PCI 2025: Tháo điểm nghẽn thực thi để mở đường cho kinh tế tư nhân

Phát biểu tại lễ công bố PCI 2025, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho biết báo cáo năm nay mang nhiều dấu mốc đặc biệt khi lần đầu tiên VCCI công bố một báo cáo toàn diện về khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam.

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, báo cáo không chỉ dừng ở việc đánh giá chất lượng điều hành kinh tế cấp tỉnh như truyền thống của PCI, mà còn phác họa bức tranh tổng thể về khu vực kinh tế tư nhân với hơn 1 triệu doanh nghiệp và hơn 6,1 triệu hộ kinh doanh đang tạo việc làm cho khoảng 26 triệu lao động, tương đương 50,2% tổng số việc làm trên cả nước.

Lễ công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và PCI 2025.

Đáng chú ý, PCI 2025 cũng đánh dấu bước chuyển sang phiên bản PCI 2.0 – phiên bản được đánh giá là hoàn thiện nhất trong suốt 21 năm triển khai bộ chỉ số này. Lần đầu tiên, VCCI giới thiệu thêm Chỉ số Hiệu quả Kinh tế Tư nhân (BPI), nhằm đo lường không chỉ chất lượng “đầu vào thể chế” mà còn đánh giá “đầu ra thị trường”, tức khả năng doanh nghiệp tồn tại, sinh lời và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

“Đây là kỳ báo cáo đầu tiên được thực hiện trên không gian hành chính mới gồm 34 tỉnh, thành phố sau quá trình tinh gọn bộ máy và chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp”, Chủ tịch VCCI nhấn mạnh.

Báo cáo được xây dựng từ khảo sát quy mô lớn với sự tham gia của 3.546 doanh nghiệp tư nhân trong nước, 586 doanh nghiệp FDI và 1.001 hộ kinh doanh trên cả nước. Theo VCCI, đây là một trong những cuộc điều tra toàn diện nhất về khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam trong nhiều năm trở lại đây.

Doanh nghiệp phục hồi mạnh, nhưng vẫn “kẹt” ở đầu ra và vốn

Kết quả khảo sát cho thấy khu vực kinh tế tư nhân đang có dấu hiệu phục hồi tích cực. Năm 2025, số doanh nghiệp gia nhập thị trường đạt mức kỷ lục 297.500 doanh nghiệp, tăng 27,4% so với năm trước. Có tới 85,7% doanh nghiệp cho biết đang duy trì hoặc mở rộng quy mô hoạt động.

Tuy nhiên, theo VCCI, sự phục hồi này chỉ có thể chuyển hóa thành tăng trưởng bền vững nếu các điểm nghẽn lớn được tháo gỡ trong 12–18 tháng tới.

Trong đó, khó khăn lớn nhất hiện nay là thị trường đầu ra khi có tới 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, tăng mạnh so với mức 45,3% của năm 2024 và 41% của năm 2022.

Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận vốn vẫn là rào cản lớn với doanh nghiệp tư nhân. Có tới 75,5% doanh nghiệp cho biết không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Tỷ lệ khoản vay yêu cầu tài sản thế chấp tại Việt Nam lên tới 93,5%, cao hơn đáng kể so với Malaysia (33,4%), Thái Lan (55,8%) và mức trung bình toàn cầu là 68,3%.

Một vấn đề khác được báo cáo chỉ ra là tính minh bạch chính sách còn hạn chế. Chỉ khoảng 6–8% doanh nghiệp cho biết có thể thường xuyên dự đoán các thay đổi chính sách, trong khi 51,9% doanh nghiệp phải dựa vào mạng xã hội để tiếp cận thông tin dự thảo văn bản.

Đáng lưu ý, 26% doanh nghiệp phản ánh phát sinh chi phí không chính thức khi xin giấy phép kinh doanh, cao gần gấp ba lần mức trung bình khu vực là 9,5%.

Đổi mới sáng tạo còn khoảng cách lớn với khu vực

Theo VCCI, năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn ở mức thấp so với nhiều quốc gia trong khu vực. Chỉ 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ, thấp hơn đáng kể so với Malaysia (21,7%), Thái Lan (18,9%) và mức trung bình Đông Á – Thái Bình Dương là 28,5%.

Đối với khu vực hộ kinh doanh, có tới 81,5% hộ ghi nhận doanh thu sụt giảm trong năm qua, cho thấy áp lực chuyển đổi mô hình kinh doanh đang ngày càng lớn.

Theo Chủ tịch VCCI, vấn đề hiện nay không còn nằm ở việc “thiếu chính sách”, mà là khoảng cách giữa thiết kế chính sách ở Trung ương và năng lực thực thi tại địa phương.

“Nếu trong 20 năm qua, PCI đồng hành cùng địa phương trong việc làm thủ tục nhanh hơn, thì PCI 2.0 và BPI sẽ hướng tới đo lường khả năng chính quyền làm thị trường công bằng hơn, hỗ trợ doanh nghiệp hiệu quả hơn và điều hành chủ động hơn”, ông Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh.

Năm nay, VCCI cũng thay đổi cách công bố kết quả PCI khi không còn xếp hạng cụ thể từ 1 đến 34 như trước, mà chuyển sang công bố theo 6 nhóm chất lượng điều hành. Theo VCCI, đây không phải bước lùi mà là sự thay đổi về phương pháp luận, nhằm biến PCI thành công cụ chẩn đoán và cải thiện chất lượng điều hành thay vì chỉ tạo ra cuộc đua thứ hạng giữa các địa phương.

Trong PCI 2025, nhóm địa phương có chất lượng điều hành “Tốt” gồm Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh. Đối với Chỉ số BPI thí điểm, ba địa phương dẫn đầu là Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và Quảng Ninh.

Theo VCCI, phân tích dữ liệu cho thấy chất lượng điều hành của PCI năm 2022 có mối liên hệ đáng kể với hiệu quả kinh tế tư nhân của năm 2025. Điều này cho thấy cải cách thể chế thường có độ trễ khoảng ba năm và cần được theo đuổi theo lộ trình dài hạn thay vì kỳ vọng kết quả tức thời.

Thanh Hiền