'Không hóa chất', 'không chất bảo quản': Cẩn trọng những lời quảng cáo dễ gây hiểu lầm

“Không hóa chất” là tuyên bố rất rộng

Trong quảng cáo, cụm từ “không hóa chất” có thể tạo ra cách hiểu rằng sản phẩm hoàn toàn không chứa bất kỳ chất hóa học nào. Trong khi đó, về bản chất, thực phẩm được cấu thành từ nhiều chất khác nhau, kể cả các chất có nguồn gốc tự nhiên.

Do đó, nếu doanh nghiệp thực tế chỉ không sử dụng một loại chất hoặc một nhóm chất nhất định thì việc sử dụng cụm từ tuyệt đối như “không hóa chất” có thể khiến thông tin bị hiểu rộng hơn bản chất sản phẩm.

Pháp luật hiện hành đặt yêu cầu khá rõ về vấn đề này, nghiêm cấm tổ chức, cá nhân kinh doanh lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thông qua việc cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ hoặc không chính xác về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ. Luật cũng yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh bảo đảm chất lượng, công dụng của sản phẩm đúng với nội dung đã đăng ký, thông báo, công bố, quảng cáo, giới thiệu hoặc cam kết.

Trong lĩnh vực quảng cáo, Luật Quảng cáo cũng cấm quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng, xuất xứ, chủng loại và các đặc tính của sản phẩm, hàng hóa đã đăng ký hoặc công bố.

Như vậy, doanh nghiệp có quyền giới thiệu những đặc tính thực tế của sản phẩm, nhưng thông tin đưa ra phải có căn cứ và không được khiến người mua hiểu sai về hàng hóa.

“Không chất bảo quản” không có nghĩa là “an toàn tuyệt đối”

Với thực phẩm, chất bảo quản thuộc nhóm phụ gia thực phẩm và việc sử dụng phụ gia được pháp luật quản lý. Thông tư 24/2019/TT-BYT của Bộ Y tế quy định về danh mục, việc sử dụng và quản lý phụ gia thực phẩm; văn bản này hiện còn hiệu lực một phần và đã được sửa đổi, bổ sung.

Vì vậy, việc một sản phẩm không sử dụng chất bảo quản có thể là đặc điểm của sản phẩm, nhưng không nên được hiểu rằng mọi sản phẩm có sử dụng chất bảo quản đều không an toàn.

Điều cần quan tâm là phụ gia được sử dụng có thuộc nhóm được phép hay không, có được sử dụng đúng đối tượng và điều kiện theo quy định hay không.

Tương tự, cụm từ “không phụ gia” cũng cần được hiểu đúng phạm vi. Nếu doanh nghiệp đưa thông tin này lên bao bì hoặc sử dụng trong quảng cáo, người tiêu dùng có quyền kỳ vọng thông tin phản ánh đúng sản phẩm thực tế.

Tiêu chuẩn không phải căn cứ để quảng cáo tùy ý

Một sản phẩm có thể được sản xuất theo tiêu chuẩn cơ sở hoặc áp dụng các tiêu chuẩn phù hợp. Tuy nhiên, việc sản phẩm đáp ứng một tiêu chuẩn nhất định không đồng nghĩa với việc mọi nội dung quảng cáo đều được tiêu chuẩn đó chứng minh.

Chẳng hạn, nếu tiêu chuẩn chỉ quy định một số chỉ tiêu về chất lượng hoặc an toàn, doanh nghiệp không thể dựa vào việc sản phẩm đạt những chỉ tiêu đó để suy rộng thành một tuyên bố hoàn toàn khác nếu không có căn cứ tương ứng.

Đặc biệt, cần phân biệt tiêu chuẩn với quy chuẩn kỹ thuật. Tiêu chuẩn về nguyên tắc được áp dụng trên cơ sở tự nguyện, còn quy chuẩn kỹ thuật đưa ra yêu cầu kỹ thuật bắt buộc phải tuân thủ.

Do đó, cụm từ “đạt tiêu chuẩn” cũng không nên được hiểu thành “được Nhà nước xác nhận an toàn tuyệt đối”.

Nhãn hàng hóa phải phản ánh đúng sản phẩm

Bên cạnh quảng cáo, nhãn hàng hóa là nguồn thông tin quan trọng để người tiêu dùng nhận biết và lựa chọn sản phẩm.

Nghị định 43/2017/NĐ-CP về nhãn hàng hóa và Nghị định 111/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định về nhãn hàng hóa là những văn bản quan trọng đang được áp dụng trong lĩnh vực này.

Với những sản phẩm sử dụng các tuyên bố như “không chất bảo quản”, “không phụ gia” hay “100% tự nhiên”, doanh nghiệp cần bảo đảm thông tin phù hợp với sản phẩm thực tế và các hồ sơ, thông tin đã công bố theo quy định.

Đối với thực phẩm, việc ghi nhãn còn phải tuân thủ các quy định chuyên ngành về an toàn thực phẩm và phụ gia thực phẩm.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu về sự thống nhất giữa nhãn hàng hóa, hồ sơ sản phẩm và nội dung quảng cáo. Một thông tin xuất hiện trên quảng cáo nhưng không phù hợp với sản phẩm thực tế có thể khiến người tiêu dùng đưa ra quyết định dựa trên nhận thức sai lệch.

Đừng chỉ nhìn vào chữ “không”

Với người tiêu dùng, những cụm từ như “không hóa chất”, “không chất bảo quản” có thể là thông tin tham khảo nhưng không nên được xem là căn cứ duy nhất để đánh giá chất lượng sản phẩm.

Thay vì chỉ chú ý đến một dòng chữ nổi bật trên bao bì, người mua nên kiểm tra thành phần, hướng dẫn sử dụng, hạn sử dụng, thông tin về tổ chức chịu trách nhiệm, xuất xứ và các nội dung khác được thể hiện trên nhãn.

Với doanh nghiệp, nguyên tắc quan trọng là mọi thông tin cung cấp cho người tiêu dùng phải chính xác, đầy đủ và phù hợp với sản phẩm thực tế. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 cũng quy định người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, đầy đủ về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ.

Trong bối cảnh nhu cầu đối với các sản phẩm được quảng bá là “sạch”, “tự nhiên” ngày càng tăng, những tuyên bố như “không hóa chất”, “không chất bảo quản” chắc chắn có sức hút. Tuy nhiên, “không” trên bao bì không nên chỉ là một thông điệp marketing. Đó phải là thông tin phản ánh đúng bản chất sản phẩm và có căn cứ để doanh nghiệp chịu trách nhiệm.

Đây cũng là yêu cầu cần được bảo đảm xuyên suốt từ quảng cáo, tiêu chuẩn áp dụng đến ghi nhãn hàng hóa, để người tiêu dùng có đủ thông tin trước khi lựa chọn sản phẩm.

Cẩm Anh