Lợn dương tính với chất cấm Sabultamol: Cần kiểm soát chặt chẽ theo chuỗi

10.000 tấn heo có sử dụng chất cấm ra thị trường

Vụ án đường dây sử dụng chất cấm trong chăn nuôi, đưa heo nhiễm salbutamol ra thị trường vừa được Công an thành phố Hồ Chí Minh triệt phá tiếp tục đặt ra vấn đề về kiểm soát an toàn thực phẩm ngay từ khâu chăn nuôi. Đáng lưu ý, người tiêu dùng gần như không có khả năng nhận biết thịt heo có tồn dư salbutamol bằng các dấu hiệu cảm quan thông thường.

Theo Công an thành phố Hồ Chí Minh, cuối tháng 7/2026, lực lượng chức năng phối hợp kiểm tra ba xe tải, phát hiện 280 con heo thịt dương tính với salbutamol, trong đó 80 con đồng thời dương tính với virus dịch tả heo châu Phi. Mở rộng điều tra, cơ quan công an khám xét 14 địa điểm tại Đồng Nai, phát hiện 3.909 con heo, trọng lượng hơn 500 tấn, dương tính với salbutamol và đã xử lý, tiêu hủy theo quy định.

Sử dụng chất cấm trong chăn nuôi tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Ảnh: Bộ Công an

Kết quả điều tra bước đầu cho thấy từ tháng 1/2026, đường dây này đã đưa hơn 10.000 tấn heo có sử dụng chất cấm ra thị trường, với tổng giá trị ước tính trên 600 tỷ đồng. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hồ Chí Minh đã khởi tố vụ án liên quan đến các tội danh vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, buôn bán hàng cấm, đưa hối lộ và nhận hối lộ.

Sau khi mở rộng điều tra vụ án Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hồ Chí Minh đã đồng loạt khám xét khẩn cấp tại 14 địa điểm là các trang trại, nơi ở của các đối tượng tại thành phố Đồng Nai có liên quan đến sử dụng chất cấm trong chăn nuôi. Qua đó phát hiện nhốt 3.909 con heo trọng lượng hơn 500 tấn dương tính với chất cấm Sabultamol (số heo này đã được các cơ quan chức năng xử lý, tiêu hủy sau khi phát hiện).

Salbutamol vốn là hoạt chất được sử dụng trong y tế với tác dụng làm giãn phế quản. Tuy nhiên, việc đưa chất này vào chăn nuôi để thúc tăng cơ, giảm mỡ, tạo thịt nạc là hành vi bị cấm. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã đưa salbutamol vào danh mục hóa chất, sản phẩm sinh học, vi sinh vật cấm sử dụng trong thức ăn chăn nuôi theo quy định tại Thông tư 21/2019/TT-BNNPTNT.

Theo thông tin của Công an thành phố Hồ Chí Minh, salbutamol tồn dư trong thực phẩm có thể ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng thông qua chuỗi thực phẩm, với các biểu hiện như rối loạn nhịp tim, tăng huyết áp, co thắt phế quản, phù nề, run cơ, liệt cơ và choáng váng.

Trung tâm An toàn thực phẩm Hong Kong cũng cho biết các chất thuộc nhóm beta-agonist, trong đó có salbutamol, khi được sử dụng không phù hợp ở động vật làm thực phẩm có thể để lại tồn dư gây ngộ độc cấp ở người. Các biểu hiện được ghi nhận gồm tim đập nhanh, chóng mặt, đau đầu, bồn chồn, run và thay đổi huyết áp.

Đáng chú ý, salbutamol có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa kali. Tài liệu dược lý của thuốc cho thấy tình trạng hạ kali máu có thể xảy ra khi sử dụng salbutamol, đồng thời thuốc có thể gây tim đập nhanh hoặc rối loạn nhịp trong một số trường hợp. Đây cũng là lý do việc phơi nhiễm salbutamol từ thực phẩm không thể xem nhẹ, đặc biệt khi người tiêu dùng không biết sản phẩm có chứa tồn dư hay không.

