Vấn đề sử dụng thạch tín trong điều trị nha khoa và các nguy cơ với sức khỏe

Arsenic thường được biết đến với tên gọi thạch tín, là một á kim có độc tính cao, từng được sử dụng trong nha khoa với mục đích diệt tủy răng trong những trường hợp đau cấp tính. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của y học hiện đại, đặc biệt là các kỹ thuật gây tê và điều trị nội nha tiên tiến, việc sử dụng thạch tín ngày càng bộc lộ nhiều nguy cơ và hiện không còn được chấp nhận trong thực hành nha khoa an toàn.

Theo GS-TS Võ Trương Như Ngọc, Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt, Trường Đại học Y Hà Nội, arsenic là chất có khả năng gây ngộ độc mạnh, tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau như arsenic màu xám, đen, vàng và các hợp chất arsenicua, arsenicat. Trong điều trị nội nha, arsenic từng được dùng dưới dạng thuốc diệt tủy, nhưng chỉ cần sai sót nhỏ trong kỹ thuật cũng có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng.

GS Ngọc cho biết, có nhiều nguyên nhân khiến arsenic gây biến chứng trong quá trình điều trị răng. Trong đó phổ biến nhất là việc trám tạm không đảm bảo cách ly, tổn thương sâu răng lan xuống dưới lợi, nước bọt ngấm vào buồng tủy và mang arsenic đi khắp khoang miệng. Ngoài ra, các ống tủy bên, ống tủy mở rộng, răng bị thủng sàn hoặc việc để arsenic trong buồng tủy quá thời gian khuyến cáo, thường quá 3 ngày, đều làm tăng nguy cơ arsenic thoát ra ngoài mô nha chu.

Sử dụng thạch tín trong điều trị nha khoa có thể gây hoại tử mô mềm, hoại tử xương ổ răng và xương hàm. Ảnh minh họa

Nhiều phân tích dữ liệu từ các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy arsenic có thể gây độc gen, làm tổn thương ADN và làm tăng nguy cơ hình thành ung thư. Trên lâm sàng, y văn thế giới đã ghi nhận những trường hợp arsenic rò rỉ ra mô nha chu gây hoại tử mô mềm, hoại tử xương ổ răng và xương hàm, dẫn tới đau kéo dài, nhiễm trùng nặng, thậm chí buộc phải phẫu thuật cắt bỏ phần xương hoại tử. Các nghiên cứu đăng tải trên PubMed và Thư viện Y học Quốc gia Hoa Kỳ cũng cảnh báo rằng tổn thương do arsenic trong nha khoa thường khó hồi phục và để lại hậu quả lâu dài cho người bệnh.

Trước những bằng chứng khoa học ngày càng rõ ràng, từ năm 2014, arsenic đã chính thức không còn được sử dụng trong điều trị nha khoa tại châu Âu. Theo GS-TS Võ Trương Như Ngọc, việc loại bỏ các hóa chất độc hại không còn cần thiết trong điều trị là yêu cầu tất yếu, xuất phát từ cơ sở khoa học, y đức và trách nhiệm của thầy thuốc đối với sức khỏe người bệnh.

Tại Việt Nam, quan điểm này cũng được các chuyên gia đầu ngành khẳng định. PGS-TS Trần Cao Bính, Giám đốc Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương Hà Nội, cho biết thạch tín đã bị cấm sử dụng trong vật tư y tế ngành nha từ nhiều năm nay. “Chất này bị cấm từ lâu rồi, cách đây hàng chục năm thì có dùng, nhưng hiện nay không còn được phép”, ông nhấn mạnh.

Trong khi đó, theo thông tin đăng tải trên báo Thanh Niên và Tuổi Trẻ, Bộ Y tế xếp arsenic trioxide vào nhóm hóa chất đặc biệt nguy hiểm, việc sử dụng phải được quản lý rất nghiêm ngặt và không còn phù hợp trong điều trị nha khoa thông thường. Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng việc lén lút sử dụng các chế phẩm chứa thạch tín trong nha khoa có thể tiềm ẩn rủi ro lớn cho sức khỏe cộng đồng.

Về mặt chuyên môn, GS Ngọc cho biết, hiện nay hoàn toàn có thể điều trị nội nha an toàn mà không cần sử dụng arsenic. Sự phát triển của thuốc tê thế hệ mới, các kỹ thuật gây tê cận chóp, gây tê trong xương, cùng với kính hiển vi nha khoa, hệ thống trâm máy, dung dịch bơm rửa và vật liệu trám bít ống tủy hiện đại đã giúp việc lấy tủy trở nên hiệu quả, ít đau và an toàn hơn rất nhiều. Trong các trường hợp đau tủy cấp, bác sĩ có thể mở thông buồng tủy để giảm áp lực và xử lý mô viêm mà không cần dùng đến chất độc.

Đối với trẻ em hoặc bệnh nhân có tâm lý sợ hãi, lo lắng, các biện pháp kiểm soát hành vi kết hợp thuốc an thần nhẹ hoặc bơm tiêm điện giúp kiểm soát áp lực khi gây tê cũng được áp dụng rộng rãi, đảm bảo tính nhân văn và an toàn trong điều trị.

Các chuyên gia khuyến cáo, người dân khi đi khám và điều trị răng cần chủ động hỏi rõ bác sĩ về phương pháp và vật liệu được sử dụng, lựa chọn các cơ sở nha khoa uy tín, có bác sĩ được đào tạo bài bản và tuân thủ phác đồ điều trị hiện đại. Việc sử dụng thạch tín trong điều trị nội nha không chỉ là vấn đề chuyên môn, mà còn liên quan trực tiếp đến đạo đức nghề nghiệp và quyền được bảo vệ sức khỏe của người bệnh.

Trong bối cảnh y học ngày càng phát triển, việc tiếp tục sử dụng một chất độc đã bị loại bỏ khỏi thực hành quốc tế như arsenic là điều không thể chấp nhận. Cảnh báo và loại trừ triệt để nguy cơ này chính là cách bảo vệ sức khỏe răng miệng và an toàn lâu dài cho cộng đồng.

An Dương (T/h)