Niềm tin người tiêu dùng và bài toán an toàn thực phẩm

Vụ việc hơn 120 tấn thịt heo bệnh được phát hiện tại Công ty cổ phần Đồ hộp Hạ Long từng gây chấn động dư luận không chỉ bởi khối lượng lớn, mà còn bởi đây là doanh nghiệp có thương hiệu lâu năm. Sự việc cho thấy, chỉ một mắt xích lỏng lẻo trong kiểm soát chất lượng cũng có thể làm lung lay hình ảnh mà doanh nghiệp đã gây dựng trong nhiều năm, đồng thời kéo theo sự nghi ngờ lan rộng đối với cả ngành thực phẩm.

Không dừng lại ở những vụ việc riêng lẻ, thực trạng niềm tin của người tiêu dùng đang phản ánh rõ ràng qua các con số khảo sát. Theo Vietnam Report, có tới 98,6% người tiêu dùng cho biết, họ quan tâm đến yếu tố an toàn thực phẩm khi lựa chọn sản phẩm. Tuy nhiên, mức độ tin tưởng lại ở mức đáng lo ngại khi chỉ khoảng 30% người tiêu dùng thực sự tin tưởng, hơn 60% thừa nhận “tin nhưng vẫn dè chừng”, và gần 9% cho biết, đã mất niềm tin hoàn toàn. Điều này cho thấy, người tiêu dùng Việt Nam đang bước vào trạng thái cảnh giác cao độ, sẵn sàng thay đổi hành vi mua sắm chỉ sau một thông tin tiêu cực.

Gần 14.000 sản phẩm pate cột đèn của Đồ hộp Hạ Long bị nhiễm dịch tả lợn.

Thực tế, niềm tin ấy tiếp tục bị bào mòn bởi những vụ việc xảy ra ngay với các mặt hàng quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày. Trước đó, hàng loạt cơ sở sản xuất giá đỗ sử dụng “chất cấm” bị phát hiện và thu hồi trên nhiều địa bàn đã khiến dư luận đặc biệt lo ngại. Theo cơ quan chức năng, đa số các cơ sở này sử dụng 6-Benzylaminopurine (6-BAP) – một loại hormone kích thích tăng trưởng tế bào – nhằm rút ngắn thời gian sản xuất và tăng lợi nhuận. Đây là chất bị pháp luật Việt Nam cấm sử dụng trong sản xuất thực phẩm do tiềm ẩn nguy cơ gây hại cho sức khỏe, bao gồm kích ứng da, ảnh hưởng đường hô hấp, tổn thương gan và nguy cơ dị tật bẩm sinh nếu tiếp xúc lâu dài.

Không chỉ trong nước, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng đã khẳng định 6-BAP không nằm trong danh mục được phép sử dụng cho các loại rau mầm, theo báo cáo chung năm 2021 của Ủy ban hỗn hợp FAO/WHO về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (JMPR). Vụ việc “giá đỗ bẩn” vì vậy không chỉ làm xói mòn niềm tin của người tiêu dùng, mà còn khiến các bếp ăn tập thể, quán ăn và nhà hàng buộc phải thận trọng hơn, siết chặt quy trình lựa chọn và kiểm soát nguồn cung nguyên liệu.

Cùng thời điểm đó, giữa năm 2025, dư luận tiếp tục bàng hoàng khi một số cơ sở bị phát hiện sử dụng dầu ăn nhập khẩu dành cho thức ăn chăn nuôi để chế biến thành dầu ăn cho người. Theo Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), hành vi này vi phạm nghiêm trọng các quy định về an toàn thực phẩm, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, bởi các loại dầu dùng cho chăn nuôi không được kiểm soát theo tiêu chuẩn dành cho thực phẩm cho người.

