Ngành dệt may đối mặt ‘nút thắt’ xanh hóa

Chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với ngành dệt may Việt Nam trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về môi trường, phát thải và truy xuất nguồn gốc.

Là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực với kim ngạch đạt khoảng 45-46 tỷ USD mỗi năm, dệt may Việt Nam hiện phụ thuộc lớn vào các thị trường khó tính như Mỹ, EU và Nhật Bản. Khi hơn 90% sản phẩm hướng tới các thị trường này, xanh hóa không còn là lựa chọn mà là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp duy trì đơn hàng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi đang đối mặt với nhiều rào cản về vốn, công nghệ và thể chế.

Chuyển đổi xanh không còn là một lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu cấp bách.

Theo báo cáo đóng góp xây dựng Dự thảo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 sửa đổi của Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex), nhiều khó khăn hiện nay đang làm chậm quá trình xanh hóa của doanh nghiệp, đặc biệt là các thủ tục hành chính liên quan đến cấp phép môi trường và đầu tư hạ tầng xử lý tại các khu công nghiệp.

Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho rằng, nhận thức về chuyển đổi xanh giữa các doanh nghiệp vẫn chưa đồng đều. Bên cạnh đó, những vướng mắc trong thủ tục từ cấp phép đầu tư, đánh giá tác động môi trường đến phòng cháy chữa cháy đang khiến doanh nghiệp gặp nhiều áp lực khi triển khai dự án.

Theo ông Cẩm, nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa chịu tác động nặng nề nhất do hạn chế về nguồn lực tài chính, nhân sự và năng lực tiếp cận công nghệ. Dù một số doanh nghiệp lớn như TNG, May 10 hay Việt Tiến đã bắt đầu áp dụng quản trị số và đo đếm phát thải, phần lớn doanh nghiệp vẫn mới dừng ở mức nâng cao nhận thức mà chưa thể triển khai thực chất.

Cùng quan điểm, ông Hoàng Mạnh Cường, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Đầu tư hạ tầng Khu công nghiệp Bảo Minh cho biết, nhiều doanh nghiệp đã nỗ lực giảm tiêu thụ nước trong khâu nhuộm, từ mức 125-130 lít/mét vải xuống còn khoảng 80-85 lít. Tuy nhiên, để tiến tới công nghệ nhuộm “không nước”, chi phí đầu tư dây chuyền mới là rất lớn, vượt quá khả năng của nhiều doanh nghiệp.

Không chỉ vậy, việc chuyển đổi từ lò hơi than sang các nguồn năng lượng tái tạo như biomass hay điện mặt trời cũng gặp nhiều trở ngại. Tại khu vực miền Bắc, số giờ nắng thấp khiến hiệu quả đầu tư điện mặt trời chưa cao, làm giảm động lực mở rộng mô hình này.

Theo các doanh nghiệp, thực tế trên cho thấy ngành dệt may vẫn thiếu các giải pháp công nghệ xanh có chi phí phù hợp với điều kiện sản xuất trong nước.

Từ thực tiễn triển khai, Vinatex kiến nghị cần hoàn thiện khung pháp lý theo hướng minh bạch, đồng bộ và phù hợp hơn với đặc thù ngành dệt may. Trong đó, doanh nghiệp đề xuất sử dụng dữ liệu quan trắc tự động làm căn cứ thanh tra, kiểm tra; áp dụng cơ chế quản lý theo mức độ rủi ro môi trường; đơn giản hóa thủ tục cấp phép; đồng thời hoàn thiện cơ chế thị trường carbon và hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính.

Theo Vinatex, việc hoàn thiện chính sách sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào công nghệ xử lý chất thải, tái sử dụng nước và các mô hình sản xuất tuần hoàn, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Doanh nghiệp cũng kỳ vọng các quy định mới sẽ khắc phục tình trạng chồng chéo giữa các luật liên quan, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận các chính sách ưu đãi về thuế và tài chính xanh.

Trong khi đó, ông Hoàng Mạnh Cường cho rằng để hình thành các khu công nghiệp sinh thái - nơi doanh nghiệp cam kết sử dụng năng lượng tiết kiệm, tuần hoàn nước và đảm bảo môi trường sản xuất xanh - cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn từ Nhà nước, đặc biệt trong việc khơi thông nguồn vốn tài chính xanh.

Hoàn thiện khung pháp lý theo hướng minh bạch, đồng bộ và phù hợp thực tiễn.

Theo ông Cường, các doanh nghiệp hiện đang chịu áp lực “chuyển đổi kép”, vừa phải số hóa quy trình sản xuất, vừa phải xanh hóa hoạt động vận hành. Tuy nhiên, Việt Nam hiện vẫn chưa có bộ tiêu chuẩn thống nhất về chuyển đổi xanh, khiến doanh nghiệp lúng túng trong quá trình triển khai và phải đáp ứng đồng thời nhiều bộ tiêu chí ESG khác nhau từ đối tác quốc tế.

Các chuyên gia nhận định, nếu không sớm tháo gỡ các “điểm nghẽn” về vốn, công nghệ và thể chế, quá trình xanh hóa ngành dệt may sẽ khó tăng tốc, trong khi áp lực từ thị trường xuất khẩu ngày càng lớn.

Hiền Anh