Cảnh báo nguy cơ đường nhập lậu kém chất lượng, không rõ nguồn gốc
(VietQ.vn) - Đường nhập lậu, không rõ nguồn gốc len lỏi vào thị trường, đặt ra yêu cầu siết kiểm soát chặt chẽ, giám sát cơ sở sang chia, đóng gói, bảo đảm chất lượng thực phẩm.
Việt Nam xếp thứ 37 thế giới về năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo
TCVN 11820-1:2026 quy định nguyên tắc chung trong thiết kế công trình cảng biển
Thúc đẩy quản lý đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh
Đường không nhãn mác, sang chia trái phép
Tình trạng vận chuyển đường trái phép qua biên giới đang diễn biến phức tạp, với phương thức hoạt động ngày càng tinh vi. Không chỉ gây sức ép đối với ngành sản xuất đường trong nước, đường không rõ nguồn gốc còn đặt ra những lo ngại về khả năng kiểm soát chất lượng, truy xuất xuất xứ và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Theo thông tin Hiệp hội Mía đường Việt Nam, hoạt động vận chuyển đường trái phép qua biên giới Việt Nam với Campuchia và Lào có dấu hiệu gia tăng về quy mô, hình thành các đường dây tổ chức chặt chẽ, có nhiều chân rết. Các đối tượng còn thuê người theo dõi hoạt động của lực lượng chống buôn lậu để tìm cách đối phó với cơ quan chức năng.
Số liệu từ Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia và Hiệp hội Mía đường Việt Nam cho thấy, năm 2023, lực lượng chức năng phát hiện 29 vụ với tổng khối lượng 743 tấn đường không rõ nguồn gốc xuất xứ. Năm 2024, số vụ vẫn là 29 nhưng khối lượng tăng lên 859 tấn. Năm 2025 ghi nhận 32 vụ, thu giữ 270 tấn đường. Đáng chú ý, chỉ trong 8 tháng năm 2026, đã phát hiện 56 vụ với tổng khối lượng 180 tấn.
Diễn biến tại khu vực biên giới Quảng Trị cho thấy mức độ đáng lo ngại của tình trạng này. Từ tháng 7/2026 đến nay, Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 33 vụ với 33 đối tượng, thu giữ tổng cộng 36 tấn đường kính nhập lậu. Trong đó, 27 vụ đã bị xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền 304 triệu đồng, 6 vụ tiếp tục được điều tra, xác minh.

Nhập lậu đường cát vẫn diễn biến phức. Ảnh: Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Quảng Trị
Theo Hiệp hội Mía đường Việt Nam, phần lớn đường không rõ nguồn gốc bị phát hiện có bao bì thể hiện xuất xứ Thái Lan. Nguồn cung đường hợp pháp trong nước hiện chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu tiêu thụ. Giai đoạn 2023-2026, nhu cầu đường được Bộ Công Thương đánh giá ở mức 2,3-2,5 triệu tấn/năm, trong khi lượng đường sản xuất từ mía và nhập khẩu chính ngạch chỉ đạt khoảng 1,3-1,6 triệu tấn, tương đương 60% tổng nguồn cung.
Khoảng trống nguồn cung này cùng chênh lệch giá bán tạo điều kiện để đường không rõ nguồn gốc thâm nhập thị trường. Tuy nhiên, giá bán thấp không phải căn cứ duy nhất để xác định hàng hóa vi phạm. Việc kiểm tra hồ sơ nhập khẩu, chứng từ nguồn gốc, nhãn hàng hóa và chất lượng thực tế là yêu cầu cần thiết để nhận diện, xử lý đúng hành vi vi phạm.
Một vấn đề đáng chú ý là đường nhập lậu không chỉ được đưa vào thị trường dưới dạng bao nguyên liệu mà còn có thể đi qua các cơ sở sang chia, đóng gói lại. Theo phản ánh của Hiệp hội Mía đường Việt Nam, tại thị trường phía Nam xuất hiện các loại đường đóng trong bao giấy hoặc túi nhựa trơn, thiếu thông tin nhận diện. Ở thị trường phía Bắc, một số sản phẩm được đóng túi không nhãn mác, không địa chỉ hoặc ghi địa chỉ không xác thực, thiếu ngày sản xuất và thông tin về cơ sở đóng gói.
