Nâng tầm dược liệu: Từ sản phẩm OCOP đến động lực tăng trưởng kinh tế địa phương

Tại Phú Thọ, câu chuyện nâng cấp sản phẩm OCOP từ nguồn dược liệu quý được thể hiện rõ qua mô hình của Hợp tác xã Nấm Tam Đảo. Từ nền tảng sản xuất nấm bào ngư và linh chi truyền thống, đơn vị đã đầu tư công nghệ nuôi cấy hiện đại, tiếp nhận chuyển giao kỹ thuật từ Trung tâm Khuyến nông Quốc gia trong năm 2025 để phát triển thành công giống đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris (giống Cm3). Sản phẩm có chất lượng đồng đều, màu sắc đẹp và hàm lượng dược chất ổn định, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường.

Đến nay, hợp tác xã đã phát triển 13 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP từ 3 đến 4 sao. Danh mục sản phẩm không chỉ dừng ở đông trùng hạ thảo sấy thăng hoa mà còn mở rộng sang trà, cốm hòa tan, cao đông trùng, viên bổ thận và các sản phẩm sữa chức năng. Điểm đáng chú ý là toàn bộ quy trình sản xuất đều bảo đảm truy xuất nguồn gốc rõ ràng, từng bước xây dựng thương hiệu dược liệu gắn với chất lượng và niềm tin người tiêu dùng.

Mô hình sản xuất tại đây còn cho thấy hướng đi nông nghiệp tuần hoàn đa giá trị khi kết hợp dâu tằm - tơ lụa - đông trùng hạ thảo. Nhộng tằm được sử dụng làm giá thể nuôi cấy, trong khi kén tằm phục vụ ngành tơ lụa, tạo nên chuỗi liên kết khép kín, giảm chi phí đầu vào và gia tăng giá trị sản phẩm. Vùng nguyên liệu cũng được mở rộng sang các địa phương lân cận, góp phần hình thành mạng lưới sản xuất ổn định.

Lãnh đạo HTX Nấm Tam Đảo (bên trái) giới thiệu quy trình sản xuất đông trùng hạ thảo.

Nếu Phú Thọ cho thấy sự chuyển mình ở cấp hợp tác xã thì tại Lào Cai, dược liệu đã được xác định là ngành kinh tế chủ lực mang tầm chiến lược. Tỉnh hiện có khoảng 850 loài cây thuốc, trong đó 70 loài quý hiếm, đặc hữu phân bố tại khu vực Hoàng Liên. Tổng diện tích trồng dược liệu đạt khoảng 6.555 ha, chủ yếu dưới tán rừng, cho sản lượng hơn 30.200 tấn mỗi năm, tạo sinh kế cho hàng nghìn hộ đồng bào dân tộc thiểu số.

Lào Cai đã được quy hoạch là một trong tám vùng dược liệu trọng điểm quốc gia. Hiện địa phương có 56 sản phẩm dược liệu và 33 sản phẩm từ quế đạt chứng nhận OCOP từ 3 sao trở lên. Để bảo đảm nguồn giống, hệ thống trại nghiên cứu và vườn ươm được đầu tư đồng bộ, với công suất sản xuất khoảng 104 triệu cây giống quế mỗi năm, tạo nền tảng phát triển vùng nguyên liệu quy mô lớn.

Cùng với mở rộng diện tích trồng, tỉnh chú trọng khâu chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị gia tăng. Một số doanh nghiệp đã đầu tư nhà máy hiện đại, hình thành chuỗi khép kín từ trồng trọt đến tiêu thụ.

Có thể kể đến Traphaco Sa Pa với các sản phẩm từ atiso, chè dây hay Sapanapro chuyên sản xuất cao thuốc và nước tắm thảo dược. Sự tham gia của doanh nghiệp giúp dược liệu địa phương không chỉ dừng ở nguyên liệu thô mà chuyển mạnh sang chế biến, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.

Theo mục tiêu Nghị quyết 48-NQ/TU, giai đoạn tới tỉnh phấn đấu nâng diện tích dược liệu lên trên 8.500 ha, sản lượng đạt khoảng 40.000 tấn. Tổng giá trị ngành hàng sau chế biến dự kiến đạt trên 2.000 tỷ đồng mỗi năm, tăng hơn hai lần so với năm 2025. Năm 2026, tỉnh sẽ triển khai hai dự án phát triển dược liệu quy mô lớn, tạo nền tảng mở rộng vùng nguyên liệu và hoàn thiện chuỗi liên kết từ giống, trồng, thu hái đến chế biến và tiêu thụ.

Những con số cụ thể từ Phú Thọ và Lào Cai cho thấy dược liệu không còn là lĩnh vực sản xuất manh mún mà đang từng bước được tổ chức theo hướng bài bản, gắn với tiêu chuẩn hóa, truy xuất nguồn gốc và chế biến sâu. Khi được quy hoạch đồng bộ và đầu tư đúng hướng, dược liệu hoàn toàn có thể trở thành trụ cột kinh tế nông nghiệp, nâng cao thu nhập cho người dân và tạo giá trị bền vững cho địa phương.

Thanh Hiền