Hoàn thiện quy trình, nâng chất lượng quy chuẩn kỹ thuật

Ngày 09/4/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư số 15/2026/TT-BKHCN quy định chi tiết việc xây dựng, thẩm định và ban hành quy chuẩn kỹ thuật, trên cơ sở Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật cùng các văn bản hướng dẫn thi hành.

Thông tư xác lập đầy đủ khuôn khổ pháp lý cho toàn bộ quá trình hình thành và triển khai quy chuẩn kỹ thuật, từ khâu lập kế hoạch, xây dựng, thẩm định, ban hành đến trình bày và kiểm tra, giám sát việc áp dụng trong thực tế. Thông tư có hiệu lực sau 45 ngày kể từ ngày ký, đồng thời thay thế các Thông tư số 26/2019/TT-BKHCN và 10/2023/TT-BKHCN. Đối với các dự án xây dựng quy chuẩn đã được phê duyệt nhưng chưa ban hành, tiếp tục thực hiện theo quy định cũ, bảo đảm không làm gián đoạn quá trình triển khai.

Cụ thể, kế hoạch xây dựng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hằng năm phải thể hiện rõ căn cứ pháp lý, tên quy chuẩn, phạm vi điều chỉnh, loại quy chuẩn, cơ quan chủ trì xây dựng, tiến độ thực hiện và kinh phí dự kiến. Trên cơ sở đề xuất của đơn vị trực thuộc, các bộ, cơ quan ngang bộ tổ chức xét duyệt, sắp xếp thứ tự ưu tiên, đồng thời lấy ý kiến rộng rãi các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong thời gian tối thiểu 20 ngày trước khi hoàn thiện và phê duyệt kế hoạch. Kế hoạch sau đó phải được công khai trên các hệ thống thông tin theo quy định.

Ảnh minh họa.

Đối với quy chuẩn kỹ thuật địa phương, quy trình lập và phê duyệt kế hoạch do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổ chức thực hiện, với các bước tương tự từ xây dựng dự thảo, lấy ý kiến, hoàn thiện đến công khai. Việc điều chỉnh, bổ sung kế hoạch được thực hiện trên cơ sở yêu cầu quản lý nhà nước và tình hình thực tiễn, đồng thời phải bảo đảm tính minh bạch trong quá trình triển khai.

Từ kế hoạch đã được phê duyệt, quá trình xây dựng quy chuẩn kỹ thuật được triển khai theo trình tự chặt chẽ. Cơ quan chủ trì thành lập tổ soạn thảo hoặc chỉ định đơn vị chuyên môn thực hiện, tiến hành thu thập thông tin, đánh giá thực trạng quản lý, nghiên cứu tài liệu kỹ thuật và xác định mức độ rủi ro của đối tượng quản lý. Trên cơ sở đó, dự thảo quy chuẩn được xây dựng cùng với báo cáo đánh giá tác động, làm căn cứ để xác định các yêu cầu kỹ thuật và biện pháp quản lý phù hợp.

Trong quá trình xây dựng, việc tham vấn và lấy ý kiến được thực hiện rộng rãi với sự tham gia của các cơ quan, tổ chức, hiệp hội, doanh nghiệp và cá nhân chịu tác động trực tiếp. Thời gian lấy ý kiến đối với dự thảo quy chuẩn tối thiểu là 60 ngày, đồng thời toàn bộ nội dung góp ý và tiếp thu phải được công khai. Trường hợp quy chuẩn có khả năng ảnh hưởng đến hoạt động thương mại quốc tế, việc xem xét thông báo theo quy định về hàng rào kỹ thuật trong thương mại cũng được đặt ra.

Sau khi hoàn thiện dự thảo, hồ sơ được đưa ra thẩm định thông qua Hội đồng thẩm định do cơ quan có thẩm quyền thành lập. Hội đồng làm việc theo nguyên tắc khách quan, bảo đảm thảo luận dân chủ và chỉ thông qua hồ sơ khi đạt tỷ lệ đồng thuận theo quy định. Thành viên tổ soạn thảo không tham gia Hội đồng thẩm định nhằm tránh xung đột lợi ích, qua đó nâng cao tính độc lập trong đánh giá. 

Trên cơ sở kết quả thẩm định, cơ quan chủ trì tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, lấy ý kiến Bộ Khoa học và Công nghệ trước khi ban hành quy chuẩn theo trình tự của pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Sau khi ban hành, quy chuẩn kỹ thuật phải được đăng ký theo quy định hiện hành.

Thông tư cũng quy định cụ thể trình tự xây dựng, thẩm định và ban hành quy chuẩn kỹ thuật địa phương, cơ bản tương tự quy trình đối với quy chuẩn quốc gia nhưng do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổ chức thực hiện. Đáng chú ý, dự thảo quy chuẩn địa phương phải được lấy ý kiến của bộ quản lý chuyên ngành nhằm bảo đảm tính thống nhất, tránh chồng chéo trong hệ thống quy chuẩn kỹ thuật.

Bên cạnh quy trình xây dựng, nội dung và hình thức quy chuẩn kỹ thuật cũng được quy định rõ. Quy chuẩn phải bao gồm các nội dung như phạm vi điều chỉnh, yêu cầu kỹ thuật, biện pháp quản lý, trách nhiệm của các bên và tổ chức thực hiện. Các yêu cầu kỹ thuật phải cụ thể, có thể kiểm chứng bằng phương pháp thử phù hợp và không được quy định chung chung, đa nghĩa. Đồng thời, quy chuẩn không được viện dẫn tiêu chuẩn cơ sở nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Cùng với đó, các quy định về trình bày, ký hiệu, số hiệu và thể thức văn bản được chuẩn hóa nhằm bảo đảm tính thống nhất, rõ ràng và thuận tiện trong áp dụng. Từ ký hiệu quy chuẩn quốc gia, quy chuẩn địa phương đến cách trình bày trang bìa, bố cục nội dung đều được quy định cụ thể trong Thông tư.

Trong quá trình triển khai, Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm tổ chức kiểm tra, giám sát việc xây dựng, ban hành và áp dụng quy chuẩn kỹ thuật. Việc kiểm tra được thực hiện theo kế hoạch hoặc đột xuất, tập trung vào việc tuân thủ quy trình, hình thức cũng như hiệu lực và hiệu quả áp dụng của quy chuẩn trong thực tế. 

Bảo Linh