêu chuẩn cũng phải được cập nhật song hành với công nghệ, dựa trên kinh nghiệm vận hành, các sự cố thực tế, tiến bộ khoa học và những thay đổi trong kỳ vọng của xã hội. Niềm tin không phải thứ có thể thiết lập một lần rồi mặc nhiên duy trì. Nó cần được kiểm chứng, đánh giá và củng cố liên tục.

Hà My (theo ISO)