Nhân lực kỹ năng cao: Đòn bẩy nâng năng suất và sức cạnh tranh của doanh nghiệp

Trong bối cảnh nền kinh tế chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình sản xuất hiện đại, Việt Nam đang đứng trước một nghịch lý đáng chú ý đó là lực lượng lao động không thiếu, nhưng doanh nghiệp lại khó tìm được nhân sự đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế ngày càng bộc lộ rõ, trở thành điểm nghẽn ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lao động và khả năng thu hút đầu tư.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp trong các lĩnh vực sản xuất, công nghệ hay công nghiệp chế biến đều gặp khó khăn khi tuyển dụng lao động có tay nghề cao. Không ít vị trí kỹ thuật buộc phải đào tạo lại từ đầu, gây tốn kém chi phí và kéo dài thời gian đưa lao động vào sản xuất. Trong khi đó, một bộ phận lớn người lao động vẫn loay hoay tìm việc do thiếu kỹ năng phù hợp. Điều này phản ánh rõ sự lệch pha giữa cung và cầu trên thị trường lao động.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc hệ thống đào tạo chưa theo kịp sự thay đổi nhanh chóng của nền kinh tế. Khi các ngành nghề mới liên tục xuất hiện, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ và tự động hóa, yêu cầu về kỹ năng cũng thay đổi nhanh hơn. Tuy nhiên, công tác dự báo nhu cầu nhân lực còn hạn chế, khiến nhiều chương trình đào tạo vẫn nặng lý thuyết, thiếu tính thực tiễn. Hệ quả là người học sau khi tốt nghiệp chưa thể đáp ứng ngay yêu cầu công việc.

Khoảng cách này không chỉ ảnh hưởng đến cơ hội việc làm của người lao động mà còn tác động trực tiếp đến năng suất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Trong nhiều trường hợp, tăng trưởng sản lượng vẫn dựa vào việc kéo dài thời gian làm việc hoặc tăng cường độ lao động, thay vì ứng dụng công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đây không phải là con đường bền vững.

Để giải quyết bài toán này, việc tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp được xem là hướng đi tất yếu. Khi doanh nghiệp tham gia vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo, thậm chí đặt hàng theo nhu cầu thực tế, người học sẽ được trang bị kỹ năng sát với công việc hơn. Mô hình đào tạo gắn với thực tiễn không chỉ giúp giảm lãng phí mà còn nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Công Ty Intel Products Việt Nam luôn coi trọng việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố tiên quyết trong việc phát triển bền vững

Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam đã chủ động đầu tư cho đào tạo và phát triển nhân lực như một chiến lược dài hạn nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Tại lĩnh vực công nghệ cao, Công Ty TNHH Intel Products Việt Nam là một ví dụ điển hình. Doanh nghiệp này không chỉ vận hành các dây chuyền sản xuất hiện đại mà còn tích cực phối hợp với các trường đại học để đào tạo kỹ sư trong các lĩnh vực như vi mạch, tự động hóa và quản lý chất lượng. Nhờ đó, lao động Việt Nam ngày càng tham gia sâu hơn vào các công đoạn kỹ thuật, góp phần nâng giá trị gia tăng trong chuỗi sản xuất.

Ở lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, TH Group đã cho thấy vai trò của đào tạo trong nâng cao chất lượng sản phẩm. Doanh nghiệp này đầu tư đào tạo kỹ sư vận hành hệ thống chăn nuôi, chế biến hiện đại, đồng thời hợp tác với chuyên gia quốc tế để chuyển giao công nghệ. Nhờ đó, quy trình sản xuất được kiểm soát chặt chẽ, đảm bảo chất lượng đồng đều theo tiêu chuẩn quốc tế.

Trong ngành sản xuất công nghiệp, Canon Vietnam áp dụng mạnh mẽ các phương pháp quản trị hiện đại như sản xuất tinh gọn và cải tiến liên tục. Người lao động không chỉ được đào tạo kỹ năng mà còn được khuyến khích tham gia đề xuất sáng kiến cải tiến. Điều này giúp nâng cao tay nghề, giảm lỗi sản phẩm và cải thiện năng suất một cách bền vững.

Theo ông Shunji Sawa, Tổng giám đốc Canon Việt Nam, để nâng cao chất lượng và năng suất lao động, cần phải đổi mới sản xuất và loại bỏ lãng phí. ông Shunji Sawa cho rằng quá trình nâng cao năng suất lao động được chia thành ba giai đoạn. Giai đoạn thứ nhất là cải tiến công đoạn, nghĩa là loại bỏ sự lãng phí và đình trệ. Giai đoạn thứ hai là cải tiến thao tác, tức là loại bỏ việc lãng phí trong các động tác và việc vận chuyển. Giai đoạn cuối cùng mới là cải tiến thiết bị thông qua việc tự động hóa, giúp quá trình sản xuất rẻ đi, bé đi và đơn thuần đi.

Trong lĩnh vực công nghiệp nặng, Tập đoàn Hòa Phát là doanh nghiệp sản xuất công nghiệp quy mô lớn, phạm vi hoạt động rộng với hệ thống nhà máy đặt tại nhiều tỉnh thành từ Bắc vào Nam. Do đó, lực lượng lao động lên tới trên 27.600 người. Để người lao động gắn bó lâu dài, Tập đoàn đưa ra nhiều chính sách thu hút, đào tạo và các chế độ phúc lợi hấp dẫn, đồng thời tạo môi trường để người lao động phát huy hết khả năng sáng tạo của mình. 

Lãnh đạo Tập đoàn luôn xác định chất lượng nguồn nhân lực là giá trị cốt lõi tạo nên sự thành công của doanh nghiệp. Việc đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực luôn được đặt lên hàng đầu. Các Công ty trong tập đoàn thường xuyên tổ chức nhiều chương trình đào tạo, nâng cao kỹ năng, tay nghề cho người lao động.

Việc phát triển nguồn nhân lực luôn được Tập đoàn Hòa Phát đặt lên hàng đầu

Những ví dụ trên cho thấy, đầu tư vào con người chính là chìa khóa để nâng cao năng suất lao động một cách thực chất. Khi người lao động được trang bị đầy đủ kỹ năng, doanh nghiệp có thể ứng dụng công nghệ hiệu quả hơn, giảm chi phí và gia tăng giá trị sản phẩm.

Tuy nhiên, theo TS Bùi Sỹ Lợi, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội, để giải quyết triệt để bài toán nhân lực, cần có chiến lược tổng thể ở tầm quốc gia. Trong đó, việc nâng cao năng lực dự báo nhu cầu lao động, đổi mới hệ thống giáo dục nghề nghiệp và tăng cường đào tạo ngoại ngữ là những yếu tố quan trọng. Các chương trình đào tạo cần linh hoạt, cập nhật nhanh với xu hướng công nghệ và gắn chặt với nhu cầu thực tế của thị trường.

Về phía doanh nghiệp, tư duy phát triển nguồn nhân lực dài hạn cần được đặt lên hàng đầu. Thay vì chỉ tuyển dụng theo nhu cầu trước mắt, doanh nghiệp cần chủ động đào tạo và đào tạo lại để xây dựng đội ngũ lao động chuyên nghiệp, có khả năng thích ứng với những thay đổi trong tương lai.

Có thể khẳng định, trong kỷ nguyên cạnh tranh toàn cầu, nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là lợi thế mà còn là điều kiện tiên quyết. Khi bài toán kỹ năng được giải quyết, đó cũng là lúc năng suất lao động và chất lượng sản phẩm của Việt Nam có cơ hội bứt phá mạnh mẽ, vươn lên những nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.

An Dương