Ngành thủ công mỹ nghệ Thủ đô trước cơ hội và thách thức từ các FTA thế hệ mới

author 10:25 16/11/2026

(VietQ.vn) - Các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới đang mở ra “cơ hội vàng” để hàng thủ công mỹ nghệ Hà Nội tiếp cận sâu hơn với những thị trường lớn, nâng cao giá trị sản phẩm và khẳng định thương hiệu trên trường quốc tế. Tuy nhiên, những yêu cầu ngày càng khắt khe về quy tắc xuất xứ, chất lượng, môi trường, trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững đang đặt ra sức ép chuyển đổi mạnh mẽ đối với doanh nghiệp và các cơ sở sản xuất làng nghề Thủ đô.

FTA mở rộng không gian thị trường cho sản phẩm truyền thống

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, các FTA thế hệ mới như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu (EVFTA), Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Vương quốc Anh (UKVFTA) đã và đang tạo thêm động lực cho hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam, trong đó có ngành thủ công mỹ nghệ (TCMN).

Với đặc trưng giàu bản sắc văn hóa, đa dạng về chất liệu, kiểu dáng và kỹ thuật chế tác, hàng TCMN Việt Nam có nhiều lợi thế khi tiếp cận những thị trường coi trọng sản phẩm mang dấu ấn bản địa, thân thiện với môi trường và có giá trị văn hóa. Các sản phẩm từ mây, tre, cói, gỗ, gốm sứ, sơn mài, lụa, thêu ren… không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, trang trí nội thất, quà tặng mà còn góp phần kể câu chuyện về văn hóa, lịch sử và bàn tay tài hoa của người thợ Việt.

Hà Nội có nền tảng đáng kể để khai thác lợi thế này. Những làng nghề như Bát Tràng với nghề gốm, Vạn Phúc với nghề dệt lụa, Phú Vinh với mây tre đan, hay các cơ sở sơn mài, khảm trai, thêu ren… đã tạo nên hệ sinh thái sản xuất đa dạng, vừa lưu giữ giá trị truyền thống, vừa có khả năng phát triển thành những sản phẩm hàng hóa phục vụ thị trường quốc tế.

Gốm sứ Bát Tràng vừa lưu giữ giá trị truyền thống, vừa có khả năng phát triển thành những sản phẩm hàng hóa phục vụ thị trường quốc tế

Hàng TCMN Việt Nam đã có mặt tại 163 quốc gia và vùng lãnh thổ, với những thị trường xuất khẩu quan trọng như Mỹ, Nhật Bản và châu Âu. Đây là cơ sở để các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất của Hà Nội tiếp tục mở rộng thị trường, nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng hàng TCMN toàn cầu.

Theo ông Trần Thanh Hải- Cục phó Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), các FTA thế hệ mới tạo ra lợi thế cạnh tranh về thuế quan cho hàng hóa Việt Nam khi đáp ứng đầy đủ điều kiện của từng hiệp định. Với những doanh nghiệp có năng lực sản xuất và tổ chức xuất khẩu, việc tận dụng ưu đãi thuế có thể giúp giảm chi phí tiếp cận thị trường, cải thiện khả năng cạnh tranh về giá và tạo điều kiện mở rộng đơn hàng. Đặc biệt, EVFTA mở ra cơ hội tiếp cận thị trường EU – nơi có sức mua lớn, hệ thống phân phối phát triển và nhu cầu đa dạng đối với các sản phẩm trang trí, đồ gia dụng, quà tặng thủ công.

Rào cản kỹ thuật và “luật chơi” ngày càng khắt khe

Hà Nội đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 tăng trưởng xuất khẩu bình quân 5,1%-5,5% mỗi năm; đến năm 2030 có từ 6-10 nhóm hàng TCMN của các làng nghề Hà Nội được xuất khẩu trực tiếp ra thị trường nước ngoài, đồng thời nâng tỷ trọng xuất khẩu hàng TCMN lên 3%-5% trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Thành phố.

Cơ hội từ FTA là rất lớn, nhưng khả năng tận dụng lại phụ thuộc chủ yếu vào năng lực đáp ứng của từng doanh nghiệp. Bởi các thị trường xuất khẩu lớn không chỉ quan tâm đến giá bán hay mẫu mã sản phẩm mà ngày càng chú trọng toàn bộ quá trình hình thành sản phẩm: nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất, điều kiện lao động thế nào và tác động môi trường được kiểm soát ra sao.

