Ngành phân bón trước yêu cầu tái cấu trúc để phát triển bền vững

Ngành phân bón đứng trước nhiều thách thức mới

Ngày 16/6/2026, Hiệp hội Phân bón Việt Nam phối hợp với các bên liên quan tổ chức Hội thảo “Định hướng phát triển ngành phân bón Quốc gia trong bối cảnh biến động địa chính trị toàn cầu”.

 Ts Phùng Hà- Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam: phân bón là vật tư đầu vào thiết yếu trong sản xuất nông nghiệp. Ảnh: Văn Ngân

Phát biểu khai mạc hội thảo, Tiến sĩ Phùng Hà- Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết, nông nghiệp vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Phân bón là vật tư đầu vào thiết yếu trong sản xuất nông nghiệp, luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong duy trì năng suất và chất lượng sản xuất nông nghiệp, góp phần bảo đảm an ninh lương thực quốc gia.

Những thay đổi về địa chính trị, thương mại quốc tế, chuỗi cung ứng và xu hướng chuyển đổi xanh đang tác động sâu sắc đến hoạt động sản xuất, kinh doanh phân bón. Do đó, việc xây dựng chiến lược phát triển ngành phân bón trong bối cảnh mới không chỉ là yêu cầu của doanh nghiệp mà còn là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của nền nông nghiệp Việt Nam- Tiến sĩ Phùng Hà nhấn mạnh.

Làm rõ những thách thức mới với ngành phân bón, Tiến sĩ Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết, ngành phân bón Việt Nam đang đối mặt với 4 khó khăn chính. Đó là giá nguyên liệu và năng lượng biến động mạnh; rủi ro chuỗi cung ứng và logistics; áp lực cạnh tranh từ sản phẩm nhập khẩu; yêu cầu chuyển đổi xanh và giảm phát thải.

Đặc biệt, thách thức lớn nhất hiện nay không phải là giá phân bón tăng hay giảm mà là tính bất định ngày càng cao của thị trường, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc dự báo, xây dựng chiến lược và hoạch định các kế hoạch đầu tư dài hạn.

“Đây không còn là khó khăn ngắn hạn mà là thách thức mang tính cấu trúc”, Tiến sĩ Nguyễn Trí Ngọc nhấn mạnh.

Tiến sĩ Nguyễn Trí Ngọc- Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam phát biểu tại hội thảo. Ảnh: HHPB

Ngoài những sức ép từ bên ngoài, ngành phân bón còn phải giải quyết các vấn đề nội tại. Theo TS.Nguyễn Trí Ngọc, tình trạng phân bón giả, phân bón kém chất lượng vẫn đang gây thiệt hại cho nông dân cũng như các doanh nghiệp sản xuất chân chính. Vì vậy, xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh là điều kiện tiên quyết để hàng hóa chất lượng phát huy giá trị và hạn chế sự tồn tại của hàng giả, hàng kém chất lượng.

Đồng tình với nhận định này, bà Nguyễn Thị Hiền- Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Phân Bón Dầu Khí Cà Mau (PVCFC)- đơn vị thành viên của Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) chỉ rõ ngành phân bón Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhiều nguyên liệu và chủng loại phân bón chiến lược như lưu huỳnh, SA, MAP, SOP, trong đó một số nhóm sản phẩm phụ thuộc lớn vào nhập khẩu trong thời gian dài như: Kali, SA, DAP.... Thống kê cho thấy tổng lượng phân bón nhập khẩu của Việt Nam duy trì ở mức khoảng 3,3–5,2 triệu tấn/năm trong giai đoạn 2020–2024 và tiếp tục ở mức cao trong năm 2025.

Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan cũng đang ảnh hưởng đến sản lượng nông nghiệp, làm thay đổi cơ cấu cây trồng và nhu cầu phân bón trong dài hạn. Ngoài ra, năng lực dự báo và quản trị rủi ro trước các biến động của thị trường ngày càng nhanh và khó dự đoán cũng là thách thức lớn với ngành sản xuất phân bón trong nước.