Đáng lo ngại hơn, hoạt động sản xuất đường phèn tại một số khu vực biên giới cũng được Hiệp hội đề cập như một phương thức có dấu hiệu hợp thức hóa nguồn đường không rõ xuất xứ. Bởi đường phèn phải được sản xuất từ nguyên liệu đường cát, nên nếu không xác định được nguồn nguyên liệu đầu vào hợp pháp, việc kiểm soát nguồn gốc sản phẩm đầu ra sẽ gặp nhiều khó khăn.
Tiêu chuẩn chất lượng cùng với kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc
Thực tế này cho thấy, kiểm soát chất lượng mặt hàng đường không thể chỉ dừng ở khâu vận chuyển qua biên giới mà cần được thực hiện xuyên suốt từ nguyên liệu, sản xuất, sang chia, đóng gói đến phân phối. Đặc biệt, những sản phẩm được bán với bao bì đơn giản, không có thông tin nhận diện hoặc không xác định được đơn vị chịu trách nhiệm cần được cơ quan chức năng kiểm tra, làm rõ.
Về yêu cầu pháp lý, Nghị định 37/2026/NĐ-CP ngày 23/1/2026 quy định khá rõ trách nhiệm đối với hoạt động san chia, sang chiết, đóng gói hàng hóa. Theo khoản 8 Điều 44, hàng hóa chỉ được san chia, sang chiết để đóng gói, đóng chai khi được tổ chức, cá nhân sản xuất cho phép bằng văn bản và phải bảo đảm chất lượng như công bố của nhà sản xuất trên nhãn gốc. Nhãn hàng hóa sau khi đóng gói phải thể hiện tên, địa chỉ của đơn vị thực hiện đóng gói và tổ chức, cá nhân sản xuất ra hàng hóa.
Quy định này có ý nghĩa quan trọng trong việc ngăn chặn tình trạng tự ý mua đường trôi nổi, sau đó đóng gói dưới tên gọi hoặc nhãn hiệu khác để đưa ra thị trường. Khi thông tin về nhà sản xuất, đơn vị đóng gói và nguồn gốc nguyên liệu không được thể hiện đầy đủ, việc truy xuất lô hàng, xác định trách nhiệm khi phát sinh sự cố chất lượng sẽ trở nên khó khăn.
Bên cạnh ghi nhãn, yêu cầu truy xuất nguồn gốc và thu hồi thực phẩm không bảo đảm an toàn cũng cần được thực hiện nghiêm túc. Thông tư 17/2021/TT-BNNPTNT quy định về truy xuất nguồn gốc, thu hồi và xử lý thực phẩm không bảo đảm an toàn thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Theo đó, cơ sở sản xuất, kinh doanh phải thực hiện truy xuất, thu hồi và xử lý sản phẩm khi thuộc trường hợp quy định, góp phần ngăn chặn thực phẩm không bảo đảm an toàn tiếp tục lưu thông trên thị trường.
Không chỉ kiểm soát xuất xứ, chất lượng đường cũng là vấn đề cần được quan tâm. Theo hệ thống tiêu chuẩn quốc gia hiện hành, TCVN 6958:2023 về đường tinh luyện và TCVN 13743:2023 về đường trắng là những căn cứ kỹ thuật quan trọng để đánh giá chất lượng các sản phẩm thuộc phạm vi áp dụng. Các tiêu chuẩn này được xây dựng nhằm xác định những yêu cầu đối với sản phẩm đường sử dụng làm thực phẩm.
Cụ thể, TCVN 6958:2023 yêu cầu đường tinh luyện phải có màu trắng óng ánh, các hạt đường tương đối đồng đều, khô, rời, không bị vón cục; có vị ngọt tự nhiên, không có mùi và vị lạ. Khi hòa tan trong nước, dung dịch đường phải trong suốt. Tiêu chuẩn cũng đặt ra yêu cầu về độ tinh khiết, độ ẩm, màu sắc và các thành phần có thể ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Nguyên liệu sử dụng trong sản xuất phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm theo quy định hiện hành.
