Nông nghiệp Việt Nam: Tăng giá trị nhờ sản xuất xanh và chất lượng cao

Sau hai năm triển khai Đề án phát triển bền vững một triệu ha lúa chất lượng cao gắn với tăng trưởng xanh tại Đồng bằng sông Cửu Long, nhiều kết quả tích cực đã được ghi nhận. Diện tích thực hiện đã đạt 354.839ha, vượt 197% so với mục tiêu 180.000ha của giai đoạn đầu.

Điểm đáng chú ý là toàn bộ diện tích tham gia đề án đều áp dụng giống lúa chất lượng cao và quy trình canh tác bền vững như “1 phải 5 giảm”, “3 giảm 3 tăng” hay phương pháp tưới ngập và khô xen kẽ nhằm tiết kiệm nước, giảm phát thải khí nhà kính. Nhờ đó, lượng giống gieo sạ giảm từ 30–50%, phân đạm giảm khoảng 30%, số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm từ 2–3 lần so với cách sản xuất truyền thống. Nước tưới cũng được tiết giảm khoảng 20%.

Đổi mới sản xuất, mở hướng nâng cao giá trị nông sản.

Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn cải thiện hiệu quả kinh tế. Theo số liệu năm 2024, thu nhập của nông dân tham gia mô hình tăng trung bình trên 13,4% so với canh tác truyền thống.

Tại nhiều địa phương như Cần Thơ, Đồng Tháp hay An Giang, mô hình sản xuất lúa chất lượng cao đang được nhân rộng. Chẳng hạn, tại một hợp tác xã ở Tây Ninh, chi phí giống giảm hơn 1,16 triệu đồng/ha, chi phí phân bón và thuốc bảo vệ thực vật giảm gần 3 triệu đồng/ha. Tổng chi phí đầu tư giảm khoảng 4,62 triệu đồng/ha, trong khi năng suất đạt khoảng 8,5 tấn/ha, cao hơn khoảng 1 tấn/ha so với ruộng đối chứng. Lợi nhuận ước đạt gần 32,8 triệu đồng/ha, tăng hơn 10,5 triệu đồng/ha so với phương thức canh tác cũ.

Không chỉ dừng lại ở khâu sản xuất, đề án còn thúc đẩy tổ chức lại chuỗi giá trị lúa gạo. Sau hai năm triển khai đã có 1.129 hợp tác xã và tổ hợp tác cùng hơn 210 doanh nghiệp tham gia, trong đó 102 doanh nghiệp liên kết tiêu thụ nông sản. Khoảng 600 hợp tác xã đã ký kết hợp đồng sản xuất và tiêu thụ với doanh nghiệp, đảm nhận 60 - 70% diện tích của chương trình.

Cùng với đó, mức độ cơ giới hóa trong sản xuất lúa nâng cao rõ rệt khi 100% diện tích làm đất và thu hoạch được cơ giới hóa, nhiều nơi áp dụng máy cấy, sạ cụm và thiết bị bay không người lái để phun thuốc. Điều này giúp giảm chi phí lao động, tăng năng suất và minh bạch hóa quy trình sản xuất.

Bên cạnh lúa gạo, nhiều nông sản chủ lực khác cũng ghi nhận tín hiệu tích cực. Trong đó, ngành hồ tiêu Việt Nam đang bước vào vụ thu hoạch với triển vọng giá cao nhờ nhu cầu thị trường ổn định và nguồn cung toàn cầu có xu hướng giảm.

Theo các đánh giá sơ bộ, vụ hồ tiêu năm 2026 bắt đầu thu hoạch rộ từ đầu tháng 3 và kéo dài đến hết tháng 4. Cuối tháng 2/2026, giá tiêu tại các vùng chuyên canh Tây Nguyên và Đông Nam bộ dao động khoảng 148.500–149.500 đồng/kg, cao hơn đáng kể so với nhiều năm trước.

Dù vậy, sản lượng hồ tiêu năm 2026 của Việt Nam được dự báo giảm khoảng 15–20% so với năm 2025 do ảnh hưởng của thời tiết cực đoan như khô hạn đầu năm và mưa lớn kéo dài sau đó. Trong bối cảnh nguồn cung giảm, giá tiêu được kỳ vọng duy trì ở mức cao.

Thực tế, hồ tiêu vẫn là mặt hàng gia vị có nhu cầu tiêu thụ ổn định trên thị trường quốc tế. Xuất khẩu hồ tiêu của Việt Nam nhiều năm qua duy trì quanh mức 200.000–250.000 tấn mỗi năm. Trung Quốc là thị trường tiêu thụ lớn với nhu cầu khoảng 70.000–80.000 tấn/năm, trong khi Mỹ và Liên minh châu Âu tiếp tục nhập khẩu đều đặn nhờ chuỗi cung ứng ổn định.

Nông nghiệp hướng tới chất lượng và phát triển bền vững.

Năm 2025, ngành hồ tiêu Việt Nam đạt kết quả đáng chú ý khi xuất khẩu 246.132 tấn với kim ngạch đạt kỷ lục 1,66 tỷ USD. Mặc dù sản lượng giảm 1,5% so với năm 2024 nhưng giá trị xuất khẩu lại tăng 26,3% nhờ giá bán cải thiện. Những kết quả từ sản xuất lúa chất lượng cao hay vụ mùa hồ tiêu cho thấy xu hướng chung của nông nghiệp Việt Nam đang chuyển từ tăng sản lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị.

Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết và thúc đẩy canh tác thân thiện môi trường không chỉ giúp giảm chi phí, nâng cao năng suất mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường cao cấp. Đồng thời, các mô hình sản xuất phát thải thấp, tiết kiệm tài nguyên còn góp phần thực hiện cam kết giảm phát thải khí nhà kính và phát triển nông nghiệp xanh. Trong bối cảnh thị trường nông sản ngày càng cạnh tranh, những bước chuyển này được kỳ vọng sẽ giúp nông nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng giá trị xuất khẩu và cải thiện sinh kế bền vững cho người nông dân.

Thanh Hiền