Khoa cấp cứu bớt ồn, nâng năng lực tiếp nhận người bệnh

Khi khoa cấp cứu bớt ồn

Ai từng vào phòng cấp cứu của một bệnh viện tuyến cuối đều nhớ tiếng ồn: bác sĩ gọi điều dưỡng, điều dưỡng chạy đi hỏi lại bác sĩ, người nhà vây quanh hỏi tình hình, điện thoại đổ chuông liên tục. Tại Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, tiếng ồn ấy từng là chuyện thường ngày.

Dịp Tết Bính Ngọ 2026, trung tâm tiếp nhận gần 1.000 lượt bệnh nhân, tăng 30% so với cùng kỳ, trong đó 60–70% là ca nặng, phức tạp. Có thời điểm 5 bác sĩ cùng lúc xử trí hơn 50 người bệnh. Trước đây, việc phân loại mức độ nguy kịch làm thủ công bằng thẻ màu treo đầu giường; bác sĩ phải gọi điện nhắc điều dưỡng thực hiện y lệnh; nhân viên dựa vào giấy tờ và trí nhớ.

ThS.BS Ngô Đức Hùng, Phó Giám đốc trung tâm, cùng bộ phận công nghệ thông tin của bệnh viện đã thay đổi điều đó. Giờ đây, điều dưỡng nhập dấu hiệu sinh tồn vào phần mềm, hệ thống gợi ý mức độ nguy kịch theo bốn màu đỏ, cam, vàng, xanh; nhân viên y tế xác nhận lại rồi dữ liệu được đồng bộ lên màn hình trung tâm và bảng danh sách bệnh nhân điện tử ở từng dãy giường. Bác sĩ ra y lệnh trên hệ thống, điều dưỡng xác nhận hoàn thành ngay trên hệ thống. Ca khẩn cấp nhấp nháy cảnh báo. Mỗi giường có một phiếu nhỏ kèm mã QR để người nhà tự theo dõi tiến trình điều trị mà không phải đi hỏi.

Một tính năng được bác sĩ Hùng đặc biệt nhấn mạnh là "báo động đỏ": chỉ một thao tác, tất cả các chuyên khoa liên quan cùng được gọi. Một nữ bệnh nhân suy tim tối cấp cần can thiệp ECMO đã được các chuyên khoa phối hợp xử trí kịp thời, theo thông tin do bác sĩ của trung tâm chia sẻ.

Kết quả bước đầu cho thấy thay đổi trong khả năng điều phối công việc. Trước đây, khoa đã có nguy cơ quá tải khi có khoảng 90–95 bệnh nhân; nay có thể tiếp nhận đồng thời tới 150 người. Một số thao tác được nhóm triển khai đánh giá là rút ngắn đáng kể thời gian xử lý. Sau một tuần chạy thử, cả khoa chuyển hẳn sang cách làm mới.

"Trước đây, Khoa Cấp cứu rất ồn. Bác sĩ gọi điều dưỡng, điều dưỡng hỏi lại bác sĩ, ghi chép rồi chạy đi tìm nhau. Bây giờ, mọi thông tin đều hiện trên màn hình nên khoa yên tĩnh hơn rất nhiều", bác sĩ Hùng chia sẻ. Và ông giải thích vì sao sự yên tĩnh ấy quan trọng: "Trong cấp cứu, chỉ chậm vài phút cũng có thể đánh đổi bằng tính mạng người bệnh."

3 tháng cho quy trình, 1 tháng cho phần mềm

Điều đáng học nhất trong câu chuyện này không nằm ở phần mềm. Nhóm của bác sĩ Hùng mất khoảng 3 tháng để thiết kế lại quy trình và giao diện, rồi chỉ thêm khoảng 1 tháng để cùng bộ phận công nghệ thông tin hoàn thiện phần mềm. Bác sĩ Hùng nhấn mạnh phần mềm phải do chính những người làm cấp cứu xây dựng, xuất phát từ cách họ làm việc, chứ không phải từ góc nhìn của người lập trình.

Ông gọi triết lý của mình là sự "lười mang tính chiến lược": để máy lo việc điều phối, nhắc việc, theo dõi, còn bác sĩ dồn sức vào việc chỉ con người làm được là đánh giá và xử trí người bệnh.

