Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: 'Xương sống' của nền kinh tế hiện đại

Không còn là các lĩnh vực tách rời, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng gắn kết chặt chẽ, bổ trợ lẫn nhau, tạo nên nền tảng cho quá trình tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động và hình thành các ngành kinh tế mới dựa trên tri thức và công nghệ số.

Chính sự kết nối hữu cơ này đang định hình khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số như “xương sống” của nền kinh tế hiện đại, quyết định khả năng bứt phá và vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Vị trí, vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong nền kinh tế hiện đại

Trước hết, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng tăng trưởng thông qua cải thiện năng suất lao động và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Khoa học tạo ra tri thức mới; công nghệ chuyển hóa tri thức thành các ứng dụng cụ thể trong sản xuất và quản lý; đổi mới sáng tạo thúc đẩy cải tiến sản phẩm, quy trình và phương thức tổ chức; trong khi chuyển đổi số mở rộng khả năng khai thác, lan tỏa và sử dụng tri thức trên quy mô lớn.

Sự kết hợp đồng bộ của các yếu tố này giúp nền kinh tế chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực, giảm lãng phí và hướng tới phát triển bền vững, bao trùm, dựa trên tri thức.

Trong bối cảnh đó, định hướng “tập trung triển khai đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tạo nền tảng cho phát triển lực lượng sản xuất mới, hiện đại, ưu tiên phát triển một số ngành công nghiệp, công nghệ chiến lược, trọng tâm là trí tuệ nhân tạo” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Ở cấp độ doanh nghiệp, chuyển đổi số giúp nâng cao năng suất thông qua tự động hóa, quản trị dựa trên dữ liệu và tối ưu hóa chuỗi giá trị. Ở tầm vĩ mô, việc ứng dụng công nghệ số góp phần giảm chi phí giao dịch, rút ngắn thời gian sản xuất, phân phối và nâng cao hiệu quả điều phối các nguồn lực, qua đó thúc đẩy tăng trưởng bền vững gắn với bảo vệ môi trường.

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng tăng trưởng thông qua cải thiện năng suất lao động và hiệu quả sử dụng nguồn lực. (Ảnh: kinhtemoitruong.vn)

Bên cạnh đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tái cấu trúc nền kinh tế và đổi mới mô hình phát triển theo hướng dựa trên tri thức và công nghệ.

Sự phát triển của các công nghệ mới không chỉ làm thay đổi cơ cấu ngành kinh tế mà còn đặt ra yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ đối với các ngành truyền thống nhằm nâng cao hiệu quả, giảm phát thải và thích ứng với yêu cầu phát triển xanh. Định hướng “xác lập mô hình tăng trưởng mới với mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế; lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính” cho thấy vai trò trung tâm của khoa học công nghệ trong việc làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống và hình thành các động lực tăng trưởng mới.

Trong tiến trình này, chuyển đổi số giữ vai trò hỗ trợ then chốt thông qua việc cải thiện hiệu quả phân bổ nguồn lực, tăng cường liên kết giữa các ngành, lĩnh vực và thúc đẩy hình thành các mô hình kinh doanh mới. Việc ứng dụng công nghệ số trong sản xuất, thương mại, logistics và dịch vụ công không chỉ nâng cao hiệu quả vận hành của nền kinh tế mà còn góp phần điều chỉnh cơ cấu theo hướng gia tăng tỷ trọng các ngành có giá trị gia tăng cao.

Đáng chú ý, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số còn trực tiếp tăng cường năng lực tự chủ công nghệ và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động khó lường, việc phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu và các khâu có giá trị gia tăng thấp tiềm ẩn nhiều rủi ro. Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giúp nâng cao năng lực nội sinh, từng bước làm chủ công nghệ, qua đó tạo điều kiện để tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi giá trị toàn cầu. Chuyển đổi số, với việc coi dữ liệu là nguồn tài nguyên mới và là tư liệu sản xuất quan trọng, hỗ trợ nâng cao năng lực quản trị, dự báo và ra quyết định, giúp nền kinh tế chủ động hơn trước các cú sốc bên ngoài.

Tiếp tục đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia góp phần phát triển kinh tế đất nước trong kỷ nguyên mới

Để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế trong kỷ nguyên mới, trước hết cần tập trung hoàn thiện thể chế, chính sách theo hướng đồng bộ, minh bạch và tạo thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu, ứng dụng và đổi mới sáng tạo. Việc rà soát, sửa đổi các luật liên quan như Luật Khoa học và Công nghệ, Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp cần được thực hiện quyết liệt, loại bỏ các quy định chồng chéo, rào cản cản trở sự phát triển. Song song với đó, cần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường trách nhiệm giải trình, mở rộng quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học và công nghệ, cơ sở giáo dục đại học và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Cùng với hoàn thiện thể chế, việc tăng cường đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số gắn với phát triển nguồn nhân lực có ý nghĩa then chốt. Nguồn lực ngân sách nhà nước cần được ưu tiên cho các chương trình, dự án mang tính chiến lược, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ nền tảng, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa và công nghệ xanh.

Đồng thời, cần đẩy mạnh huy động nguồn lực xã hội thông qua các chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, thúc đẩy hợp tác công - tư và hình thành các quỹ đầu tư mạo hiểm. Công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực khoa học, công nghệ và nhân lực số cũng cần được đổi mới căn bản, chú trọng nâng cao chất lượng, kỹ năng số và năng lực đổi mới sáng tạo.

Một trụ cột quan trọng khác là phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và tăng cường liên kết giữa các chủ thể. Ảnh: mst.gov.vn.

Một trụ cột quan trọng khác là phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và tăng cường liên kết giữa các chủ thể. Việc xây dựng và hoàn thiện các thiết chế hỗ trợ như trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm công nghệ, trung tâm chuyển giao công nghệ cần được đẩy mạnh, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm của quá trình đổi mới, viện nghiên cứu và trường đại học là chủ thể nghiên cứu mạnh, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo. Các cơ chế khuyến khích hợp tác liên ngành, liên vùng và liên quốc gia, cùng với việc hoàn thiện cơ chế chia sẻ lợi ích và rủi ro, sẽ góp phần tạo dựng niềm tin và động lực cho các hoạt động nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng công nghệ.

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là những lĩnh vực riêng lẻ mà đã trở thành trụ cột chiến lược, quyết định chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và mức độ tự chủ của nền kinh tế hiện đại. Kiên định định hướng lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chủ yếu sẽ tạo nền tảng để nền kinh tế Việt Nam phát triển theo chiều sâu, nâng cao giá trị gia tăng và từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam