Ngành gốm đẩy mạnh chuyển đổi xanh, ứng dụng công nghệ sạch để bứt phá

Trong bối cảnh các tiêu chuẩn môi trường trên thế giới ngày càng siết chặt, ngành gốm sứ Việt Nam – lĩnh vực vốn tiêu thụ nhiều năng lượng và tài nguyên đang chịu sức ép lớn phải thay đổi mô hình sản xuất theo hướng xanh và bền vững. Xu hướng này không chỉ xuất phát từ yêu cầu bên ngoài, mà còn trở thành động lực nội tại thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao giá trị sản phẩm và thích ứng với thị trường toàn cầu.

Theo PGS.TS. Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, tăng trưởng kinh tế hiện nay không thể chỉ dựa vào tốc độ mà phải song hành với tính bền vững. Ông cho rằng mô hình tăng trưởng truyền thống dựa vào khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ đang dần bộc lộ nhiều hạn chế, buộc doanh nghiệp phải chuyển dịch sang hướng hiệu quả hơn, thân thiện hơn với môi trường.

Đối với ngành gốm, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi quá trình sản xuất tiêu tốn lượng lớn nhiên liệu như than và khí đốt, đồng thời phát sinh khí thải và nước thải đáng kể. Vì vậy, việc chuyển đổi sang công nghệ sạch, sử dụng năng lượng hiệu quả và tái cấu trúc quy trình sản xuất đang trở thành xu hướng tất yếu.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp gốm Việt Nam đã chủ động đi trước trong quá trình chuyển đổi này. Tiêu biểu, Công ty Cổ phần Thiết kế và Sản xuất gốm sứ Bát Tràng đã nghiên cứu và vận hành thành công lò nung con thoi dung tích 9m³ – một cải tiến đáng chú ý trong công nghệ sản xuất gốm.

Chuyển đổi xanh, ứng dụng công nghệ giúp nhiều doanh nghiệp gốm nâng cao giá trị sản phẩm 

So với phương pháp truyền thống, hệ thống này giúp giảm hơn 30% tiêu hao nhiên liệu và rút ngắn thời gian nung khoảng 20–24%, từ đó cải thiện rõ rệt hiệu quả sản xuất. Không chỉ vậy, chất lượng sản phẩm cũng được nâng lên với tỷ lệ đạt chuẩn từ 98–99%, cao hơn nhiều so với lò gas thông thường.

Đáng chú ý, chi phí đầu tư ban đầu của công nghệ mới chỉ bằng khoảng một nửa so với thiết bị nhập khẩu, giúp doanh nghiệp trong nước dễ dàng tiếp cận và ứng dụng. Về mặt kỹ thuật, lò nung vận hành với ngọn lửa nhiệt độ cao, phân bố đều trong buồng nung, cho phép đạt mức 1.600–1.800°C, đồng thời hạn chế bụi và gần như không phát sinh lưu huỳnh.

Hiệu quả môi trường cũng được cải thiện rõ rệt. Nếu như trước đây hệ thống lò cũ có thể phát thải hơn 256 tấn CO₂ mỗi năm, thì sau cải tiến, lượng phát thải giảm còn khoảng 89 tấn, đồng thời khói bụi gần như được loại bỏ. Ngoài ra, nhiệt dư trong quá trình nung còn được tận dụng để sấy mộc, giúp nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng.

Thành công từ mô hình này đã tạo hiệu ứng lan tỏa trong ngành. Công ty TNHH Minh Long I là một trong những doanh nghiệp tiêu biểu áp dụng hướng tiếp cận sản xuất gắn với bảo vệ môi trường. Nhà máy của doanh nghiệp được quy hoạch đồng bộ, kết hợp giữa sản xuất và khu trưng bày, đồng thời ứng dụng dây chuyền hiện đại từ Đức và Nhật Bản.

Minh Long I đã số hóa nhiều công đoạn sản xuất như thiết kế và tạo hình sản phẩm, giúp giảm sai sót, tiết kiệm nguyên liệu và tối ưu năng lượng. Doanh nghiệp cũng chuyển sang sử dụng lò nung gas thay cho nhiên liệu truyền thống, giúp giảm 20–35% tiêu hao nhiên liệu và rút ngắn 10–35% thời gian nung. Nhờ những cải tiến này, tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn tăng từ khoảng 65% lên 87–95%, đồng thời nhiệt dư được tái sử dụng trong các công đoạn khác, góp phần giảm phát thải ra môi trường.

Bên cạnh đó, Công ty Cổ phần Gốm sứ Viglacera cũng là một trong những đơn vị tiên phong trong chuyển đổi xanh, với các giải pháp tái sử dụng nhiệt dư, tối ưu hóa nhiên liệu và đầu tư hệ thống xử lý khí thải đạt tiêu chuẩn quốc tế. Những cải tiến này không chỉ giúp giảm chi phí mà còn tăng khả năng đáp ứng các yêu cầu khắt khe từ thị trường xuất khẩu.

Chủ động chuyển đổi xanh đang dần giúp doanh nghiệp gồm còn khẳng định lợi thế cạnh tranh trên thị trường

Một ví dụ khác là Công ty TNHH Gốm Chu Đậu, doanh nghiệp phục hồi dòng gốm truyền thống kết hợp công nghệ hiện đại. Trong quá trình sản xuất, đơn vị này chú trọng sử dụng nguyên liệu tự nhiên, hạn chế hóa chất độc hại và cải tiến lò nung để tiết kiệm năng lượng, đồng thời gắn sản phẩm với giá trị văn hóa và yếu tố bền vững.

Theo lãnh đạo Công ty Gốm Chu Đậu, là doanh nghiệp đặc thù bởi phương thức sản xuất là nghề truyền thống, mọi công đoạn từ khâu chế tác đến hoàn thiện sản phẩm đều làm bằng thủ công… Nhưng vẫn cần ứng dụng công nghệ số như các nghệ nhân thiết kế họa tiết, hình ảnh sản phẩm đều được thể hiện trên máy tính, chỉnh sửa hoàn chỉnh sẽ in ra đưa cho các nghệ nhân chế tác...Cũng nhờ công nghệ số với những trang du lịch quảng bá, các sản phẩm hay địa danh tham quan du lịch của công ty cũng được nhiều người biết đến hơn và ngày càng đón thêm nhiều du khách đến thăm quan và mua sắm.

Thực tế cho thấy, những doanh nghiệp chủ động chuyển đổi xanh đang dần khẳng định lợi thế cạnh tranh, không chỉ về thị trường mà còn về hình ảnh thương hiệu gắn với trách nhiệm xã hội. Ngược lại, những đơn vị chậm thích ứng có nguy cơ bị bỏ lại phía sau khi các tiêu chuẩn môi trường ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc.

Theo đó, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành con đường tất yếu của ngành gốm Việt Nam. Việc đầu tư công nghệ sạch, tối ưu hóa sản xuất và nâng cao năng lực quản trị sẽ là nền tảng giúp doanh nghiệp phát triển bền vững, đồng thời tận dụng tốt hơn các cơ hội từ xu hướng toàn cầu.

Trong bối cảnh thế giới liên tục thay đổi với những “luật chơi” mới, doanh nghiệp thích ứng nhanh sẽ là những đơn vị dẫn đầu. Với ngành gốm, chuyển đổi xanh chính là chìa khóa mở ra giai đoạn phát triển mới, cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường.

An Dương