Tỷ lệ "ba tháng quy trình, một tháng phần mềm" là lời nhắc cho mọi dự án chuyển đổi số: số hóa một quy trình rối chỉ cho ra một quy trình rối nhanh hơn. Câu chuyện ở khoa cấp cứu cho thấy cần thiết kế lại quy trình nghiệp vụ trước khi triển khai công cụ số, thay vì chỉ đưa nguyên trạng cách làm cũ lên phần mềm.

Hai tuần dự trù thuốc rút xuống nửa ngày

Nếu khoa cấp cứu là nơi ai cũng nhìn thấy, thì có những khâu trong bệnh viện không ai chụp ảnh, nhưng lại lặng lẽ ăn mất thời gian của người làm chuyên môn. Dự trù thuốc là một khâu như thế.

Tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang, Hà Nội, mỗi kỳ dự trù thuốc, bệnh viện phải gom phiếu nhu cầu của 33 khoa, tra bảng giá từng loại thuốc, rồi đối chiếu thông tin trên cổng dịch vụ công. Tất cả đều làm thủ công. Một nhân viên y tế mất khoảng hai tuần làm việc chỉ để hoàn thành một bản dự trù. Khối lượng thao tác thủ công lớn cũng làm tăng nguy cơ sai sót khi tổng hợp nhu cầu và đối chiếu thông tin thuốc.

Bác sĩ Lương Đình Trung, Khoa Khám bệnh của bệnh viện, đã đưa trí tuệ nhân tạo vào hỗ trợ khâu này, như một "đồng nghiệp số" của người làm dự trù. Thời gian hoàn thành một bản dự trù thuốc giảm từ khoảng hai tuần xuống còn khoảng nửa ngày. Nhân lực được trả lại cho công việc chuyên môn.

Câu chuyện nhỏ này cho thấy trí tuệ nhân tạo trong bệnh viện không nhất thiết phải bắt đầu từ những việc lớn như chẩn đoán hình ảnh hay hỗ trợ phẫu thuật. Giá trị lớn nhất có khi nằm ở khâu giấy tờ hậu trường, nơi một người làm chuyên môn đang mất hai tuần cho việc mà máy làm được trong vài giờ.

Cái hộp giấy rẻ hơn 93 lần

Không phải mọi đổi mới y tế số đều cần phần mềm mới. Tại Khoa Giải phẫu bệnh, Bệnh viện Nhi Trung ương, mỗi năm có khoảng 20.000 mẫu sinh thiết dạ dày của bệnh nhi cần lưu trữ. Mẫu từng được cất trong túi nilon và hộp tạm, xếp chồng nên dễ xô lệch, thất lạc. Mỗi lần cần tìm lại một tiêu bản để hội chẩn, kỹ thuật viên mất trung bình 5 phút. Việc thất lạc hoặc hư hỏng mẫu có thể gây khó khăn cho hoạt động đối chiếu, hội chẩn và quản lý hồ sơ bệnh học.

Chị Nguyễn Thị Quỳnh Giang và đồng nghiệp ở Khoa Giải phẫu bệnh đã dành 8 tháng, từ tháng 1 đến tháng 8/2025, để thiết kế lại toàn bộ hệ thống lưu trữ: hộp giấy theo kích thước chuẩn hóa cho tiêu bản và khối nến, mỗi hộp được mã hóa thông tin, toàn bộ danh mục quản lý trên phần mềm bệnh viện kết hợp bảng tính trực tuyến.

Kết quả: thời gian tìm một mẫu giảm từ 5 phút xuống 10–20 giây; theo nhóm thực hiện, việc kiểm soát và tra cứu mẫu được cải thiện; chi phí lưu trữ khoảng 1,1 triệu đồng mỗi năm, so với khoảng 103 triệu đồng nếu mua tủ lưu trữ chuyên dụng. Bài học giống hệt ở khoa cấp cứu: chuẩn hóa cái vật lý, cái quy trình trước khi gõ dòng dữ liệu đầu tiên.

Chữ viết tay của bác sĩ không còn là bài toán khó

Chữ viết tay của bác sĩ từ lâu là chuyện quen thuộc, nhưng với dữ liệu y tế, đó là một nút thắt thật. Hồ sơ viết tay khó tổng hợp, tìm kiếm và khai thác dưới dạng dữ liệu nếu chưa được số hóa, kiểm tra và chuẩn hóa.

