Một số điểm mới nổi bật của Luật số 70/2025/QH15 và Nghị định số 22/2026/NĐ-CP

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật đóng vai trò là “ngôn ngữ chung” của thương mại toàn cầu, quyết định khả năng tiếp cận thị trường và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Sự gia tăng của các rào cản kỹ thuật trong thương mại, cùng yêu cầu ngày càng cao về minh bạch chất lượng, an toàn sản phẩm và phát triển bền vững, đặt ra đòi hỏi cấp thiết phải hoàn thiện khung pháp lý về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật theo hướng hiện đại, hài hòa với thông lệ quốc tế.

Theo đó, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật (Luật số 70/2025/QH15) và Nghị định 22/2026/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, đã được ban hành, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch và phù hợp thực tiễn.

Trên cơ sở này, nhiều điểm mới quan trọng đã được đưa ra nhằm khắc phục các hạn chế trước đây và nâng cao hiệu quả quản lý trong giai đoạn mới.

Thử nghiệm viên làm việc tại Phòng Thử nghiệm Pin - Trung tâm Chứng nhận Phù hợp Quacert. (Ảnh: Hồng Vân)

Trước hết, Luật sửa đổi đã hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật theo hướng hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế. Việc tăng cường áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế và khu vực giúp nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm, hàng hóa Việt Nam trên thị trường toàn cầu, đồng thời hạn chế các rào cản kỹ thuật trong thương mại. Đây là bước đi quan trọng nhằm thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một điểm nổi bật khác là đổi mới quy trình xây dựng và ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Luật đã rút gọn thủ tục hành chính, tăng cường tính công khai, minh bạch và yêu cầu phải lấy ý kiến rộng rãi các tổ chức, cá nhân có liên quan, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp. Đồng thời, việc bổ sung cơ chế đánh giá tác động và phản biện xã hội trước khi ban hành giúp nâng cao chất lượng và tính khả thi của các tiêu chuẩn, quy chuẩn.

Luật cũng đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động tiêu chuẩn hóa. Theo đó, các doanh nghiệp, hiệp hội và tổ chức xã hội được khuyến khích tham gia vào quá trình xây dựng tiêu chuẩn quốc gia. Nhà nước chuyển dần từ vai trò “làm thay” sang “định hướng, hỗ trợ”, qua đó phát huy nguồn lực xã hội và nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp trong áp dụng tiêu chuẩn.

Đặc biệt, Luật sửa đổi chú trọng đến việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong lĩnh vực tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và thực hiện công bố, tra cứu tiêu chuẩn trên môi trường số giúp nâng cao hiệu quả quản lý, tiết kiệm thời gian, chi phí cho tổ chức, cá nhân. Đồng thời, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu với các hệ thống thông tin khác của Nhà nước góp phần hiện đại hóa nền hành chính.

Bên cạnh đó, Luật phân định rõ hơn trách nhiệm quản lý nhà nước giữa các bộ, ngành và địa phương. Việc tăng cường phân cấp, phân quyền giúp nâng cao tính chủ động, linh hoạt trong quản lý, đồng thời bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức thực hiện. Trách nhiệm của cơ quan chủ trì xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn cũng được quy định cụ thể hơn.

Luật sửa đổi cũng gắn hoạt động tiêu chuẩn hóa với việc nâng cao năng suất, chất lượng và đổi mới sáng tạo. Nhà nước có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng các tiêu chuẩn tiên tiến, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Đây là yếu tố quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Ngoài ra, Luật tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Việc này giúp giảm bớt thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, đồng thời vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý thông qua các hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Tóm lại, Luật số 70/2025/QH15 với những điểm mới quan trọng đã góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập của đất nước trong giai đoạn mới. Việc triển khai hiệu quả luật này sẽ tạo nền tảng vững chắc cho việc nâng cao chất lượng sản phẩm, hàng hóa, bảo vệ người tiêu dùng và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Trên cơ sở các điểm mới của Luật số 70/2025/QH15, Nghị định số 22/2026/NĐ-CP của Chính phủ đã cụ thể hóa các nội dung của Luật, hướng dẫn chi tiết việc triển khai thực hiện, bổ sung các quy định mới phù hợp với thực tiễn như:

Cụ thể hóa trách nhiệm quản lý: Nghị định quy định rõ thẩm quyền ban hành, rà soát, cập nhật quy chuẩn kỹ thuật qua đó giúp tránh chồng chéo giữa các bộ ngành; Chuẩn hóa hoạt động quản lý: Chuyển từ quản lý hành chính sang quản lý theo tiêu chí kỹ thuật, dữ liệu và tiêu chuẩn; 

Thúc đẩy chuyển đổi số: Áp dụng hệ thống công bố tiêu chuẩn, quy chuẩn, chứng nhận hợp quy trên nền tảng số; Minh bạch hóa hoạt động sản xuất: Phải công bố hợp chuẩn hợp quy, truy xuất nguồn gốc..., qua đó góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai trước đây nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong áp dụng pháp luật từ Trung ương đến địa phương.

Hoàng Bách