Những vụ việc liên tiếp như vậy cho thấy, thách thức mà doanh nghiệp thực phẩm đang đối mặt không chỉ nằm ở khâu sản xuất, mà còn ở toàn bộ chuỗi cung ứng và khả năng quản trị rủi ro trong bối cảnh thông tin lan truyền nhanh chóng trên môi trường số. Theo các chuyên gia, chỉ trong vài giờ, một thông tin tiêu cực có thể lan rộng trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và các nền tảng livestream, khiến hình ảnh thương hiệu bị tổn hại nghiêm trọng nếu không được xử lý kịp thời.

Ông Lâm Hoàng Quân, chuyên gia tiêu chuẩn quốc tế tại SGS Việt Nam- cho rằng, người tiêu dùng ngày nay sẵn sàng chi trả cho những sản phẩm mà họ tin tưởng, nhưng cũng sẵn sàng loại bỏ ngay lập tức các thương hiệu không chứng minh được tính an toàn và minh bạch. Trong môi trường kinh doanh số, niềm tin không còn được xây dựng chậm rãi mà có thể mất đi rất nhanh.

Ở góc độ ngành hàng, bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP.HCM, nhận định thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở việc kiểm soát chất lượng và thông tin trong toàn bộ chuỗi giá trị, đặc biệt khi hoạt động kinh doanh thực phẩm đang dịch chuyển mạnh lên môi trường trực tuyến. Nếu doanh nghiệp không kiểm soát chặt nguồn gốc, tiêu chuẩn và thông tin sản phẩm, rủi ro mất niềm tin là điều khó tránh khỏi.

Trước sức ép đó, nhiều doanh nghiệp đã buộc phải thay đổi cách tiếp cận. Khảo sát của Vietnam Report cho thấy, 100% doanh nghiệp thực phẩm tham gia nghiên cứu đã áp dụng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, trong đó ISO 22000 là tiêu chuẩn phổ biến nhất. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, tiêu chuẩn chỉ là điều kiện cần. Để giữ được niềm tin, doanh nghiệp phải hướng tới khái niệm “sản phẩm toàn vẹn”, bao gồm an toàn, chất lượng và tính xác thực, với sự kiểm soát chặt chẽ từ nguyên liệu đầu vào đến khâu lưu thông và truyền thông sản phẩm.

Dầu ăn chăn nuôi "hô biến" thành thực phẩm sử dụng cho người.

Thực tế, gần 90% doanh nghiệp thực phẩm cho biết, sẽ tiếp tục đầu tư nâng cấp hệ thống quản lý chất lượng, tăng cường giám sát chuỗi cung ứng, ứng dụng công nghệ và đào tạo nhân sự trong thời gian tới. Việc minh bạch thông tin và truy xuất nguồn gốc đang được xem là một trong những giải pháp quan trọng để doanh nghiệp không chỉ phòng ngừa rủi ro, mà còn có cơ sở chứng minh sự tuân thủ khi xảy ra sự cố.

Ở khía cạnh truyền thông, TS. Bùi Quốc Liêm, chuyên gia truyền thông Đại học RMIT, cho rằng trong các vụ việc liên quan đến an toàn thực phẩm, im lặng không phải là lựa chọn an toàn. Doanh nghiệp cần phản hồi kịp thời, minh bạch và nhất quán, đi kèm với các hành động cụ thể như cải tiến quy trình, thu hồi sản phẩm lỗi, công khai kết quả kiểm nghiệm hoặc bồi hoàn cho người tiêu dùng.

Trong bối cảnh mùa cao điểm tiêu dùng cuối năm và Tết Nguyên đán đang đến gần, bài toán niềm tin càng trở nên cấp thiết. Mỗi sản phẩm đưa ra thị trường không chỉ là một giao dịch mua bán, mà còn là một “phiếu tín nhiệm” của người tiêu dùng dành cho doanh nghiệp.

Các chuyên gia nhận định, chỉ khi coi an toàn thực phẩm và minh bạch thông tin là chiến lược dài hạn, chứ không phải biện pháp đối phó ngắn hạn sau mỗi vụ việc, doanh nghiệp thực phẩm mới có thể từng bước khôi phục niềm tin, giữ vững vị thế và phát triển bền vững trong một thị trường ngày càng khắt khe.

Thanh Hiền