‘Nếu tiêu chuẩn là tự nguyện, tại sao chúng lại quan trọng đến vậy?’

Xét cho cùng, chính phủ là bên ban hành luật, các cơ quan quản lý xây dựng quy định; còn cơ quan thực thi chịu trách nhiệm giám sát việc tuân thủ. Đây là những cơ chế mà hầu hết mọi người nghĩ đến khi đề cập đến cách xã hội thiết lập yêu cầu về an toàn, độ tin cậy, hiệu suất, tính bền vững hay an ninh. Tuy nhiên, nếu quan sát kỹ hơn, sẽ thấy các tiêu chuẩn đang âm thầm vận hành phía sau gần như tất cả những hệ thống đó.

Rất nhiều yếu tố giúp cuộc sống hằng ngày của chúng ta trở nên an toàn hơn, đáng tin cậy hơn và dễ dự đoán hơn đều hoạt động một cách lặng lẽ. Chúng ta hiếm khi để ý đến chúng bởi khi mọi thứ vận hành tốt, chúng ta gần như không cần phải nghĩ đến. Tiêu chuẩn chính là một phần của hạ tầng vô hình ấy.

Mối quan hệ giữa tiêu chuẩn và chính sách công là minh chứng điển hình. Chính phủ có trách nhiệm xác định những mục tiêu mà xã hội hướng tới như sản phẩm an toàn hơn, hạ tầng có khả năng chống chịu tốt hơn, năng lượng sạch hơn, công nghệ số an toàn hơn, hệ thống giao thông đáng tin cậy hơn hay dịch vụ chăm sóc sức khỏe hiệu quả hơn. Danh sách này gần như không có giới hạn. Thách thức đặt ra là các công nghệ, sản phẩm, hệ thống và ngành công nghiệp chịu tác động của những mục tiêu chính sách này ngày càng trở nên phức tạp và phát triển với tốc độ nhanh chưa từng có. Đó chính là lúc các tiêu chuẩn phát huy vai trò.

Tiêu chuẩn cung cấp cơ chế thực tiễn để chuyển hóa các mục tiêu chính sách ở tầm vĩ mô thành những thực hành kỹ thuật thống nhất. Chúng tạo điều kiện để các chuyên gia từ doanh nghiệp, cơ quan nhà nước, giới học thuật, tổ chức bảo vệ người tiêu dùng và nhiều bên liên quan khác cùng tham gia, xây dựng sự đồng thuận về những gì được coi là thực hành tốt. Không phải là hoàn hảo, cũng không phải là bất biến. Nhưng đủ tốt để tạo nên một nền tảng chung, trên cơ sở đó đổi mới sáng tạo, thương mại, an toàn và hiệu quả hoạt động có thể tiếp tục phát triển.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng trải dài trên nhiều châu lục, hàng hóa liên tục lưu thông qua biên giới và các công nghệ mới đã xuất hiện trên thị trường toàn cầu trước khi các chính phủ kịp đánh giá đầy đủ tác động của chúng, thì tính nhất quán trở thành một giá trị đặc biệt quan trọng. Tiêu chuẩn tạo ra sự nhất quán đó, chúng thiết lập ngôn ngữ chung giữa nhà sản xuất và khách hàng; giữa nhà cung cấp và bên mua; giữa các nhà đổi mới sáng tạo và nhà đầu tư; giữa cơ quan quản lý và các đối tượng chịu sự quản lý.

Quan trọng hơn cả, tiêu chuẩn tạo dựng niềm tin. Chủ tịch ASTM International Andrew G. Kireta Jr từng chia sẻ rằng sự đồng thuận là sản phẩm giá trị nhất của ASTM. Bản thân các tiêu chuẩn rất quan trọng, nhưng chúng thực chất là kết quả được ghi nhận của một giá trị còn lớn hơn - sự đồng thuận rộng rãi giữa các bên liên quan về một hướng đi chung. Nguyên tắc này cũng được áp dụng trong lĩnh vực hoạch định chính sách.

Khi các chính phủ viện dẫn hoặc áp dụng các tiêu chuẩn đồng thuận tự nguyện, điều họ khai thác không chỉ là nội dung kỹ thuật của tiêu chuẩn mà còn là toàn bộ tri thức, kinh nghiệm và sự đồng thuận của cộng đồng đã cùng xây dựng nên tiêu chuẩn đó. Điều này không có nghĩa là chính phủ từ bỏ thẩm quyền của mình cho các tổ chức xây dựng tiêu chuẩn. Ngược lại, vai trò của mỗi bên càng được thể hiện rõ hơn.

