Nghiên cứu mới phát hiện 85% táo châu Âu chứa 'cocktail' hóa chất bảo vệ thực vật

Táo vốn là một trong những loại trái cây được tiêu thụ phổ biến nhất tại Tây Ban Nha và khắp châu Âu nhờ hình ảnh "thực phẩm lành mạnh". Tuy nhiên, báo cáo công bố tuần này của tổ chức Pesticide Action Network (PAN) Europe đã đưa ra những con số đáng lo ngại khi 80% mẫu táo tại Tây Ban Nha và trung bình 85% tại châu Âu tồn dư cùng lúc nhiều loại hóa chất độc hại, còn gọi "cocktail" thuốc bảo vệ thực vật, theo Euro News.

Nhóm chuyên gia thực hiện báo cáo dựa trên kết quả phân tích 59 mẫu táo nội địa thu mua từ các siêu thị và chợ vào tháng 9/2025. Dữ liệu cho thấy mỗi quả táo mang trung bình 3 loại hóa chất, cá biệt có quả chứa tới 7 loại. Tại 8 quốc gia gồm Đức, Ba Lan, Hà Lan và Croatia, cơ quan kiểm nghiệm phát hiện 100% mẫu thử đều tồn dư nhiều loại thuốc cùng lúc. Đan Mạch ghi nhận tỷ lệ thấp nhất với 20%, tiếp đến là Bỉ (50%), trong khi Tây Ban Nha, Pháp và Italy cùng đứng ở mức 80%.

Kết quả phân tích chỉ ra 64% lượng táo chứa nhóm hóa chất vĩnh cửu PFAS và 36% mang thuốc gây độc thần kinh. Cụ thể, 61% số mẫu dính thuốc diệt nấm có khả năng gây ung thư Captan; gần 40% chứa chất gây rối loạn nội tiết Fludioxonil. Khoảng 20% mẫu thử mang Acetamiprid - loại thuốc trừ sâu độc thần kinh có khả năng xâm nhập trực tiếp vào bào thai qua nhau thai. Báo cáo nhấn mạnh 93% số táo nhiễm bẩn vi phạm tiêu chuẩn thực phẩm dành cho trẻ em của Liên minh châu Âu (EU), thậm chí nhiều mẫu vượt ngưỡng an toàn tới 600 lần.

Có tới 80% mẫu táo tại Tây Ban Nha và trung bình 85% tại châu Âu tồn dư cùng lúc nhiều loại hóa chất độc hại. Ảnh minh họa

Nguyên nhân sâu xa của tình trạng này bắt nguồn từ sự chậm trễ của cơ quan quản lý. Suốt hơn 20 năm qua, Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA) vẫn chưa áp dụng phương pháp đánh giá tác động cộng hưởng của nhiều loại thuốc (hiệu ứng cocktail) dù luật pháp yêu cầu. Việc giới chức chỉ đánh giá rủi ro trên từng chất riêng lẻ tạo ra lỗ hổng lớn. Hiện 71% táo nhiễm bẩn chứa các hoạt chất thuộc nhóm "độc tính cao" mà EU quy định phải loại bỏ. Trên thực tế, nhà vườn có thể phun thuốc cho cây táo tới 30 lần mỗi năm.

Trước nguy cơ này, tổ chức Hogar sin Tóxicos (Tây Ban Nha) khuyên người dân chọn mua táo hữu cơ địa phương canh tác không dùng hóa chất tổng hợp. Giám đốc điều hành PAN Europe, ông Martin Dermine, chỉ trích Ủy ban châu Âu đang xem xét nới lỏng các tiêu chuẩn an toàn thay vì cấm triệt để các hóa chất nguy hại. Ông khẳng định nhà chức trách cần ban hành ngay các quy định khắt khe hơn nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Điểm gây tranh cãi lớn nhất trong báo cáo của PAN Europe là việc cơ quan quản lý chỉ đánh giá rủi ro từng hoạt chất riêng lẻ thay vì xem xét tác động cộng hưởng khi nhiều hóa chất cùng tồn tại. Thực tế này cũng được các chuyên gia an toàn thực phẩm tại Việt Nam đề cập, dù mỗi chất có thể dưới ngưỡng cho phép, nhưng khi kết hợp nhiều chất, tổng nguy cơ có thể tăng lên đáng kể.

Ở Việt Nam, hệ thống tiêu chuẩn về giới hạn dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật trong thực phẩm đã được ban hành tương đối đầy đủ. Tuy nhiên, thách thức nằm ở khâu giám sát thực tế, truy xuất nguồn gốc và thay đổi tập quán canh tác. Các chiến dịch kiểm tra đột xuất từng phát hiện một số mẫu rau, quả vượt ngưỡng dư lượng cho phép, cho thấy nguy cơ không chỉ là câu chuyện của châu Âu.

Do đó, theo các chuyên gia khuyến nghị người tiêu dùng nên ưu tiên nông sản có nguồn gốc rõ ràng, đạt chứng nhận VietGAP hoặc hữu cơ. Rửa kỹ dưới vòi nước chảy, có thể ngâm nước muối loãng hoặc dung dịch chuyên dụng. Gọt vỏ với các loại trái cây có nguy cơ tồn dư cao (dù cách này không loại bỏ hoàn toàn hóa chất đã thấm sâu). Về lâu dài, các chuyên gia cho rằng giải pháp căn cơ phải đến từ chính sách: siết chặt quản lý hoạt chất nguy hại, thúc đẩy nông nghiệp sinh học, tăng cường xét nghiệm đa dư lượng và minh bạch thông tin.

An Dương (T/h)