QCVN 104:2025/BNNMT về chất lượng hạt giống ngô lai

Hạt giống là yếu tố đầu vào quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất cây trồng. Đối với ngô lai, chất lượng giống không chỉ phụ thuộc vào khả năng nảy mầm mà còn liên quan đến độ thuần, tính đúng giống và điều kiện sản xuất hạt. Nếu các yêu cầu này không được kiểm soát chặt chẽ, hạt giống có thể lẫn giống khác, không đồng đều hoặc không bảo đảm chất lượng khi đưa vào gieo trồng.

Nhằm kiểm soát chất lượng hạt giống ngô lai, QCVN 104:2025/BNNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng hạt giống ngô lai, kèm theo Thông tư số 93/2025/TT-BNNMT ngày 31/12/2025 được ban hành. Quy chuẩn áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân có hoạt động sản xuất, nhập khẩu và buôn bán hạt giống ngô lai thuộc loài Zea mays L. tại Việt Nam. Văn bản có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 và thay thế QCVN 01-53:2011/BNNPTNT.

Kiểm soát từ ruộng

Một trong những nội dung đáng chú ý của QCVN 104:2025/BNNMT là yêu cầu kiểm soát ngay từ ruộng nhân dòng bố, dòng mẹ và ruộng sản xuất hạt lai F1. Theo đó, khu vực sản xuất giống phải bảo đảm sạch cỏ dại và các cây trồng khác; đồng thời phải thực hiện cách ly với những ruộng ngô xung quanh theo quy định.

Giống ngô lai đáp ứng các yêu cầu theo quy chuẩn. Ảnh minh họa

Yêu cầu cách ly nhằm hạn chế nguy cơ phấn từ các ruộng ngô khác phát tán sang ruộng sản xuất giống, ảnh hưởng đến tính đúng giống và độ thuần của hạt lai. Quy chuẩn cho phép áp dụng các biện pháp cách ly theo không gian hoặc thời gian. Đây là khâu có ý nghĩa quan trọng bởi quá trình thụ phấn không được kiểm soát có thể làm phát sinh hạt không đúng đặc tính giống dự kiến.

Bên cạnh đó, quy chuẩn quy định yêu cầu về độ thuần đối với ruộng nhân dòng bố, dòng mẹ và ruộng sản xuất hạt lai F1. Các cây khác dạng, không đúng đặc điểm của dòng bố hoặc dòng mẹ cần được kiểm soát, loại bỏ theo yêu cầu kỹ thuật. Đối với ruộng sản xuất hạt lai, việc khử cờ ở cây mẹ cũng là nội dung cần được thực hiện và kiểm tra nhằm hạn chế khả năng tự thụ phấn, bảo đảm quá trình lai tạo diễn ra theo đúng yêu cầu.

Quy chuẩn đồng thời đặt ra yêu cầu kiểm soát cỏ dại và các loại cỏ có nguy cơ lẫn vào ruộng giống. Việc duy trì ruộng sản xuất sạch, đúng giống và bảo đảm các điều kiện cách ly là cơ sở để tạo ra lô hạt giống có chất lượng đồng đều, hạn chế tạp lẫn trong quá trình sản xuất.

Đánh giá chất lượng trước khi đưa giống ra thị trường

Không chỉ kiểm soát điều kiện sản xuất, QCVN 104:2025/BNNMT còn quy định các chỉ tiêu chất lượng đối với hạt giống ngô lai. Những nội dung chính gồm độ sạch, tỷ lệ hạt khác giống, hạt cỏ dại, khả năng nảy mầm và độ ẩm. Đây là các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng lô giống, khả năng bảo quản và hiệu quả gieo trồng.

Trong đó, độ sạch phản ánh mức độ tạp chất có trong lô hạt; tỷ lệ hạt khác giống cho thấy mức độ đồng nhất về giống. Khả năng nảy mầm là căn cứ đánh giá sức sống của hạt, còn độ ẩm có liên quan đến điều kiện bảo quản. Việc đáp ứng các chỉ tiêu này giúp hạn chế tình trạng hạt giống kém chất lượng, không đồng đều hoặc giảm khả năng nảy mầm khi đưa vào sản xuất.

Để xác định chất lượng, quy chuẩn yêu cầu kiểm định ruộng giống theo các giai đoạn sinh trưởng nhất định. Việc kiểm tra được thực hiện qua nhiều lần, từ khi cây còn non đến giai đoạn trước thu hoạch. Trường hợp chưa thể khẳng định tính đúng giống và độ thuần của lô hạt thông qua kiểm định đồng ruộng, có thể thực hiện tiền kiểm bằng cách gieo trồng mẫu trên ô thí nghiệm để tiếp tục đánh giá.

Đối với từng lô hạt giống, việc lấy mẫu và thử nghiệm cũng được quy định cụ thể. Mẫu giống được lấy để gửi tổ chức thử nghiệm phân tích, đồng thời lưu tại cơ sở sản xuất hoặc nhập khẩu. Kết quả kiểm định ruộng giống, lấy mẫu và thử nghiệm là căn cứ phục vụ đánh giá sự phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật.

Về quản lý chất lượng, quy chuẩn quy định việc đánh giá sự phù hợp đối với cả giống sản xuất trong nước và giống nhập khẩu. Các tổ chức, cá nhân có thể thực hiện tự đánh giá hoặc chứng nhận sự phù hợp theo quy định. Hồ sơ chất lượng lô giống cần có các tài liệu liên quan như biên bản kiểm định, biên bản lấy mẫu, kết quả thử nghiệm và giấy chứng nhận hoặc báo cáo đánh giá sự phù hợp theo trường hợp áp dụng.

Đối với hạt giống nhập khẩu, hồ sơ đăng ký chứng nhận còn phải thể hiện thông tin về tên giống, cấp giống, nguồn gốc xuất xứ, khối lượng, nước sản xuất cùng các chứng từ liên quan đến hoạt động mua bán và chất lượng giống. Quy định này góp phần tăng cường khả năng kiểm soát chất lượng đối với giống ngô lai được đưa từ nước ngoài vào thị trường Việt Nam.

Việc ban hành QCVN 104:2025/BNNMT thay thế quy chuẩn được áp dụng từ năm 2011, đồng thời cập nhật các yêu cầu kỹ thuật và quản lý đối với hạt giống ngô lai. Qua đó, hoạt động sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh giống có thêm căn cứ thống nhất để kiểm soát chất lượng, góp phần hạn chế rủi ro về giống và bảo đảm chất lượng đầu vào cho sản xuất nông nghiệp.

An Dương