Không thể nhận biết thịt nhiễm chất cấm bằng mắt thường

Ông Lê Văn Quyết, Phó Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi Đồng Nai cho rằng, việc xác định sản phẩm có chất cấm hay không phải dựa trên kết quả xét nghiệm chuyên môn. Người đi chợ không thể tự kiểm dịch hoặc lấy mẫu xét nghiệm đối với từng miếng thịt. Một số biểu hiện bất thường về trọng lượng hoặc tốc độ tăng trưởng của heo có thể khiến cơ sở giết mổ hoặc cơ quan chức năng đặt nghi vấn. Tuy nhiên, đây không phải là căn cứ đủ tin cậy để người tiêu dùng lựa chọn thịt tại chợ.

Thực tế vụ án tại thành phố Hồ Chí Minh cho thấy việc phát hiện chất cấm càng khó khăn khi các đối tượng cố tình che giấu quá trình sử dụng. Theo cơ quan công an, các đối tượng trong đường dây đã ngừng sử dụng salbutamol khoảng 10 ngày trước khi xuất bán, đồng thời cho heo sử dụng thuốc giải độc gan hoặc thuốc điện giải với mục đích làm kết quả xét nghiệm âm tính.

Vì vậy theo các chuyên gia, truy xuất nguồn gốc là một trong những công cụ quan trọng để kiểm soát chuỗi thực phẩm, nhưng bản thân một mã QR không thể bảo đảm sản phẩm an toàn. Nếu dữ liệu được tích hợp trong mã truy xuất không đầy đủ, cơ sở không ghi chép nhật ký sản xuất hoặc thông tin không được cập nhật xuyên suốt quá trình chăn nuôi, mã QR chỉ mang tính hình thức và không giúp cơ quan quản lý xác định chính xác nguồn gốc khi xảy ra sự cố.

Ông Lê Văn Quyết cũng cho rằng thông tin về heo cần được duy trì xuyên suốt từ con giống, quá trình nuôi, việc sử dụng thuốc thú y, thời điểm xuất chuồng cho tới giết mổ và phân phối. Khi con heo rời trang trại, các thông tin này cần được bảo đảm để vừa hỗ trợ người tiêu dùng, vừa giúp cơ quan quản lý truy ngược khi phát hiện vi phạm.

Theo bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh, việc truy xuất từng được triển khai đối với heo nhưng thông tin có nguy cơ bị đứt gãy khi sản phẩm đi từ chợ đầu mối về chợ lẻ. Khi đó, nếu xảy ra sự cố, việc xác định chính xác nguồn hàng và trách nhiệm của từng mắt xích sẽ gặp khó khăn.

Vụ án mới được phát hiện càng cho thấy yêu cầu kiểm soát không thể dừng ở khâu cấp giấy chứng nhận hoặc kiểm tra hồ sơ. Công an thành phố Hồ Chí Minh xác định các đối tượng còn có sự giúp sức của một kiểm dịch viên động vật trong việc cấp giấy chứng nhận kiểm dịch sai quy trình; đồng thời sử dụng giấy tờ giả về nguồn gốc động vật để vận chuyển heo từ Đồng Nai đến các cơ sở giết mổ tại thành phố Hồ Chí Minh.

Từ vụ việc tại thành phố Hồ Chí Minh, Công an thành phố Hồ Chí Minh cũng khuyến cáo, các cơ sở chăn nuôi tuyệt đối cấm sử dụng chất tạo nạc để vỗ béo heo nhằm mục đích tăng trọng, tạo nạc. Không mua, bán, sử dụng hoặc lưu giữ các loại thuốc, hóa chất, chất bổ sung không rõ nguồn gốc hoặc được quảng cáo có tác dụng “siêu nạc”, “tăng trọng nhanh”, “rút ngắn thời gian nuôi”.

Các cơ sở giết mổ, thu mua cần kiểm soát nguồn gốc heo, tăng cường lấy mẫu giám sát tồn dư chất cấm, không đưa heo nghi sử dụng chất cấm vào giết mổ, tiêu thụ khi chưa có kết quả làm rõ nguồn gốc; mọi hành vi vi phạm, tiếp tay đều sẽ bị điều tra, xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Các siêu thị, chợ đầu mối, tiểu thương không vì ham rẻ, bất chấp vì lợi nhuận mà mua bán các loại thịt heo không rõ nguồn gốc. Người tiêu dùng nên lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, mua tại cơ sở kinh doanh được kiểm soát và không ham rẻ đối với sản phẩm không xác định được nguồn gốc.

An Dương