Một tổ chức thiện nguyện chuyên phẫu thuật miễn phí cho trẻ em dị tật hàm mặt tại Việt Nam lưu hồ sơ bệnh án bằng giấy hoặc bảng tính rời rạc. Mỗi đợt khám có 2.500–4.000 em nhỏ đến khám, việc thống kê, đánh giá lịch sử bệnh án và làm báo cáo y tế rất khó khăn. Một nam sinh lớp 12 ở Hà Nội đã xây dựng hệ thống dùng camera điện thoại quét hồ sơ viết tay, dùng mô hình ngôn ngữ lớn để nhận diện chữ viết và tự động điền dữ liệu vào cơ sở dữ liệu. Em tự lập bảng thuật ngữ y tế riêng, thu thập khoảng 2.500 bộ hồ sơ làm dữ liệu huấn luyện và kiểm chứng tại các đợt khám ở Quảng Ngãi và Huế.

Theo nhóm phát triển, hệ thống đạt độ chính xác khoảng 90% trong phạm vi thử nghiệm được báo cáo, xử lý mỗi hồ sơ trong khoảng 20 giây, tự động sinh thống kê bằng biểu đồ; đến nay đã số hóa khoảng 5.000 hồ sơ bệnh án. Tiêu chí thiết kế được đặt ra rất rõ: bất kỳ ai, kể cả tình nguyện viên hậu cần không có chuyên môn y tế, cũng dùng được.

Sáu triệu lượt khám và một hồ sơ sức khỏe theo suốt đời

Nếu khoa cấp cứu cho thấy chuyển đổi số trong một khoa, thì TP. Hồ Chí Minh cho thấy chuyển đổi số ở quy mô cả thành phố.

Thành phố đã kết nối chương trình khám sức khỏe toàn dân với một hệ thống quản lý, điều hành và hồ sơ sức khỏe điện tử. Sau khi người dân khám xong, cơ sở y tế cập nhật kết quả lên hệ thống trong vòng 24 giờ. Từ ngày 5/6/2026, bảng theo dõi điều hành được triển khai đến 168 phường, xã, đặc khu, giúp chính quyền nhìn thấy ngay địa bàn nào có tỷ lệ người dân tham gia còn thấp để hỗ trợ. Từ ngày 1/7/2026, hồ sơ sức khỏe điện tử được đưa lên ứng dụng Công dân số TP.HCM; người dân có thể tra cứu những thông tin sức khỏe đã được đồng bộ và được phép chia sẻ trên ứng dụng.

Đến 4 giờ sáng ngày 10/10/2026, đúng Ngày Chuyển đổi số quốc gia, hệ thống ghi nhận 6.005.268 lượt khám sức khỏe và hơn 5.374.882 người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử.

Giá trị lớn hơn nằm ở việc dữ liệu được dùng. Phân tích bước đầu cho thấy tật khúc xạ và sâu răng là vấn đề đáng chú ý ở trẻ em, thanh thiếu niên; tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu là vấn đề ở người trưởng thành. Với những hồ sơ đủ dữ liệu, hệ thống hỗ trợ phân tầng nguy cơ tim mạch, bệnh thận mạn và rối loạn đường huyết. Từ chỗ mỗi lần khám là một tờ kết quả riêng lẻ, người dân bắt đầu có một hồ sơ sức khỏe tích lũy theo vòng đời; từ chỗ tổng hợp báo cáo thủ công, ngành y tế có dữ liệu để chủ động phòng bệnh.

Hà Nội cũng đi theo hướng tương tự: hồ sơ sức khỏe điện tử của Thủ đô đã phủ 9,2 triệu người, đạt 98,99% dân số; 100% bệnh viện công lập kết nối, chia sẻ dữ liệu với nhau.

Đi khám mà không phải mang theo cái sổ nào

Ở nông thôn, thay đổi lại bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Người cao tuổi ở các xã của tỉnh Đồng Tháp mỗi lần đi khám sàng lọc, tầm soát bệnh đều phải nhớ mang theo thẻ bảo hiểm y tế và sổ khám sức khỏe. Quên một thứ là mất buổi đi, mà với người già ở xã, một chuyến tới cơ sở y tế không hề dễ dàng. Bản thân họ cũng không biết cách tự đưa giấy tờ vào điện thoại.