Chính sách công hiệu quả và hoạt động tiêu chuẩn hóa hiệu quả đảm nhiệm những vai trò khác nhau nhưng bổ trợ lẫn nhau. Chính phủ xác định các mục tiêu mà xã hội hướng đến, còn các tổ chức xây dựng tiêu chuẩn tập hợp chuyên gia để xác định những phương thức thực tiễn nhằm hiện thực hóa mục tiêu đó. Cả hai đều không thể thiếu. Điểm tạo nên sức mạnh đặc biệt của mối quan hệ này chính là khả năng thích ứng.

Công nghệ không ngừng thay đổi, thị trường liên tục phát triển, những rủi ro mới xuất hiện, đồng thời cũng mở ra cơ hội mới. Quy trình xây dựng tiêu chuẩn trên cơ sở đồng thuận tự nguyện cho phép các tiêu chuẩn phát triển cùng với những thay đổi đó. Những người tham gia mới mang đến góc nhìn mới. Các ngành công nghiệp mới đặt ra yêu cầu mới. Những công nghệ mới tạo nên những thách thức mới. Thông qua hợp tác và đồng thuận, các tiêu chuẩn có thể liên tục thích ứng trong khi vẫn duy trì sự ổn định và niềm tin cho các bên sử dụng.

Chủ tịch ASTM International Andrew G. Kireta Jr.

Trong vài năm qua, Chủ tịch ASTM International Andrew G. Kireta Jr có cơ hội làm việc với nhiều tổ chức tiêu chuẩn, chính phủ, cơ quan quản lý và lãnh đạo doanh nghiệp trên khắp thế giới. Mặc dù mỗi quốc gia có hệ thống khác nhau, nhưng luôn có một điểm chung nổi bật: tiêu chuẩn ngày càng được xem là công cụ chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo thuận lợi cho thương mại toàn cầu.

Tiêu chuẩn từ trước đến nay chưa bao giờ chỉ đơn thuần là các quy định kỹ thuật. Chúng tạo dựng niềm tin cần thiết để thị trường vận hành hiệu quả. Chúng giúp các tổ chức quản lý những yếu tố bất định. Chúng tạo sự tin tưởng rằng sản phẩm và hệ thống sẽ hoạt động đúng như mong đợi. Đồng thời, chúng mở ra cơ hội hợp tác giữa các bên liên quan vốn có thể chưa từng có cơ hội làm việc cùng nhau. Có thể nói, tiêu chuẩn nằm ở giao điểm giữa chính sách, đổi mới sáng tạo và xã hội.

Khi những thách thức mới tiếp tục xuất hiện, từ sản xuất tiên tiến, trí tuệ nhân tạo đến phát triển bền vững, khả năng chống chịu và hạ tầng thế hệ mới, nhu cầu đối với các tiêu chuẩn được xây dựng trên cơ sở đồng thuận, linh hoạt và có chất lượng sẽ ngày càng gia tăng.

Thực tế này đang diễn ra rõ nét trong ngành hàng không. Quy định Modernization of Special Airworthiness Certification (MOSAIC) mới đây của Cục Hàng không Liên bang Hoa Kỳ (FAA) đã mở rộng đáng kể phạm vi phát triển của các dòng máy bay thể thao hạng nhẹ. Để đáp ứng sự thay đổi đó, Ban kỹ thuật F37 về máy bay thể thao hạng nhẹ đã xây dựng và sửa đổi hơn 40 tiêu chuẩn, tạo nên khung kỹ thuật cần thiết nhằm bảo đảm an toàn, hiệu suất và chức năng cho thế hệ máy bay mới.

Mục tiêu chính sách là mở rộng khả năng tiếp cận và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Sự thay đổi trong quy định đã tạo ra cơ hội. Còn các tiêu chuẩn chính là con đường để hiện thực hóa cơ hội đó. Đây cũng là cách mà sự phát triển ngày càng diễn ra trong các ngành công nghiệp phức tạp, dựa trên nền tảng công nghệ.

Ở trạng thái tốt nhất, tiêu chuẩn quy tụ đội ngũ chuyên gia tình nguyện cùng chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm và góc nhìn để chuyển hóa những giá trị chung thành các hành động cụ thể. Chúng giúp chính phủ đạt được các mục tiêu chính sách, giúp doanh nghiệp đổi mới sáng tạo với sự tự tin và giúp thị trường vận hành hiệu quả hơn. Quan trọng hơn hết, tiêu chuẩn góp phần giúp thế giới vận hành tốt đẹp hơn.

Hà My (theo ASTM)