Sau một năm vận hành mô hình chính quyền 3 cấp đã thành công, kết quả mang tính đột phá

Thực tiễn cho thấy, sau một năm triển khai, việc sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền 3 cấp đã đạt những kết quả bước đầu quan trọng. Bộ máy hành chính các cấp được tinh gọn; tầng nấc trung gian được giảm bớt; chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của các cơ quan từng bước được hoàn thiện; cơ chế phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh.

Đây chính là cơ sở khẳng định chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy và xây dựng chính quyền 3 cấp, phù hợp với yêu cầu phát triển, tạo nền tảng đổi mới quản trị quốc gia và quản trị địa phương theo hướng hiện đại, hiệu lực, hiệu quả. Tuy nhiên, thước đo quan trọng hơn nằm ở chất lượng vận hành: nhiệm vụ có được phân định rõ, cấp cơ sở có đủ năng lực thực hiện và người dân có thực sự được phục vụ thuận lợi hơn hay không.

Bộ máy đã tinh gọn, nhưng chất lượng vận hành mới là vấn đề

Một trong những kết quả rõ nét sau một năm là tổ chức bộ máy hành chính nhà nước được tinh gọn mạnh mẽ. Ở Trung ương, số bộ, cơ quan ngang bộ giảm từ 22 xuống 17; cơ quan thuộc Chính phủ giảm từ 8 xuống 5. Mô hình tổng cục được chấm dứt, nhiều tổ chức bên trong bộ, ngành được sắp xếp lại.

Tại địa phương, cả nước hiện có 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh và 3.321 đơn vị hành chính cấp xã; đồng thời kết thúc hoạt động của 696 đơn vị hành chính cấp huyện.

Việc giảm tầng nấc trung gian giúp cơ cấu bộ máy gọn hơn, nhưng đồng thời làm thay đổi cách tổ chức và xử lý công việc. Khi nhiều nhiệm vụ được chuyển xuống địa phương, đặc biệt là cấp xã, yêu cầu về năng lực cán bộ, nguồn lực và cơ chế phối hợp trở nên lớn hơn trước. Đây cũng là điểm cần được đánh giá sau một năm vận hành. Nếu chỉ tính số lượng cơ quan được giảm, chưa thể phản ánh đầy đủ hiệu quả của mô hình mới.

Sau một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp đã đạt được nhiều kết quả. Ảnh minh họa

Cấp xã nhận thêm nhiệm vụ, áp lực thực thi tăng

Phân cấp, phân quyền là một trong những thay đổi đáng chú ý nhất. Đến nay, khoảng 1.453 nhiệm vụ đã được phân cấp cho chính quyền địa phương, chiếm khoảng 71,5% tổng số nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền từ Trung ương. 

Hệ thống cơ quan chuyên môn thuộc UBND các cấp cũng được sắp xếp lại với 467 cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh và 10.066 phòng chuyên môn thuộc UBND cấp xã. Trong đó, cấp xã hiện thực hiện ít nhất 938 nhiệm vụ được phân định, phân cấp từ Trung ương và cấp huyện, đồng thời tiếp nhận trung bình khoảng 140 nhiệm vụ phân cấp từ cấp tỉnh.

Điều này khiến cấp xã trở thành nơi trực tiếp giải quyết ngày càng nhiều công việc liên quan đến người dân và doanh nghiệp. Lợi ích là giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn quy trình xử lý. Nhưng nếu nhiệm vụ được giao nhiều hơn trong khi nhân lực chuyên môn, cơ sở vật chất, dữ liệu và kinh phí chưa đáp ứng thì nguy cơ quá tải có thể xuất hiện.

Thực tế tại một số địa phương cho thấy vẫn còn tình trạng thiếu nhân lực chuyên sâu ở các lĩnh vực như đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp. Một số cán bộ được bố trí chưa thật sự phù hợp với vị trí việc làm, chuyên ngành hoặc kinh nghiệm. Vì vậy, vấn đề không chỉ là “cấp xã được giao bao nhiêu việc”, mà là “cấp xã có đủ năng lực và nguồn lực để làm tốt những việc đó hay không”.

Cùng với sắp xếp cơ quan hành chính, hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập tiếp tục được cơ cấu lại. Đến tháng 9/2025, cả nước còn 42.989 đơn vị, giảm 5.453 đơn vị so với năm 2021, tương đương giảm 11,26%.