Các đội "Bình dân học vụ số" và tổ chuyển đổi số cộng đồng cấp xã đã đến tận nhà, cầm tay chỉ việc cho từng người: hướng dẫn nâng tài khoản định danh điện tử lên mức độ 2, tích hợp thẻ bảo hiểm y tế vào ứng dụng trên điện thoại, để khi đi khám chỉ cần mở điện thoại ra. Hoạt động hướng dẫn được mô tả là miễn phí đối với người dân, do lực lượng tình nguyện và tổ công nghệ số cộng đồng thực hiện.

Toàn tỉnh đã có hơn 3 triệu người kích hoạt định danh điện tử, trên 1 triệu người đã tích hợp bảo hiểm y tế. Những cụ bà ở xã An Thạnh Thủy nay đi khám sàng lọc, tầm soát miễn phí và giảm nhu cầu xuất trình thẻ bảo hiểm y tế giấy tại những cơ sở đã tiếp nhận thông tin điện tử. Chính sách khám miễn phí chỉ thành hiện thực trọn vẹn khi có người chịu ngồi xuống bên cạnh người già và bấm giúp vài lần trên điện thoại.

Bệnh án điện tử: từ hơn 75% đến mốc 01/01/2027

Bệnh án điện tử đang được triển khai với tốc độ nhanh hơn tại các cơ sở khám, chữa bệnh trên cả nước.

Ở cấp toàn ngành, bệnh án điện tử là trục chính. Theo thông tin Bộ Y tế công bố tháng 4/2026, hơn 75% bệnh viện trên cả nước đã triển khai hồ sơ bệnh án điện tử. Theo chỉ đạo của Bộ Y tế, các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải hoàn thành triển khai chậm nhất vào ngày 31/12/2026, và các bệnh viện, cả công lập lẫn tư nhân, không sử dụng hồ sơ bệnh án giấy từ ngày 1/1/2027.

Mốc thời gian ấy đặt ra yêu cầu thực chất: bệnh án điện tử chỉ phát huy hết giá trị khi dữ liệu liên thông được giữa các cơ sở, để bác sĩ có thêm thông tin cần thiết khi người bệnh chuyển tuyến, góp phần hạn chế xét nghiệm trùng lặp không cần thiết theo quy định chuyên môn. Những câu chuyện ở trên cho thấy điều kiện để đạt mốc ấy không chỉ là phần mềm: quy trình phải được thiết kế lại như ở khoa cấp cứu, dữ liệu cũ phải được số hóa như những bộ hồ sơ viết tay, và người dân phải được hướng dẫn dùng như ở các xã Đồng Tháp.

Điểm chung: người trong nghề cầm lái

Đặt các câu chuyện cạnh nhau, có thể rút ra ba bài học có thể nhân rộng.

Một là, người làm nghề phải thiết kế quy trình. Bác sĩ cấp cứu thiết kế phần mềm cấp cứu, bác sĩ khám bệnh tự động hóa khâu dự trù thuốc, kỹ thuật viên giải phẫu bệnh thiết kế hộp lưu mẫu. Công nghệ đi sau và phục vụ cách làm việc mới.

Hai là, dữ liệu phải được dùng ngay. Bảng theo dõi đến 168 phường, xã ở TP. Hồ Chí Minh hay màn hình mã màu ở khoa cấp cứu đều biến dữ liệu thành quyết định trong ngày, không để dữ liệu nằm chờ báo cáo cuối kỳ.

Ba là, chi phí không phải lúc nào cũng là rào cản. Cái hộp giấy 1,1 triệu đồng một năm, chiếc điện thoại quét hồ sơ viết tay, hay vài lần bấm giúp trên điện thoại của người già đều cho thấy: khi bài toán được đặt đúng, giải pháp có thể rất rẻ.

Theo yêu cầu của Bộ Y tế, các bệnh viện phải thực hiện không sử dụng hồ sơ bệnh án giấy từ ngày 01/01/2027. Mốc ấy chỉ đạt được nếu có thêm nhiều bác sĩ Hùng, bác sĩ Trung, nhiều chị Quỳnh Giang, và những tình nguyện viên kiên nhẫn ngồi cạnh người già ở từng xã.

Thước đo của y tế số không phải là số phần mềm được mua, mà là việc một khoa cấp cứu điều phối nhanh hơn, khâu dự trù thuốc tiết kiệm thời gian và người cao tuổi được hỗ trợ tiếp cận dịch vụ y tế thuận tiện hơn.

Diệu Linh