Ổ cắm điện, dây điện gia dụng: Những lỗi chất lượng nào dễ gây nguy hiểm?

Hiện nay, việc kiểm soát một số thiết bị điện dùng cho lắp đặt trong gia đình đã được đặt trong khuôn khổ QCVN 25:2025/BKHCN, ban hành kèm Thông tư số 01/2025/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ. Quy chuẩn có hiệu lực từ ngày 1/4/2025, trong khi thời điểm bắt buộc đáp ứng quy chuẩn đối với các sản phẩm thuộc danh mục là từ ngày 1/4/2027.

Không chỉ nhìn vào hình thức để đánh giá ổ cắm

QCVN 25:2025/BKHCN áp dụng đối với các thiết bị điện được thiết kế để lắp đặt trong hệ thống phân phối điện đến 440 V xoay chiều của công trình dân dụng. Trong nhóm sản phẩm được quy chuẩn điều chỉnh có ổ cắm, phích cắm, bộ chuyển đổi ổ cắm và bộ dây nguồn nối dài dùng trong gia đình có dòng điện danh định không vượt quá 32 A.

Đối với ổ cắm điện, các tiêu chí thử nghiệm được quy chuẩn dẫn chiếu gồm ghi nhãn; bảo vệ chống điện giật; yêu cầu nối đất; đầu nối và đầu cốt; điện trở cách điện và độ bền điện ở nhiệt độ môi trường 20 ± 5 °C; độ tăng nhiệt. Các yêu cầu này được xây dựng trên cơ sở TCVN 6188-1:2007 và các phần tiêu chuẩn cụ thể tương ứng.

Như vậy, những vấn đề về khả năng cách điện, bảo vệ chống chạm vào phần mang điện, chất lượng đầu nối hoặc mức tăng nhiệt khi làm việc đều là những nội dung được đặt ra trong kiểm soát kỹ thuật đối với ổ cắm. Không thể chỉ dựa vào việc sản phẩm có cắm được điện hay có hình thức chắc chắn để kết luận về chất lượng.

Phích cắm cũng có những yêu cầu an toàn riêng

Với phích cắm điện dùng trong gia đình có dòng điện danh định không vượt quá 32 A, QCVN 25:2025/BKHCN yêu cầu thử các chỉ tiêu gồm ghi nhãn, bảo vệ chống điện giật, nối đất, đầu nối và đầu cốt, điện trở cách điện và độ bền điện, cùng độ tăng nhiệt. Tiêu chuẩn áp dụng gồm TCVN 6188-1:2007 và TCVN 6188-2-1:2008.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những bộ phận tiếp xúc điện. Nếu kết cấu hoặc đầu nối không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, vấn đề không chỉ nằm ở khả năng dẫn điện mà còn liên quan đến mức độ an toàn của thiết bị trong quá trình sử dụng.

Đối với bộ dây nguồn nối dài dùng trong gia đình có dòng điện danh định không vượt quá 32 A, quy chuẩn yêu cầu phích cắm và ổ cắm của bộ dây được thử theo các chỉ tiêu tương ứng.

Riêng dây điện phải đáp ứng quy định của TCVN 6188-2-7 và phải có điện trở một chiều, chiều dày cách điện phù hợp với TCVN 6610 hoặc TCVN 9615, tương ứng với loại dây.

Đây là điểm người tiêu dùng cần lưu ý: chất lượng của một dây nối dài không chỉ được quyết định bởi chiều dài hay lớp vỏ bên ngoài. Với loại sản phẩm thuộc phạm vi quy chuẩn, các đặc tính kỹ thuật của dây và các bộ phận mang điện đều có yêu cầu kiểm soát cụ thể.

Đối với dây, cáp cách điện bằng PVC, TCVN 6610-1:2014 hiện vẫn còn hiệu lực và quy định yêu cầu chung đối với cáp cứng, cáp mềm có cách điện và vỏ bọc, nếu có, bằng PVC, có điện áp danh định đến và bằng 450/750 V.

Một điểm cần phân biệt rõ là hiệu lực của Thông tư và thời điểm bắt buộc áp dụng các yêu cầu của QCVN 25:2025/BKHCN.

Thông tư 01/2025/TT-BKHCN có hiệu lực từ ngày 1/4/2025. Tuy nhiên, theo lộ trình tại Thông tư, từ ngày 1/4/2027, các thiết bị điện thuộc Phụ lục A và Phụ lục B của QCVN 25:2025/BKHCN phải đáp ứng quy chuẩn trước khi lưu thông trên thị trường. Từ khi Thông tư có hiệu lực, việc áp dụng quy chuẩn trước thời điểm bắt buộc được khuyến khích.

Đáng chú ý, các sản phẩm như ổ cắm, phích cắm, bộ chuyển đổi ổ cắm và bộ dây nguồn nối dài không thuộc phạm vi quy chuẩn nếu có dòng điện danh định lớn hơn 32 A.

Những dấu hiệu nào người dùng nên thận trọng?

Từ các yêu cầu kỹ thuật nêu trên, người tiêu dùng có thể đặc biệt lưu ý những sản phẩm có dấu hiệu không rõ thông tin về dòng điện, điện áp; kết cấu phần mang điện không bảo đảm; đầu nối lỏng hoặc không chắc chắn; lớp cách điện có dấu hiệu hư hỏng hoặc sản phẩm có hiện tượng bất thường khi sử dụng.

Tuy nhiên, cần tránh đồng nhất một dấu hiệu bên ngoài với kết luận sản phẩm “không đạt”. Việc xác định sản phẩm có phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn hay không phải dựa trên các yêu cầu và phương pháp đánh giá tương ứng, không thể chỉ bằng quan sát thông thường.

Với ổ cắm, phích cắm và dây nguồn nối dài, các yêu cầu về chống điện giật, cách điện, nối đất, đầu nối và kiểm soát độ tăng nhiệt chính là những nội dung quan trọng giúp kiểm soát nguy cơ mất an toàn. Khi QCVN 25:2025/BKHCN bước vào giai đoạn áp dụng bắt buộc từ ngày 1/4/2027, đây sẽ là cơ sở kỹ thuật quan trọng hơn để kiểm soát chất lượng nhóm sản phẩm điện quen thuộc này trên thị trường.

Hùng Anh