Một sản phẩm có thể áp dụng nhiều tiêu chuẩn cùng lúc?

Khi nhắc đến tiêu chuẩn, không ít người thường hình dung mỗi sản phẩm sẽ có một tiêu chuẩn tương ứng để áp dụng. Thực tế, mối quan hệ giữa sản phẩm và tiêu chuẩn không đơn giản như vậy. Một sản phẩm có thể có nhiều yêu cầu kỹ thuật khác nhau, vì thế, trong quá trình sản xuất, doanh nghiệp có thể sử dụng nhiều tiêu chuẩn để kiểm soát những yêu cầu khác nhau của cùng một sản phẩm.

Một sản phẩm, nhiều yêu cầu kỹ thuật

Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật quy định tiêu chuẩn là các quy định về đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý được dùng làm chuẩn để phân loại, đánh giá sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, quá trình hoặc đối tượng khác. Theo quy định của pháp luật về tiêu chuẩn, việc áp dụng tiêu chuẩn về nguyên tắc được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, trừ trường hợp tiêu chuẩn được viện dẫn trong quy chuẩn kỹ thuật hoặc văn bản quy phạm pháp luật. Từ cách tiếp cận này có thể thấy, một sản phẩm không bị giới hạn trong việc chỉ sử dụng một tiêu chuẩn.

Chẳng hạn, doanh nghiệp có thể có một tiêu chuẩn quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với sản phẩm, đồng thời sử dụng một tiêu chuẩn khác làm căn cứ cho phương pháp thử một chỉ tiêu cụ thể. Các tiêu chuẩn này có thể cùng xuất hiện trong quá trình kiểm soát chất lượng nếu chúng có phạm vi áp dụng phù hợp.

Điều quan trọng không nằm ở số lượng tiêu chuẩn được sử dụng mà là doanh nghiệp phải xác định tiêu chuẩn nào áp dụng cho yêu cầu nào và bảo đảm sản phẩm đáp ứng các yêu cầu đã lựa chọn.

Cách hiểu này cũng giúp tránh nhầm lẫn khá phổ biến cho rằng nếu một sản phẩm đã áp dụng một tiêu chuẩn thì không thể áp dụng thêm tiêu chuẩn khác. Trên thực tế, các tiêu chuẩn có thể bổ trợ cho nhau khi mỗi tiêu chuẩn đề cập đến một khía cạnh phù hợp của sản phẩm.

Áp dụng nhiều tiêu chuẩn nhưng phải đúng

Việc có thể áp dụng nhiều tiêu chuẩn không có nghĩa doanh nghiệp có thể tùy ý lựa chọn bất kỳ tiêu chuẩn nào rồi đưa vào hồ sơ sản phẩm.

Trước hết, tiêu chuẩn được lựa chọn phải phù hợp đối tượng và phạm vi áp dụng. Doanh nghiệp cần theo dõi tình trạng hiệu lực và nội dung hiện hành của tiêu chuẩn để tránh sử dụng những yêu cầu đã thay đổi hoặc không còn phù hợp.

Đặc biệt, tiêu chuẩn không thể được sử dụng để thay thế cho yêu cầu bắt buộc quy định trong quy chuẩn kỹ thuật. Đây là điểm cần phân biệt rõ giữa tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Nếu một yêu cầu đã được quy định bắt buộc trong quy chuẩn kỹ thuật áp dụng cho sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi điều chỉnh thì doanh nghiệp phải tuân thủ yêu cầu đó.

Bên cạnh đó, khi công bố tiêu chuẩn áp dụng, doanh nghiệp cần bảo đảm sản phẩm phù hợp tiêu chuẩn mà mình công bố. Việc viện dẫn nhiều tiêu chuẩn vì vậy không nên chỉ dừng ở việc ghi mã số tiêu chuẩn trên tài liệu kỹ thuật, mà phải gắn với khả năng đáp ứng và kiểm soát thực tế.

Đây cũng là lý do việc rà soát tiêu chuẩn cần được thực hiện thường xuyên. Hệ thống pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đã có những thay đổi mới. Luật số 70/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.

Đối với doanh nghiệp, khi một sản phẩm đang được quản lý theo nhiều tiêu chuẩn, việc cập nhật này càng cần được chú ý. Không chỉ kiểm tra tiêu chuẩn đang áp dụng còn hiệu lực hay không, doanh nghiệp cần xem xét những quy định mới có làm thay đổi cách áp dụng hoặc yêu cầu liên quan đến sản phẩm hay không.

Thông qua nội dung trên có thể hiểu một sản phẩm hoàn toàn có thể áp dụng nhiều tiêu chuẩn cùng lúc. Mỗi tiêu chuẩn có thể được sử dụng để giải quyết một nhóm yêu cầu cụ thể, miễn việc áp dụng phù hợp với phạm vi của tiêu chuẩn và không làm thay đổi hoặc bỏ qua các yêu cầu bắt buộc theo quy chuẩn kỹ thuật, pháp luật hiện hành.

Do đó, doanh nghiệp cần quan tâm tiêu chuẩn nào thực sự phù hợp và doanh nghiệp có thể kiểm soát đầy đủ yêu cầu của tiêu chuẩn đó hay không. Khi được lựa chọn đúng, việc áp dụng đồng thời nhiều tiêu chuẩn có thể tạo thành hệ thống yêu cầu kỹ thuật rõ ràng hơn cho sản phẩm, từ sản xuất đến kiểm tra và đánh giá sự phù hợp.

An Nguyên