Năng suất ngành cao su và bài toán mở rộng thị trường xuất khẩu

Ngành cao su được xác định là một trong những ngành công nghiệp nền tảng, có vai trò quan trọng đối với kim ngạch xuất khẩu và giải quyết việc làm cho hàng trăm nghìn lao động. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhiều doanh nghiệp trong ngành vẫn đang đối mặt với những điểm nghẽn mang tính cấu trúc như năng suất lao động chưa cao, chất lượng sản phẩm thiếu ổn định, tỷ lệ sai lỗi và lãng phí còn lớn, trong khi năng lực quản lý tại hiện trường chưa theo kịp yêu cầu sản xuất hiện đại. Những hạn chế này càng bộc lộ rõ trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu truy xuất nguồn gốc và các cam kết về phát triển bền vững.

Trong bối cảnh đó, TWI được đánh giá là phương pháp tiếp cận phù hợp với đặc thù của ngành cao su, nơi lực lượng lao động trực tiếp chiếm tỷ trọng lớn, quy trình sản xuất đòi hỏi tính kỷ luật cao và sự ổn định lâu dài. Thực tế triển khai tại Công ty TNHH MTV Cao su Dầu Tiếng cho thấy, việc áp dụng TWI đã giúp doanh nghiệp rà soát, chuẩn hóa lại các quy trình sản xuất, giảm sự phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân của người thợ. Người lao động mới có thể nhanh chóng tiếp cận và nắm bắt công việc, trong khi lao động lâu năm được củng cố kỹ năng và nâng cao ý thức tuân thủ quy trình. Nhờ đó, tỷ lệ sai lỗi được kiểm soát tốt hơn, năng suất lao động được cải thiện và chất lượng sản phẩm trở nên ổn định hơn.

Sản phẩm từ mủ cao su. Ảnh ST 

Không chỉ dừng lại ở hiệu quả sản xuất, TWI còn tạo ra những thay đổi tích cực trong tư duy quản trị doanh nghiệp. Thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu “chạy sản lượng”, các nhà quản lý bắt đầu chú trọng hơn đến đào tạo con người, xây dựng đội ngũ và thúc đẩy cải tiến liên tục ngay từ những công việc nhỏ nhất tại hiện trường. Đây được xem là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp từng bước tiếp cận và triển khai hiệu quả các hệ thống quản lý tiên tiến như Lean, ISO, cũng như các tiêu chuẩn về trách nhiệm xã hội và môi trường.

Một trong những yếu tố thúc đẩy việc áp dụng TWI trong ngành cao su chính là sự đồng hành của các chương trình hỗ trợ từ Nhà nước, đặc biệt là Quyết định số 1322/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình quốc gia hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, hàng hóa giai đoạn 2021 - 2030, ban hành ngày 31/08/2020 (Chương trình 1322). Thông qua chương trình này, nhiều doanh nghiệp đã được tư vấn, đào tạo và hỗ trợ triển khai các công cụ cải tiến phù hợp với điều kiện thực tế, thay vì áp dụng máy móc những mô hình quản lý phức tạp, khó triển khai.

Chia sẻ về tác động của các chương trình hỗ trợ, ông Quách Thạch Thi – Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn Quản lý và Phát triển doanh nghiệp Á Châu, cho biết: “Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam phát triển từ mô hình hộ kinh doanh, do đó còn hạn chế về kiến thức quản trị và chưa nắm vững các tiêu chuẩn cần thiết để đưa sản phẩm ra thị trường trong nước cũng như xuất khẩu. Thông qua Chương trình 1322, doanh nghiệp được hỗ trợ nâng cao năng lực quản lý, cập nhật kiến thức và từng bước cải thiện cơ sở vật chất, hạ tầng. Nhờ đó, sản phẩm đáp ứng tốt hơn các yêu cầu về chất lượng, mở ra cơ hội tham gia thị trường nội địa và chuỗi xuất khẩu”.

Ông cũng nhấn mạnh rằng, với đặc thù quy mô nhỏ và vừa, nhiều doanh nghiệp gặp hạn chế về nguồn lực tài chính, nhất là đối với ngành cao su. Vì vậy, sự hỗ trợ của Nhà nước đóng vai trò quan trọng, tạo điều kiện để doanh nghiệp triển khai các chương trình nâng cao năng suất, chất lượng một cách bài bản. Trong bối cảnh đó, TWI được đánh giá là công cụ có chi phí triển khai không cao nhưng mang lại hiệu quả bền vững, bởi trọng tâm là thay đổi cách làm việc và phát triển con người. Khi người lao động hiểu rõ công việc, thực hiện đúng ngay từ đầu và chủ động đề xuất cải tiến, doanh nghiệp sẽ giảm được các chi phí ẩn do sai lỗi, làm lại và lãng phí.

Nhiều doanh nghiệp cao su đã đạt được những tín hiệu tích cực khi áp dụng các công cụ năng suất

Nhìn nhận về góc độ chiến lược, ông Lê Thanh Hưng – Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam nhận định, trong thách thức luôn tồn tại cơ hội nếu ngành cao su tận dụng tốt các xu hướng phát triển bền vững đang hình thành trên thị trường toàn cầu. Theo đó, các định hướng trọng tâm trong thời gian tới bao gồm: thúc đẩy chuyển đổi xanh và tăng cường truy xuất nguồn gốc; đẩy mạnh đổi mới công nghệ nhằm giảm phát thải và tiết kiệm tài nguyên; tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với địa phương và nông hộ trồng cao su; đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, đồng thời phát triển các sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao. Bên cạnh đó, việc chủ động theo dõi, cập nhật các biến động chính sách thương mại quốc tế để kịp thời điều chỉnh kế hoạch sản xuất, kinh doanh cũng được xác định là yếu tố then chốt.

Theo dự báo của Hiệp hội Cao su Việt Nam (VRA), giai đoạn 2026–2030 sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho ngành, đặc biệt khi nhu cầu cao su và sản phẩm cao su tại các thị trường Trung Đông, Ấn Độ và châu Phi được kỳ vọng tiếp tục tăng trưởng. Việc cắt giảm thuế quan theo các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết và đang thực thi cũng tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu. Cùng với đó, xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương tiếp tục diễn ra, mang lại cơ hội thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu cho ngành cao su Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, việc lựa chọn đúng hướng đi và công cụ phát triển, trong đó có TWI sẽ là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp cao su nâng cao năng suất, ổn định chất lượng và từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.

 Yến Hoa