Trước hết là vấn đề quy tắc xuất xứ. Ưu đãi thuế quan trong các FTA chỉ được áp dụng khi hàng hóa đáp ứng quy định xuất xứ tương ứng và có hồ sơ chứng minh hợp lệ. Đối với hàng TCMN, nguyên liệu đầu vào có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau, qua nhiều công đoạn sơ chế, gia công và hoàn thiện. Nếu doanh nghiệp không quản lý được nguồn nguyên liệu, không lưu giữ đầy đủ chứng từ và không nắm rõ quy tắc xuất xứ của từng thị trường, sản phẩm có thể không đủ điều kiện hưởng ưu đãi dù được sản xuất tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu kỹ thuật của thị trường nhập khẩu ngày càng cao. Đặc biệt, yêu cầu về môi trường và phát triển bền vững đang trở thành một trong những tiêu chí quan trọng trong lựa chọn nhà cung cấp của nhiều nhà nhập khẩu.

Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội Hà Thị Vinh từng nhấn mạnh, khi tham gia các FTA, nhà sản xuất phải thay đổi và hoàn thiện để vượt qua hàng rào kỹ thuật, nhất là các quy định về môi trường, tiếng ồn và đời sống của người lao động. Doanh nghiệp phải có sản phẩm “sạch” để đưa ra thị trường thế giới. Nhận định này cho thấy, yêu cầu phát triển bền vững không còn là câu chuyện mang tính khuyến nghị mà đã trở thành điều kiện quan trọng để duy trì khả năng cạnh tranh và tiếp cận các đơn hàng quốc tế.

Chuyển đổi để biến lợi thế truyền thống thành sức cạnh tranh

Ông Hoàng Minh Lâm- Giám đốc Trung tâm Khuyến công và Xúc tiến thương mại Hà Nội nhận định, để tận dụng được cơ hội từ FTA, để tận dụng được cơ hội từ FTA, ngành TCMN Hà Nội cần chuyển đổi đồng bộ từ tư duy sản xuất đến cách thức tiếp cận thị trường. Trước hết, doanh nghiệp phải chủ động nghiên cứu từng thị trường và từng hiệp định, thay vì chỉ quan tâm đến ưu đãi thuế quan nói chung. Mỗi thị trường có yêu cầu riêng về xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, nhãn mác, an toàn sản phẩm và trách nhiệm môi trường. Việc xác định đúng phân khúc khách hàng, nắm chắc quy định và xây dựng phương án đáp ứng ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí, hạn chế rủi ro và tránh bị động khi thực hiện đơn hàng.

Cùng với đó, cần xây dựng hệ thống quản lý nguyên liệu và truy xuất nguồn gốc minh bạch. Các doanh nghiệp nên hình thành mạng lưới cung ứng ổn định, ưu tiên nguồn nguyên liệu có khả năng chứng minh xuất xứ, bảo đảm chất lượng và được khai thác theo hướng bền vững.

Mặt khác, thiết kế sản phẩm cần gắn với nghiên cứu thị hiếu và xu hướng tiêu dùng quốc tế. Doanh nghiệp cần kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật truyền thống với tư duy thiết kế mới, cải tiến kiểu dáng, công năng, bao bì.

Công tác xúc tiến thương mại cũng cần đổi mới theo hướng chuyên nghiệp, có trọng tâm. Việc phát triển sàn giao dịch điện tử, quảng bá sản phẩm trên nền tảng số và xây dựng bộ nhận diện thương hiệu cho từng nhóm sản phẩm làng nghề sẽ giúp mở rộng kênh tiếp cận khách hàng, giảm phụ thuộc vào trung gian.

FTA thế hệ mới đang mở ra cơ hội để TCMN Hà Nội bước vào một không gian cạnh tranh rộng lớn hơn. Khi đáp ứng được những chuẩn mực ngày càng cao của thị trường quốc tế, hàng TCMN Hà Nội không chỉ tận dụng hiệu quả ưu đãi từ các FTA mà còn có cơ hội nâng tầm giá trị sản phẩm, bảo tồn nghề truyền thống, tạo sinh kế bền vững cho người lao động và đưa bản sắc văn hóa Thủ đô lan tỏa rộng hơn trên thị trường toàn cầu.

Lê Kim Liên

Thích và chia sẻ bài viết:

tin liên quan

video hot

Về đầu trang