Nâng năng suất để tham gia sâu vào chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu

Ngành điện tử hiện có sự tham gia của nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và là một trong những lĩnh vực sản xuất, xuất khẩu quan trọng của Việt Nam. Trong khi đó, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước vẫn cần tiếp tục nâng cao năng lực về công nghệ, quản trị, chất lượng, nhân lực và khả năng đáp ứng các yêu cầu của chuỗi cung ứng.

Điều này cho thấy bài toán của doanh nghiệp Việt Nam không chỉ là tìm kiếm cơ hội cung ứng, mà trước hết phải nâng cao năng lực để đáp ứng yêu cầu của khách hàng trong chuỗi.

Năng suất không chỉ là sản lượng

Trong sản xuất điện tử, năng suất không đơn thuần được thể hiện bằng số lượng sản phẩm làm ra. Hiệu quả sử dụng lao động, máy móc, nguyên vật liệu, thời gian và năng lượng đều tác động đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

Một doanh nghiệp có thể tăng sản lượng nhưng nếu đồng thời phải sử dụng nhiều hơn lao động, nguyên vật liệu hoặc thời gian sản xuất thì mức tăng sản lượng chưa phản ánh đầy đủ sự cải thiện về năng suất.

Vì vậy, nâng năng suất cần bắt đầu từ việc nhận diện và giảm những yếu tố làm giảm hiệu quả sản xuất như thời gian chờ, thao tác không cần thiết, sản phẩm lỗi, thiết bị hoạt động không ổn định hoặc quy trình chưa được chuẩn hóa.

Đối với doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, những cải tiến này có ý nghĩa trực tiếp bởi khách hàng trong chuỗi cung ứng thường đặt yêu cầu cao về chất lượng, tiến độ, tính ổn định của sản phẩm và khả năng đáp ứng sản lượng.

Điểm nghẽn từ năng lực sản xuất

Thực tế phát triển công nghiệp hỗ trợ cho thấy năng lực công nghệ, vốn đầu tư, nhân lực và quản trị sản xuất vẫn là những vấn đề cần được doanh nghiệp quan tâm khi muốn nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng. Đây cũng là những yếu tố có mối liên hệ chặt chẽ với năng suất.

Khi công nghệ sản xuất chưa đáp ứng yêu cầu, doanh nghiệp khó duy trì chất lượng ổn định ở quy mô lớn. Khi quy trình quản trị và sản xuất chưa được chuẩn hóa, việc kiểm soát chi phí, tiến độ và tỷ lệ lỗi cũng trở nên khó khăn hơn. Trong khi đó, nếu thiếu nhân lực có khả năng vận hành và quản trị công nghệ, hiệu quả của các khoản đầu tư máy móc, thiết bị cũng có thể bị hạn chế.

Do đó, nâng năng suất không thể chỉ được hiểu là đầu tư thêm máy móc. Đây là quá trình đồng thời cải tiến công nghệ, quy trình, quản trị và năng lực con người.

Công nghiệp hỗ trợ là nền tảng để đi sâu vào chuỗi

Muốn doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng điện tử, phát triển công nghiệp hỗ trợ là một hướng đi quan trọng.

Quyết định số 929/QĐ-TTg ngày 25/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026–2035, trong đó nhấn mạnh việc nâng cao năng lực doanh nghiệp theo chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị toàn cầu và khu vực; tăng cường kết nối doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ với các doanh nghiệp dẫn dắt trong nước và quốc tế. Chương trình xác định điện tử thông minh và công nghiệp công nghệ cao là những lĩnh vực tập trung phát triển. Đến năm 2030, mục tiêu tỷ lệ nội địa hóa ngành điện tử đạt 25–30%

Đáng chú ý, chương trình đặt trọng tâm vào việc hỗ trợ doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ nâng cao năng lực công nghệ, quản trị, chất lượng và phát triển sản phẩm, hướng tới hình thành các doanh nghiệp có khả năng trở thành nhà cung ứng cấp 1, cấp 2 cho các doanh nghiệp dẫn dắt trong nước và quốc tế.

Những định hướng này cho thấy nâng năng lực doanh nghiệp không chỉ nhằm mở rộng sản xuất, mà còn hướng đến khả năng đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của chuỗi cung ứng.

Từ đạt yêu cầu đến nâng cấp vị trí

Một trong những thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam là khoảng cách giữa năng lực hiện tại và yêu cầu của các doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi.

Để trở thành nhà cung cấp, doanh nghiệp không thể chỉ cạnh tranh bằng giá. Khả năng kiểm soát chất lượng, duy trì sản lượng ổn định, giao hàng đúng hạn, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và cải tiến liên tục đều có ý nghĩa quan trọng. Ở góc độ này, năng suất trở thành một trong những nền tảng của năng lực cạnh tranh. Khi cùng sử dụng một lượng nguồn lực nhưng tạo ra sản phẩm có chất lượng ổn định hơn, tỷ lệ lỗi thấp hơn, thời gian sản xuất hợp lý hơn và chi phí được kiểm soát tốt hơn, doanh nghiệp sẽ có thêm cơ sở để đáp ứng yêu cầu của khách hàng.

Năng suất vì thế không chỉ là câu chuyện của một dây chuyền hay một nhà máy. Đó còn là yếu tố quyết định khả năng doanh nghiệp duy trì năng lực cung ứng trong dài hạn.

Không chỉ thu hút đầu tư, cần nâng năng lực doanh nghiệp trong nước

Việt Nam đã thu hút được nhiều tập đoàn điện tử lớn, tạo ra nhu cầu đối với hệ thống cung ứng nguyên vật liệu, linh kiện và dịch vụ công nghiệp. Tuy nhiên, để tăng giá trị tạo ra trong nước, cần tiếp tục nâng cao năng lực của khu vực doanh nghiệp nội địa.

Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 xác định phát triển công nghiệp hỗ trợ phải gắn với nâng cao năng lực doanh nghiệp theo chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị toàn cầu; đồng thời lấy yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng và tỷ lệ nội địa hóa của doanh nghiệp dẫn dắt làm định hướng cho hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ.

Vì vậy, nâng năng suất của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ cần được xem là một phần của quá trình nâng cấp chuỗi cung ứng.

Doanh nghiệp cần bắt đầu từ những vấn đề căn bản: chuẩn hóa quy trình, kiểm soát chất lượng, giảm tỷ lệ lỗi, nâng hiệu suất thiết bị, đào tạo nhân lực và quản trị tốt dữ liệu sản xuất. Trên nền tảng đó, doanh nghiệp có thể tiếp tục đầu tư vào tự động hóa, số hóa, nghiên cứu và phát triển sản phẩm hoặc công nghệ mới.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là sản xuất được nhiều hơn, mà là tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một lượng nguồn lực, đồng thời duy trì chất lượng và độ ổn định mà thị trường yêu cầu.

Trong bối cảnh chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 đặt mục tiêu nâng cao năng lực sản xuất trong nước, tăng tỷ lệ nội địa hóa và thúc đẩy doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, nâng năng suất sẽ ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng đối với doanh nghiệp điện tử và công nghiệp hỗ trợ. Đây không phải là bước đi riêng lẻ, mà là quá trình từ chuẩn hóa sản xuất, nâng chất lượng, cải tiến công nghệ đến phát triển năng lực quản trị và nhân lực. Khi những nền tảng này được cải thiện, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có thêm điều kiện để đáp ứng yêu cầu của các doanh nghiệp dẫn dắt và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu.

Cẩm Anh