Nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong kỷ nguyên số

Sau hơn 5 năm triển khai Chỉ thị số 30-CT/TW ngày 22/01/2019, công tác bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng đã có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước đi vào nền nếp và đạt được những kết quả quan trọng. Nhận thức của các cấp ủy, chính quyền, doanh nghiệp và xã hội về vai trò của người tiêu dùng ngày càng được nâng cao; hệ thống pháp luật từng bước được hoàn thiện; nhiều vụ việc xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng được phát hiện, xử lý, góp phần củng cố niềm tin của xã hội và giữ gìn trật tự thị trường.

Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển nhanh của nền kinh tế thị trường, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế số, thương mại điện tử và giao dịch xuyên biên giới ngày càng phổ biến, công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng vẫn bộc lộ không ít hạn chế, yếu kém. Cơ chế pháp lý và thể chế thực thi chưa thực sự toàn diện, còn khoảng trống trong nhiều lĩnh vực mới; trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương chưa được phân định rõ ràng; công tác quản lý nhà nước ở một số nơi còn buông lỏng, thiếu hiệu lực.

Đáng lo ngại hơn, tình trạng xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng diễn biến ngày càng đa dạng, tinh vi và phức tạp, xuất hiện cả trong những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe và đời sống như y tế, thực phẩm, chăm sóc sức khỏe, sản phẩm thiết yếu cho người già và trẻ em. Hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, thậm chí hàng cấm, vẫn diễn ra công khai ở một số địa bàn, với quy mô lớn và kéo dài, gây bức xúc trong xã hội.

Những hạn chế trên bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân. Trước hết, một bộ phận cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền và cơ quan quản lý nhà nước chưa nhận thức đầy đủ về vai trò, ý nghĩa và tính cấp thiết của công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; thiếu quyết liệt trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện. Bên cạnh đó, thẩm quyền và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong một số khâu chưa được quy định rõ; vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu chưa được phát huy đầy đủ; sự phối hợp từ Trung ương đến địa phương còn thiếu đồng bộ.

Ngoài ra, nguồn lực dành cho công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng chưa tương xứng với yêu cầu thực tiễn; việc huy động nguồn lực xã hội còn hạn chế. Cá biệt, vẫn còn tình trạng cán bộ bao che, tiếp tay cho các hành vi vi phạm pháp luật, làm suy giảm hiệu lực quản lý nhà nước và niềm tin của người dân.

Trước bối cảnh đó, Ban Bí thư đã ban hành Kết luận về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW, yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền và cơ quan chức năng tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt hơn nữa nhằm tạo chuyển biến thực chất trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được nhấn mạnh là khẩn trương rà soát, thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng mới của Đảng vào hệ thống pháp luật liên quan. Trọng tâm là hoàn thiện Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các luật chuyên ngành như Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa; Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật; Luật An toàn thực phẩm; Luật Giao dịch điện tử…, bảo đảm tính đồng bộ, toàn diện, phù hợp với xu thế số hóa và hội nhập quốc tế.

Ban Bí thư cũng yêu cầu phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm giữa Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương và chính quyền địa phương; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát; xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu. Đặc biệt, cần sớm hoàn thiện các quy định pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong môi trường số và các giao dịch xuyên biên giới, bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và quyền riêng tư của người tiêu dùng.

Cùng với đó, việc minh bạch hóa thị trường được xác định là yêu cầu then chốt. Ban Bí thư yêu cầu quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa; hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về chất lượng; từng bước nâng cao tiêu chuẩn của Việt Nam tiệm cận với tiêu chuẩn quốc tế; xử lý nghiêm các hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng với chế tài đủ mạnh, bảo đảm tính răn đe.

Để pháp luật đi vào cuộc sống, Ban Bí thư nhấn mạnh yêu cầu tạo đột phá trong công tác thi hành pháp luật. Các bộ, ngành, địa phương cần xây dựng kế hoạch triển khai đồng bộ, phù hợp với thực tiễn; tăng cường giám sát, thanh tra, kiểm tra; tập trung điều tra, xử lý nghiêm các hành vi gian lận, lừa đảo, cung cấp thông tin sai lệch, áp đặt điều khoản bất lợi cho số đông người tiêu dùng.

Một điểm mới quan trọng là việc phát huy vai trò của các tổ chức xã hội và doanh nghiệp, gắn với đẩy mạnh chuyển đổi số. Ban Bí thư yêu cầu tạo điều kiện để các hội bảo vệ người tiêu dùng tham gia tích cực hơn; xây dựng văn hóa kinh doanh lấy người tiêu dùng làm trung tâm; khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong chăm sóc khách hàng, truy xuất nguồn gốc và minh bạch thị trường.

Song song với đó, công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cần được đổi mới mạnh mẽ về nội dung và phương thức, ưu tiên ứng dụng công nghệ số, hướng tới các nhóm người tiêu dùng yếu thế, dễ bị tổn thương; qua đó thúc đẩy tiêu dùng có trách nhiệm và đấu tranh hiệu quả với hàng giả, hàng kém chất lượng.

Kết luận của Ban Bí thư khẳng định, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không chỉ là yêu cầu quản lý nhà nước mà còn là nền tảng quan trọng để xây dựng thị trường lành mạnh, nâng cao chất lượng tăng trưởng và củng cố niềm tin xã hội, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

An Dương