Trong khi đó, TCVN 13743:2023 quy định yêu cầu đối với đường trắng và đường trắng đồn điền. Sản phẩm phải có tinh thể màu trắng, tương đối đồng đều, khô, rời, có vị ngọt tự nhiên, không có mùi, vị lạ. Khi hòa tan trong nước, dung dịch đường phải trong. Tiêu chuẩn phân biệt yêu cầu chất lượng giữa đường trắng và đường trắng đồn điền, đồng thời quy định các chỉ tiêu về độ tinh khiết, độ ẩm, màu sắc và thành phần nhằm bảo đảm đặc tính của từng loại sản phẩm.
Bên cạnh đặc điểm cảm quan và thành phần, cả hai tiêu chuẩn đều đề cập yêu cầu kiểm soát các chất có thể gây ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm, bao gồm phụ gia, kim loại nặng, độc tố vi nấm và vi sinh vật theo quy định hiện hành. Sản phẩm cũng phải được đóng gói trong bao bì sạch, khô, nguyên vẹn, bảo đảm an toàn thực phẩm và hạn chế ảnh hưởng của độ ẩm trong quá trình lưu thông.
Về ghi nhãn, bao bì phải thể hiện thông tin theo quy định hiện hành, giúp nhận diện đúng loại đường và sản phẩm. Trong quá trình bảo quản, đường cần được đặt ở nơi khô ráo, sạch sẽ, tránh ẩm và không để chung với hàng hóa có mùi lạ. Phương tiện vận chuyển cũng phải bảo đảm sạch, khô, không gây ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.
Những yêu cầu này cho thấy chất lượng đường không thể chỉ được đánh giá qua màu sắc, độ trắng hay hình thức bên ngoài mà cần xem xét cả thành phần, điều kiện sản xuất, đóng gói và bảo quản. Đối với những sản phẩm được sang chia, đóng gói lại nhưng thiếu thông tin về nhà sản xuất, đơn vị đóng gói và nguồn gốc nguyên liệu, việc kiểm tra hồ sơ cùng các chỉ tiêu chất lượng là cần thiết để xác định sản phẩm có đáp ứng yêu cầu hay không.
Đáng chú ý, đường không rõ nguồn gốc không đồng nghĩa tất cả đều đã được xác định là mất an toàn. Tuy nhiên, khi thiếu thông tin về nhà sản xuất, nguyên liệu, điều kiện chế biến và hồ sơ kiểm soát chất lượng, người tiêu dùng cũng như cơ quan quản lý khó có cơ sở xác minh sản phẩm có đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm hay không.
Vì vậy, bên cạnh tăng cường tuần tra, kiểm soát các tuyến biên giới, cơ quan chức năng cần tập trung kiểm tra những cơ sở thu mua, sang chia, đóng gói và kinh doanh đường có dấu hiệu bất thường. Việc đối chiếu hóa đơn, chứng từ nhập khẩu, hồ sơ công bố chất lượng, thông tin nhãn hàng hóa và nguồn nguyên liệu đầu vào sẽ giúp phát hiện những trường hợp lợi dụng hoạt động đóng gói để hợp thức hóa hàng hóa không rõ xuất xứ.
Đối với người tiêu dùng, cần thận trọng với các loại đường bán rời, đóng túi không nhãn mác, không có thông tin về nhà sản xuất, đơn vị chịu trách nhiệm hoặc ngày sản xuất, hạn sử dụng. Ưu tiên sản phẩm có bao bì nguyên vẹn, thông tin rõ ràng, nguồn gốc có thể xác minh và được phân phối qua các kênh đáng tin cậy là cách hạn chế nguy cơ mua phải hàng hóa không bảo đảm.
Kiểm soát đường nhập lậu vì vậy không chỉ là câu chuyện bảo vệ ngành sản xuất trong nước mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng thực phẩm lưu thông trên thị trường. Khi các quy định về tiêu chuẩn, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc được thực thi đồng bộ với kiểm soát biên giới, những khoảng trống để hàng hóa bất hợp pháp thâm nhập và tiêu thụ sẽ từng bước được thu hẹp.
An Dương