Bà Nguyễn Thị Hiền- Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Phân Bón Dầu Khí Cà Mau (PVCFC): ngành phân bón cần phát triển dựa trên năm trụ cột chiến lược

Chuyển đổi xanh - nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới

Dù vậy, trong thách thức vẫn tồn tại nhiều cơ hội để tái cấu trúc ngành phân bón. Xu hướng phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, cùng với việc các hiệp định thương mại tự do tiếp tục mở rộng thị trường xuất khẩu đang tạo động lực mới cho ngành.

Xu hướng chuyển đổi xanh cũng đang định hình lại cơ cấu sản phẩm của toàn ngành phân bón. Thống kê cho thấy, Việt Nam hiện sử dụng trung bình khoảng 10,27 triệu tấn phân bón thương phẩm mỗi năm. Mặc dù phân bón vô cơ vẫn chiếm tỷ trọng lớn, song tỷ lệ phân bón hữu cơ và sinh học đã tăng từ khoảng 12% lên 16%.

Nhiều chuyên gia nhận định tương lai ngành phân bón sẽ gắn với các dòng sản phẩm hiệu quả cao, phân bón hữu cơ, phân bón sinh học, phân bón thông minh và các giải pháp dinh dưỡng chính xác nhằm giảm tác động môi trường và đáp ứng yêu cầu canh tác hiện đại.

Bà Nguyễn Thị Hiền - Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau (PVCFC) - cho biết, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đã tăng từ khoảng 4-5 tỷ USD đầu những năm 2000 lên hơn 62 tỷ USD năm 2024. Sự phát triển mạnh mẽ của nông nghiệp xuất khẩu đang tạo nền tảng nhu cầu dài hạn cho ngành phân bón, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang các giải pháp dinh dưỡng chuyên biệt, hiệu quả cao và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Đến năm 2035, ngành phân bón Việt Nam hướng tới trở thành ngành công nghiệp hiện đại, có khả năng chống chịu cao, từng bước nâng cao mức độ tự chủ về nguyên liệu và công nghệ, đồng thời đóng góp tích cực cho nền nông nghiệp xanh và bền vững. Để hiện thực hóa mục tiêu này, bà Hiền nhấn mạnh ngành cần phát triển dựa trên năm trụ cột chiến lược gồm: tự chủ, xanh, thông minh, liên kết và hội nhập. Qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng hiệu quả với những biến động của môi trường toàn cầu.

Sản phẩm Phân bón Cà Mau 

Theo TS. Phùng Hà, những biến động địa chính trị thời gian qua đã cho thấy phân bón là ngành có tính nhạy cảm cao, liên quan trực tiếp đến an ninh lương thực và xa hơn là an ninh quốc gia.

“Do đó, chúng ta rất cần có chiến lược phát triển quốc gia cho ngành phân bón, với những yêu cầu cấp thiết về đổi mới tư duy, hoàn thiện chính sách và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, để phân bón thực sự trở thành động lực cho nông nghiệp phát triển bền vững”- TS. Phùng Hà nêu rõ.

Lãnh đạo Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết, định hướng xuyên suốt trong thời gian tới là, ngành phân bón cần chuyển từ tư duy sản xuất vật tư đầu vào đơn thuần sang cung cấp các giải pháp dinh dưỡng tổng thể cho cây trồng, lấy đổi mới sáng tạo, công nghệ cao và phát triển xanh làm động lực tăng trưởng.

Các chuyên gia cũng thống nhất rằng, cùng với chiến lược phát triển dài hạn, ngành phân bón cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, đẩy mạnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng cường đối thoại giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và nông dân. Đồng thời, chuyển đổi xanh được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của ngành trong giai đoạn tới. Các doanh nghiệp cần tiếp tục đầu tư hiện đại hóa công nghệ sản xuất, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn.

Lê Kim Liên