Những con số này cho thấy quy mô tổ chức bộ máy đã có sự thay đổi lớn. Tuy nhiên, kết quả quan trọng hơn không nằm ở việc giảm bao nhiêu đầu mối, mà ở chỗ bộ máy sau tinh gọn có vận hành hiệu quả hơn, phối hợp thông suốt hơn và phục vụ tốt hơn hay không.

Người dân là thước đo rõ nhất

Trong cải cách bộ máy, thủ tục hành chính và chất lượng dịch vụ công chính là nơi người dân cảm nhận rõ nhất hiệu quả của mô hình mới. Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh và đẩy mạnh phân cấp trong giải quyết thủ tục hành chính.

Từ tháng 4/2026 đến nay, đã cắt giảm, đơn giản hóa 3.466 thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; qua đó giảm 53% thời gian, 54,6% chi phí tuân thủ, tiết kiệm khoảng 23 nghìn tỷ đồng mỗi năm cho xã hội.

Cổng Dịch vụ công quốc gia đã công khai 5.816 thủ tục, kết nối 151 hệ thống thông tin dữ liệu và liên thông với 34/34 hệ thống giải quyết thủ tục hành chính cấp tỉnh.

Tại các địa phương, từ ngày 1/7/2025 đến nay, các địa phương tiếp nhận hơn 42,5 triệu hồ sơ, trong đó hơn 39 triệu hồ sơ trực tuyến, đạt tỉ lệ 91,74%; tỉ lệ giải quyết đúng hạn trên 95%; tỉ lệ số hóa hồ sơ, kết quả giải quyết gần 95%. Hơn 16,5 triệu hồ sơ đã được tái sử dụng dữ liệu số hóa, góp phần rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí và tăng tính minh bạch.

Cùng với cải cách thủ tục, chuyển đổi số đang trở thành nền tảng quan trọng để chính quyền mới vận hành hiệu quả. Nhiều địa phương đã triển khai các mô hình sáng tạo như Hà Nội với mô hình giao ban “04 trục” Đảng - HĐND - UBND - MTTQ, “Chi bộ số”, “Đảng bộ số”; Đồng Nai với mô hình “Tổ lưu động” giải quyết thủ tục hành chính; TPHCM với “Trạm công dân số”, kiosk thông minh, robot hỗ trợ hướng dẫn người dân...

Từ tinh gọn bộ máy sang nâng chất lượng hoạt động

Bên cạnh kết quả đạt được, quá trình vận hành mô hình mới cũng đặt ra một số vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ. Sau một năm, một số vấn đề vẫn cần tiếp tục xử lý. Hệ thống thể chế ở một số lĩnh vực chưa đồng bộ; phân cấp, phân quyền có nơi chưa đi kèm đầy đủ nguồn lực. Hạ tầng công nghệ, dữ liệu dùng chung và phần mềm chuyên ngành tại một số địa phương chưa thống nhất. Việc xử lý tài sản công dôi dư sau sắp xếp cũng còn chậm. Trong khi đó, năng lực thực thi giữa các địa phương và giữa các cấp xã chưa đồng đều. 

Để mô hình mới phát huy tối đa xung lực phát triển, bước sang giai đoạn tiếp theo, Đảng ủy Chính phủ xác định trọng tâm là chuyển từ "kiện toàn tổ chức" sang "nâng cao chất lượng vận hành", lấy cấp xã làm trọng tâm để hỗ trợ, lấy dữ liệu và kết quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả của mô hình.

Theo đó, tập trung hoàn thiện hệ thống thể chế, luật pháp đồng bộ; tiếp tục rà soát, đánh giá quy mô, điều kiện phát triển của các đơn vị hành chính cấp xã sau sắp xếp; đẩy mạnh việc rà soát, sắp xếp hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập thuộc bộ, ngành, địa phương.

Đồng thời triển khai hiệu quả, đồng bộ các chủ trương, quy định mới của Đảng và pháp luật về công tác cán bộ, nhất là trong khâu đánh giá, đào tạo bồi dưỡng, bố trí, sử dụng cán bộ, công chức, viên chức theo vị trí việc làm, bảo đảm “đúng người, đúng việc, đúng năng lực, đúng sở trường, đúng sản phẩm”. Tiếp tục triển khai cải cách chính sách tiền lương đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang.

Đánh giá tổng thể sau một năm triển khai, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc khẳng định, dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện và quyết liệt của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đứng đầu là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cuộc cách mạng về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả đã thành công, đạt nhiều kết quả mang tính đột phá.

An Dương