TCVN 14474:2025 về đánh giá pin để chuyển đổi mục đích sử dụng hoặc chế tạo lại

Sự phát triển mạnh mẽ của xe điện, thiết bị di động và các hệ thống lưu trữ năng lượng trong những năm gần đây kéo theo lượng pin thải ra môi trường tăng nhanh. Không chỉ dừng ở pin tiểu thông thường, ngày càng nhiều pin lithium-ion từ xe máy điện, ô tô điện hay hệ thống lưu trữ năng lượng mặt trời được đưa vào giai đoạn cuối vòng đời sử dụng. Thực tế cho thấy, nhiều loại pin vẫn còn khả năng hoạt động nhất định sau khi hết vòng đời đầu tiên, từ đó hình thành xu hướng thu gom, tái sử dụng hoặc chế tạo lại.

Tuy nhiên, hoạt động này hiện vẫn diễn ra khá tự phát ở một số nơi. Việc kiểm tra, phân loại pin chủ yếu dựa vào kinh nghiệm hoặc thiết bị đơn giản, chưa có quy trình thống nhất. Điều này dẫn đến nguy cơ không nhỏ về an toàn, đặc biệt là cháy nổ do pin suy giảm chất lượng nhưng vẫn được đưa trở lại sử dụng. Bên cạnh đó, việc thiếu chuẩn kỹ thuật cũng khiến công tác quản lý và kiểm soát chất lượng pin tái sử dụng gặp nhiều khó khăn, tiềm ẩn rủi ro cho người dùng và môi trường.

Trong bối cảnh đó, việc ban hành tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14474:2025, tương đương tiêu chuẩn quốc tế ANSI/CAN/UL 1974:2023, được xem là bước đi quan trọng nhằm thiết lập khung kỹ thuật thống nhất cho hoạt động đánh giá pin trước khi chuyển đổi mục đích sử dụng hoặc chế tạo lại.

Đánh giá pin để chuyển đổi mục đích sử dụng hoặc chế tạo lại đáp ứng tiêu chuẩn giúp phát triển thị trường pin tái sinh một cách an toàn. Ảnh minh họa 

Theo tiêu chuẩn này, pin không được coi là sản phẩm đồng nhất sau khi hết vòng đời, mà phải được đánh giá theo từng mức độ chất lượng và mức độ an toàn còn lại. Quy trình đánh giá được thiết kế nhiều lớp, bắt đầu từ kiểm tra ngoại quan để phát hiện các dấu hiệu hư hỏng như phồng rộp, rò rỉ, biến dạng hoặc nứt vỡ. Đây là những dấu hiệu cảnh báo ban đầu về nguy cơ mất an toàn.

Tiếp theo là bước kiểm tra hiệu suất điện hóa, trong đó pin được đo dung lượng còn lại, điện áp và khả năng giữ năng lượng so với thiết kế ban đầu. Những pin có mức suy giảm vượt ngưỡng cho phép hoặc không ổn định sẽ không đủ điều kiện tái sử dụng.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn yêu cầu thực hiện các thử nghiệm an toàn về nhiệt và cơ học. Pin phải được đánh giá trong các điều kiện mô phỏng như sạc nhanh, xả sâu hoặc môi trường nhiệt độ cao nhằm xác định khả năng chịu đựng và nguy cơ xảy ra sự cố. Chỉ những pin đáp ứng đầy đủ các tiêu chí kỹ thuật mới được phép tái sử dụng hoặc đưa vào quy trình chế tạo lại.

Các vật liệu được sử dụng trong pin phải thích hợp cho ứng dụng dự kiến. Các vật liệu phi kim loại được sử dụng làm vỏ bọc, vỏ đúc và cách điện hoặc cách nhiệt phải có đặc tính về nhiệt, khả năng bắt cháy và các đặc tính điện hoặc các đặc tính khác của vật liệu đủ cho ứng dụng của chúng trong pin và trong sử dụng dự kiến của pin. Các vật liệu kim loại phải chịu được ăn mòn và nếu được sử dụng cho các bộ phận mang dòng thì phải bằng các kim loại có thể chấp nhận cho mục đích đó.

Tính thích hợp của vỏ bọc của pin phụ thuộc vào thiết kế và ứng dụng của sử dụng cuối. Vỏ bọc có thể đóng vai trò của vỏ đúc bảo vệ pin thành phần được thiết kế để lắp vào thiết bị, mà ở đó pin sẽ được bảo vệ bởi vỏ bọc của thiết bị hoặc có thể là toàn bộ hoặc một phần của vỏ bọc thiết bị.

Các cell và tụ điện hóa được thiết kế để chuyển đổi mục đích sử dụng hoặc chế tạo lại phải đáp ứng các yêu cầu thử nghiệm an toàn thích hợp của tiêu chuẩn cho ứng dụng sử dụng cuối theo dự kiến.

Một nội dung quan trọng khác là phân loại và truy xuất nguồn gốc. Mỗi pin sau đánh giá phải được gắn hồ sơ kỹ thuật, bao gồm thông tin xuất xứ, lịch sử sử dụng, kết quả kiểm tra và phân loại an toàn. Điều này giúp đảm bảo khả năng truy xuất trong toàn bộ vòng đời tiếp theo của sản phẩm, đồng thời hỗ trợ công tác quản lý rủi ro.

Tiêu chuẩn cũng đặt ra yêu cầu đối với các cơ sở thực hiện đánh giá và tái chế pin. Các đơn vị này phải được trang bị thiết bị kiểm tra chuyên dụng, quy trình vận hành chuẩn hóa và đội ngũ kỹ thuật có chuyên môn. Đồng thời, việc đảm bảo an toàn phòng cháy chữa cháy, xử lý hóa chất và bảo vệ môi trường được xem là yêu cầu bắt buộc trong quá trình hoạt động.

Việc áp dụng TCVN 14474:2025 không chỉ nhằm kiểm soát rủi ro trong tái sử dụng pin mà còn góp phần thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực năng lượng. Khi pin được đánh giá đúng chất lượng và sử dụng lại hợp lý, vòng đời sản phẩm được kéo dài, giúp giảm áp lực khai thác tài nguyên mới và hạn chế lượng chất thải nguy hại ra môi trường.

Trong bối cảnh nhu cầu lưu trữ năng lượng tiếp tục tăng mạnh, đặc biệt trong lĩnh vực giao thông điện hóa và năng lượng tái tạo, việc chuẩn hóa quy trình đánh giá pin được xem là nền tảng quan trọng để phát triển thị trường pin tái sinh một cách an toàn, minh bạch và bền vững hơn trong tương lai.

An Dương